Hoofdstuk 3 Op stoom 2KGT

Hoofdstuk 3 Op stoom 2KGT

1 / 33
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 2

In deze les zitten 33 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hoofdstuk 3 Op stoom 2KGT

Leerdoelen

Je leert:

  • Hoe werd Nederland een koninkrijk en wat veranderde er door de grondwet van 1848?

  • Hoe leefden arbeiders in de negentiende eeuw?

  • Hoe streden arbeiders en vrouwen voor een beter leven?

  • Hoe werd Indië een kolonie van Nederland?

  • Waarom werden in de negentiende eeuw wereldtentoonstellingen georganiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines (1800-1900)

Het witte plaatje is een fabriek, waar arbeiders werken. De rook uit de schoorsteen komt van de stoommachines in de fabriek. Achter de fabriek zie je burgers van de stad. Zij krijgen in dit tijdvak meer invloed op het bestuur van het land.

3.1 Koning en de rijke burger

Hoe werd Nederland een koninkrijk en wat veranderde er door de grondwet van 1848?

Koning willem I

Veel Nederlanders wilden na het vertrek van de Fransen een eigen koning. Stadhouder Willem V is in 1806 overleden. Zijn zoon Willem kwam in 1813 uit Engeland terug. Op het strand van Scheveningen werd hij enthousiast begroet. Prins Willem werd gevraagd of hij koning van Nederland wilde worden. Dat wilde hij graag. Willem werd de eerste koning van Nederland uit het Huis van Oranje: koning Willem I.

De handel verbeteren

Koning Willem I wilde dat zijn land en zijn onderdanen zo rijk en welvarend mogelijk werden. Om dat te bereiken wilde hij de handel verbeteren, zodat er meer geld verdiend werd. Hiervoor was beter vervoer nodig. Willem I liet daarom kanalen graven en wegen en spoorlijnen aanleggen. Hij richtte daarvoor de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) op, het bedrijf dat alle economische plannen uitvoerde. Als er een nieuw kanaal moest komen, zorgde de NHM dat het er kwam. En een fabrikant die geld nodig had voor een nieuwe fabriek, kon dat lenen bij de NHM. Op die manier hielp de NHM de handel te verbeteren. De NHM handelde ook zelf, bijvoorbeeld in Nederlands-Indië

België onafhankelijk

De kroonprins

De kroonprins, de latere koning Willem II, voert zijn soldaten aan bij het Belgische dorp Ravels.

Voorlezen uit het boek 'Belgie onafhankelijk'

De koning verliest zijn macht

Willem I had veel macht en wilde zoveel mogelijk zelf beslissen. Gehoorzaamde een Minister hem niet, dan ontsloeg de koning hem en benoemde een nieuwe minister. Ministers hadden dus weinig te vertellen. Volgens de grondwet moest Willem I samenwerken met de Volksvertegenwoordiging : het parlement. Maar dat deed hij zelden. Een groep rijke burgers die zich de Liberalen noemden, wilde meer invloed op het bestuur. Maar de koning wilde daar niets van weten.

WILLEM II

In 1840 werd Willem I opgevolgd door zijn zoon, Willem II. De nieuwe koning had modernere ideeën dan zijn vader en vond het niet juist dat de koning alle macht had. De liberalen hoopten daarom dat Willem II een deel van zijn macht zou afstaan. Maar dat weigerde hij.

Liberaal Thorbecke

Tot 1848. Toen liet hij de liberaal Thorbecke alsnog een nieuwe grondwet schrijven, waarmee de macht van de koning werd verkleind en die van de volksvertegenwoordiging groter werd. Daarin stond onder meer:

  • De koning beslist niets zelf; de ministers besturen het land.

  • Ministers moeten voor elke beslissing toestemming vragen aan de volksvertegenwoordiging.

  • Alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betalen, mogen stemmen. Deze rijke burgers kiezen de leden van de Tweede Kamer en de leden van het provinciebestuur. Het provinciebestuur kiest de leden van de Eerste Kamer.

Staatsinrichting


In eenDemocratiebepaalt het volk door wie het land wordt bestuurd. Maar niet álle mensen hebbenkiesrecht(van: stemrecht). In ons land heb je kiesrecht als je:

  • achttien jaar of ouder bent

  • een Nederlands paspoort hebt

  • in Nederland woont.


Voor de gemeenteraad werkt het iets anders: iemand die geen Nederlands paspoort heeft, mag toch stemmen. Wel moet deze persoon dan minstens vijf jaar (legaal) in Nederland wonen.Er zijn twee soorten kiesrecht:

  • Actief kiesrecht is het recht om bij verkiezingen op iemand te stemmen.

  • Passief kiesrecht is het recht om je verkiesbaar te stellen, zodat je bij een verkiezing gekozen kunt worden.

3.2 Zwoegen en zweten

Hoe leefden arbeiders in de negentiende eeuw?

Vincent van Gogh

Schilder

opgegroeid in noord Brabant.

Wist niet wat hij wou worden.

Kreeg vaak ruzie, schoot een stuk van zijn eigen oor eraf.

Pleegde zelfmoord toen hij 37 jaar oud was.


https://schooltv.nl/video-item/clipphanger-wie-was-vincent-van-gogh

Naar de stad

Bouwden ze langs spoorlijnen, kanalen en rivieren zodat het makkelijk te bereiken was. Ook bouwden ze waar veel mensen woonden, want ze hadden veel arbeiders nodig.

Arbeiders konden door de machines niet meer zelf dingen maken dus verhuisden ze naar de stad om daar te werken.

Hierdoor ontstonden er grote steden. Dit heet Urbanisatie

Werken, werken, werken

Werken in de fabrieken was ongezond. Je maakte lange dagen, het was donker, benauwd en stoffig. Aan de veiligheid deden de fabriekseigenaren niks.

De lonen waren laag. Van 1 salaris kon een gezin niet leven. Daarom werken er ook vrouwen en kinderen in de fabriek. Door de kinderarbeid konden kinderen niet naar school.

Zwak en Ziek

De straten van de arbeidersbuurten waren modderig en vies. De lucht zat vol roet, door de rook van de fabrieken. De huizen waren vochtig en in één huis woonden vaak meer gezinnen. Binnen was geen wc. Er was geen riolering, zodat alle poep en plas in de rivier of gracht terechtkwam. Er was geen waterleiding, dus werd het water uit de rivier of gracht gebruikt om te drinken en te wassen. Hierdoor waren mensen vaak ziek.

Een grote verandering

In de negentiende eeuw ontdekten dokters dat bacteriën je lichaam ziek kunnen maken. Ze maakten zich grote zorgen over de woningen in arme buurten. Het stadsbestuur moest wat doen, vonden ze. Na 1880 gingen gemeentes daarom het huisvuil ophalen. Modderige stegen kregen bestrating. Vieze grachten werden uitgebaggerd of gedempt. Er werd riolering en waterleiding aangelegd. De woningen in de arme wijken werden verbeterd. Inentingen moesten mensen beschermen tegen besmettelijke ziektes.

Poepophalers

Poepophalers in Amsterdam. De poep werd verkocht aan boeren, die het als meest op hun land gebruikten.

3.3 de strijd van de arbeiders

Aan het einde van de les kun je benoemen hoe arbeiders en vrouwen streden voor een beter leven.

Samen sta je sterk

Arbeiders wilden betere werkomstandigheden en gingen daarom staken voor hoger loon en kortere werkdagen. Eén arbeider alleen had weinig macht, maar samen stonden ze sterker.

Daarom richtten ze vakbonden op. Leden betaalden contributie en kregen steun bij ziekte of tijdens een staking. De vakbonden streden voor meer veiligheid, hogere lonen en kortere werktijden.

Sociale wetten

Door de druk van vakbonden voerde de regering sociale wetten in om het leven van arbeiders te verbeteren.

In 1874 kwam het Kinderwetje van Van Houten, dat fabrieksarbeid voor kinderen onder de twaalf jaar verbood. Later kwamen er uitkeringen bij ziekte, ongevallen en ouderdom.

Na 1900 werden de leerplicht en de achturige werkdag ingevoerd.

Socialisten

Socialisten wilden dat de overheid sociale wetten invoerde en streefden naar algemeen kiesrecht, zodat arbeiders hun eigen vertegenwoordigers konden kiezen. Ze wilden betere werkomstandigheden, hogere lonen en een uitkering voor ouderen.

Aan het eind van de 19e eeuw richtten zij de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij op. Ook sommige protestanten en katholieken kwamen vanuit hun geloof op voor de arbeiders.

Aletta Jacobs

Blz 49 lezen

De kolonie Nederlands-Indie

Aan het einde van de les kunnen jullie benoemen hoe Indië een kolonie van Nederland werd.

Nederlands-Indië

Vanaf de zeventiende eeuw haalde de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) specerijen uit Indië. Boeren mochten hun producten alleen aan de VOC verkopen; handel met andere landen werd streng bestraft.

Na 1815 werd Nederland een koninkrijk en werd Indië de kolonie Nederlands-Indië. Nederland breidde zijn macht uit over alle eilanden en meer Nederlanders gingen er wonen en werken.

Imperialisme

In de 19e eeuw veroverden Europese landen veel gebieden in Afrika en Azië. Door nationalisme wilden ze hun macht en aanzien vergroten. Dit heet imperialisme: het uitbreiden van een land door koloniën te veroveren. Vooral Verenigd Koninkrijk en Frankrijk kregen grote koloniën.

Europese landen haalden grondstoffen uit hun koloniën, maakten daarvan producten in hun fabrieken en verkochten die met winst, soms zelfs weer in de koloniën zelf.

Armoede en honger

Door het cultuurstelsel hadden boeren in Nederlands-Indië vaak te weinig voedsel en leefden ze in armoede.

Ambtenaar Eduard Douwes Dekker, onder het pseudoniem Multatuli, schreef daarover het boek Max Havelaar. Het boek maakte veel Nederlanders bewust van de onderdrukking en vanaf 1900 ging de regering Nederlands-Indië eerlijker besturen.

Geld verdienen

In 1830 voerde koning Willem I het cultuurstelsel in Nederlands-Indië in. Boeren moesten een vijfde van hun grond gebruiken om producten voor Nederland te verbouwen. De Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) verkocht deze goederen met veel winst in Europa. Het verdiende geld werd gebruikt voor spoorwegen, kanalen en bruggen in Nederland.

Einde aan het cultuurstelsel

Tot 1870 mocht alleen de Nederlandsche Handel-Maatschappij handel in Nederlands-Indië voeren. Daarna mocht iedere Nederlander een bedrijf beginnen. Boeren gingen werken op deze bedrijven en kregen loon, waardoor het cultuurstelsel verdween.

De regering bouwde wegen en scholen zodat kinderen beter voor zichzelf konden zorgen. Door het onderwijs gingen sommige jongeren kritisch nadenken over het Nederlandse bestuur, waardoor langzaam verzet groeide.

Honger, sterker, beter!

Aan het einde van de les weet je waarom in de negentiende eeuw wereldtentoonstellingen werden georganiseerd.

Trots

In de 19e eeuw waren Europeanen trots op hun land en cultuur. Om te laten zien hoe sterk en slim hun land was, organiseerden landen zoals Verenigd Koninkrijk en Frankrijk wereldtentoonstellingen. De eerste was in 1851 in Londen.

Ook nu worden wereldtentoonstellingen gehouden, maar nu vooral om van elkaar te leren en de handel te bevorderen, niet alleen om te concurreren.

Parijs in 1889

Een beroemde wereldtentoonstelling was die van 1889 in Parijs. Daar liet Frankrijk door Gustave Eiffel de Eiffeltoren bouwen, 317 meter hoog en het hoogste bouwwerk ter wereld toen. De toren werd gemaakt van 7,3 miljoen kilo staal en is door zijn constructie heel sterk. Aanvankelijk vonden veel inwoners de toren lelijk en wilden ze dat hij werd afgebroken, maar dat gebeurde niet. Tegenwoordig is de Eiffeltoren een wereldberoemd monument.

Uitvindingen

Door de industriële revolutie konden producten sneller en goedkoper worden gemaakt. Nieuwe energiebronnen zoals gas, aardolie en elektriciteit maakten ook nieuwe apparaten mogelijk. De 19e eeuw wordt daarom de eeuw van uitvindingen genoemd. Op wereldtentoonstellingen lieten landen hun nieuwste uitvindingen zien, vaak met de uitvinder erbij.

Mensentuin

Aan het einde van de 19e eeuw hadden veel West-Europese landen koloniën. Europeanen zagen de bewoners van die koloniën vaak als minder ontwikkeld. Op de wereldtentoonstelling van 1889 in Parijs werd daarom een ‘mensentuin’ ingericht, met mensen uit Afrika, Azië en ook Nederlands-Indië. Zij lieten hun dagelijkse leven, gebruiksvoorwerpen, dansen en vechtkunsten zien, terwijl bezoekers nieuwsgierig keken naar hun uiterlijk en gewoonten.