P4-H3-over gedichten
H3 - Poëzie
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
H3 - Poëzie
Wat weet je al van poëzie?
Leerdoelen
Aan het eind van de les...
kun je uitleggen wat eindrijm is.
kun je uitleggen wat beginrijm (alliteratie) is.
kun je uitleggen wat klankrijm (assonantie) is.
kun je een rijmschema van een gedicht maken en weet je wat een strofe is.
ken je verschillende gedichtsoorten met een vaste vorm (limerick, sonnet)
weet je wat gedichtsoorten zonder vaste vorm zijn (vrije verzen).
Rijm?
https://youtu.be/xMJKoNnlz6U
Soorten rijm (beginrijm of eindrijm)
Eindrijm: het laatste deel van het woord rijmt.
Voorbeeld: denken/schenken, fiets/niets, beschuit/fluit
Beginrijm (alliteratie):
Beginrijm is gelijkheid van beginklanken (medeklinker of lettergreep).
Voorbeeld: Heerlijk, helder, Heineken of vriendelijke vriend, gekke Gerrit, harige Harry, jarige Job
Klankrijm (assonantie): een deel van het woord rijmt, woorden hebben dezelfde klank (niet aan einde van een vers, maar in de woorden)
Voorbeeld: schoon/rook, waard/schaar, woest/schoen
Eindrijm
Het laatste woord van een regel rijmt op het laatste woord van een eerdere of vorige regel.
Voorbeeld:
Sint zat te denken
wat hij jou zou schenken.
Klankrijm (assonantie)
Klankrijm: klankovereenkomst van de klinkers.
Voorbeeld:
Gisteren was ik van streek
Vandaag ben ik weer heel
Morgen maak ik opnieuw een troep
Doch overmorgen is alles weer goed
Beginrijm (alliteratie)
Bij alliteratie gaat het om overeenkomst in klank van medeklinkers aan het begin van woorden.
Stevig staat de sterke man uit Stavoren op zijn standplaats.
Heerlijk, helder, Heineken
(wordt vaak in reclames gebruikt)
Beginrijm = Alliteratie
Wie weet waar Willem Wever woont?
Liesje leerde Lotje lopen langs de lange Lindelaan.
k houd van zon, zee en zand.
Peter Pieper pakte een plakje pepers.
Alliteratie
Assonantie
Eindrijm
Ik zit mij voor het vensterglas Onnoemelijk te vervelen. Ik wou dat ik twee hondjes was, Dan kon ik samen spelen.
Alliteratie
Assonantie
Eindrijm
Alliteratie
Assonantie
Eindrijm
Rijmschema
Ruzie - Willem Wilmink: rijmschema?
Opdracht
Bekijk het gedicht hiernaast.
Zoek en markeer alle klankherhalingen.
Bepaal op er sprake is van eindrijm.
Bepaal het rijmschema.
Welk rijmschema kun je hier ontdekken?
Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen
aabb
abab
abba
abcb
Strofen
Strofe: een gedicht bestaat uit versregels.
De versregels die in groepjes bij elkaar staan noem je een strofe.
Je zou het kunnen zien als de alinea's van een gedicht.
Ruzie - Willem Wilmink: hoeveel strofen?
Vaste verzen - vrije verzen
Gedichten komen in veel vormen voor:
- vaste vorm: gedichten die steeds hetzelfde aantal regels hebben en meestal een vast rijmschema.
- geen vaste vorm = vrije verzen. De dichter bepaalt dan zelf uit hoeveel regels het gedicht bestaat en op welke manier hij rijm gebruikt.
Vaste verzen - voorbeeld 1: Limerick
Een limerick is een grappig bedoeld gedichtje van vijf regels met een vast rijmschema: aabba. In de eerste regel wordt meestal een naam en een plaatsnaam genoemd.
Limerick
Voorbeeld Limerick
Er was eens een jongen uit Loenen
die stond met z'n meisje te zoenen
Toen hij vroeg, is het fijn?
zei ze nee, het doet pijn
want je staat al een uur op mijn schoenen.
Vaste verzen - voorbeeld 2: Sonnet
Een sonnet is een gedicht dat bestaat uit veertien regels die verdeeld zijn over vier strofen met bijvoorbeeld het rijmschema abba abba cdc dcd.
Sonnet
Definitie van sonnet. Een sonnet is een rijmend gedicht van 14 regels. In een sonnet zit meestal een wending. Deze wending zit vaak net over de helft of tegen het einde van het sonnet.
Sonnet
Weet jij nog wat enjambement is? (behandeld bij twee voorbeeldgedichten)
Kun je uitleggen wat eindrijm is? Kun je uitleggen wat assonantie is? Kun je uitleggen wat alliteratie is? Kun je een rijmschema van een strofe en een gedicht benoemen?