Erfelijkheid en evolutie
De evolutietheorie en fossielen
Erfelijkheid en evolutie
De evolutietheorie en fossielen
Welkom in de les
Fijn dat je er bent!
spullen op tafel en jas uit!
telefoon in je tas
tas op de grond
Aandacht voor de docent
paragraaf: 4
tekstboek: blz. 23
werkboek: blz.18
(gastheer)
Terugblik BS 1 t/m 3!
Welke cellen hebben geen paren chromosomen maar enkele chromosomen in de celkern?
Geslachtscellen
Lichaamscellen
Chromosomen komen alleen voor in geslachtscellen.
Juist
Onjuist
Chantal heeft een hond. Een spiercel van deze hond bevat 78 chromosomen. Hoeveel chromosomen heeft deze hond in een levercel?
39
78
156
36
Vraag:
Welke stuk DNA bevat gelijke genen en welke ongelijke?
genenparen met gelijke genen
genenparen met gelijke genen
genenparen met ongelijke genen
genenparen met gelijke genen
genenparen met ongelijke genen
Welke cellen hebben geen paren chromosomen maar enkele chromosomen in de celkern?
Geslachtscellen
Lichaamscellen
Hoeveel chromosomen hebben wij?
22
23
44
46
46
Fenotype
nieuw genotype
aantal chromosomen
23 chromosomen
Zaadcel
Zet in de juiste volgorde van klein naar groot:
cel - chromosoom - DNA - gen
gen - chromosoom - DNA - cel
gen - chromosoom -cel - DNA
gen - DNA - chromosoom - cel
Uit welke stof bestaan chromosomen?
DNA
Genen
Mutaties
Draden
Wat leren we
vandaag?
Je kan beschrijven wat de evolutietheorie inhoudt.
Je kan uitleggen hoe fossielen ontstaan.
(presentator)
Leerdoel
Je moet kunnen beschrijven wat de evolutietheorie inhoudt.
Hengelvis, leeft in de diepzee
Andescondor: vleugelwijdte 3 meter
Colibri: vleugelwijdte 5 cm
rups, coccon lijkt op vogelpoep
bij gevaar ontploft deze mier.
Kan hij helaas maar 1 keer doen
Evolutietheorie
Is vanaf de 18de eeuw ontwikkeld.
Charles Darwin is de grondlegger (degene die ermee begon)
Er zijn veel feiten die deze theorie ondersteunen (argumenten voor de evolutietheorie).
Evolutietheorie
Gaat uit van:
Variatie in genotypen
Natuurlijke selectie
Het ontstaan van nieuwe soorten.
Variatie in genotypen
Populatie= een groep individuen van dezelfde soort in een bepaald gebied die zich met elkaar kunnen voortplanten.
Nieuwe genotypen ontstaan (voortplanting & mutaties)
Diversiteit in een populatie (dus ze zijn allemaal nét iets anders)
Hoe meer overeenkomst twee organismen vertonen, hoe meer ze bij dezelfde groepen worden ingedeeld.
Lijken op elkaar, zitten in dezelfde familie
Lijken niet elkaar, zitten niet eens in zelfde rijk
Soort
Organismen behoren alleen tot dezelfde soort als ze zich onderling kunnen voortplanten en de nakomelingen vruchtbaar zijn.
Soort
Soms lijken dieren heel erg op elkaar, maar behoren ze niet tot dezelfde soort!
Deze zijn niet dezelfde soort!
Soms lijken dieren helemaal niet op elkaar maar behoren ze wel tot 1 soort!
Ras
Een soort kan uit verschillende rassen bestaan.
Bijvoorbeeld alle hondenrassen behoren tot de soort hond.
Honden: Wel 1 soort
+
=
Beagle Pug Puggle
(kan voortplanten)
Leeuw en Tijger: Niet 1 soort
+
=
Leeuw Tijger Lijger
(kan niet voortplanten)
Verwantschap
-De tijger en de leeuw zijn hier meer aan elkaar
verwant dan de tijger en de aap.
-Hoe langer geleden twee soorten zijn ontstaan uit
een gemeenschappelijke voorouder, hoe minder
verwant ze zijn.
-Hoe meer verwant soorten zijn,
hoe meer overeenkomsten hun DNA vertoont.
Natuurlijke selectie
Er worden véél meer nakomelingen geboren dan er plaats/voedsel voor is. Veel gaan dood.
De best aangepaste zullen overleven. Deze aanpassing heeft vaak met het genotype te maken.
Deze aanpassing wordt dus doorgegeven aan de nakomelingen.
Natuurlijke selectie
Individuen die het beste aangepast zijn, hebben de beste overlevingskansen
=
Grotere kans om eigenschappen door te geven aan nakomelingen
Natuurlijke selectie - nog een voorbeeld
Het onstaan van nieuwe soorten
Natuurlijke selectie lijdt niet tot een nieuwe soort totdat de twee groepen van elkaar gescheiden raken en zich daardoor niet meer kunnen voortplanten (isolatie). Dan pas begint het ontstaan van een nieuwe soort.
Evolutie:
De ontwikkeling van het leven op aarde waarin soorten ontstaan, veranderen en/of verdwijnen.
Evolutie is NIET bewust, evolutie heeft GEEN doel.
Argumenten voor evolutie
Fossielen
zijn versteende overblijfselen van organismen of afdrukken van organismen in gesteenten.
wat zijn fossielen?
Zijn versteende overblijfselen van de harde delen van een organisme.
Deze harde delen zitten in diepe oude aardlagen.
Fossielen zijn levenloos (niet dood), er zijn geen resten van het oorspronkelijke organisme (zoals cellen, DNA, weefsels) terug te vinden, alles is steen geworden. Een uitzondering zijn de barnsteenfossielen (meestal insecten die in hars zijn gevangen en bewaard zijn gebleven), die zijn dood.
Een skelet is geen fossiel, is niet versteend.
Fossiel in barnsteen
Fossiel gevonden in ijslaag
Fossilisatie
Het dode dier wordt bedolven door zand of klei. Als dit snel gebeurt krijgen bacteriën niet de kans om het lijk af te breken. Er komen meer lagen zand of klei over de eerste laag heen en na een lange tijd versteent de eerste laag door de druk van de andere lagen.
Dood en bederf Snel bedolven Mineralisatie Erosie/blootstelling
Reconstructie
Uit de fossielen die gevonden worden (bijna nooit is het een heel dier) proberen ze een beeld te maken van hoe het dier eruit gezien zou hebben.
Gesteentelagen
Gesteentelagen zijn lagen zand/klei die over elkaar heen worden afgezet en verstenen.
De oudste gesteentelagen liggen het diepst.
Fossielen komen in deze gesteentelagen voor. Hoe hoger (dichterbij de oppervlakte) ze liggen hoe jonger ze zijn.
Soms vind je ze alleen in één gesteentelaag en daarna niet meer. Dit betekent dat dat dier is ontstaan (eerst was het er niet) en daarna verdwenen. Dit is een belangrijk argument voor de evolutietheorie.
Aan het (huis)werk
5.4 De evolutietheorie
5.7 Fossielen
Lezen? Blz. 21 en 37 van je boek