De Prehistorie
Geschiedenis
De Prehistorie
Geschiedenis
Deze slide heeft geen instructies
Doel van de les
Na deze les kennen/kunnen/weten jullie:
- hoe het leven op aarde geëvolueerd is tijdens de prehistorie
- hoe de eerste mensen leefden en hoe ze geëvolueerd zijn
- het verschil tussen geschiedenis en prehistorie
- waarom de ontdekking van het vuur zo belangrijk was en hoe taal ontstond
- de prehistorie vanuit verschillende perspectieven benaderen
- de relaties tussen mensen, dieren en planten in de prehistorie
- jullie kunnen de prehistorie bekijken vanuit verschillende perspectieven.
- gevolgen linken aan oorzaken en omgekeerd
- verschillende mensachtigen zoals de Neanderthaler en de Sapiens.
- belangrijke plaatsen in de prehistorie
Deze slide heeft geen instructies
Er was eens heel lang geleden...
Deze slide heeft geen instructies
De tijdslijn
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet je over De Prehistorie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Prehistorie of geschiedenis?
Geschiedenis -> het verleden dat we kennen uit geschreven bronnen (schrift)
Prehistorie -> de periode voor het ontstaan van het schrift
Deze slide heeft geen instructies
Prehistorie
De prehistorie is dus de tijd vóór dat mensen konden schrijven.
Alles wat we weten uit deze periode komt uit vondsten:
botten, werktuigen, grotschilderingen en resten van kampjes.
Deze slide heeft geen instructies
Prehistorie of geschiedenis?
Meer dan 5000 jaar geleden vond men in de landbouwsamenlevingen aan de Nijl, Tigris en Eufraat het schrift uit. Dan begint voor die mensen de geschiedenis.
In onze streken leerde men het schrift pas zo'n 2000 jaar geleden kennen. De prehistorie duurde dus niet overal even lang.
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 12.
Maak opdracht 1 en 2.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Het ontstaan van de aarde
Men vermoedt dat ongeveer 14 miljard jaar geleden één oerster met een grote knal uiteenspatte. -> DE OERKNAL of Big Bang.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Het ontstaan van de aarde
Hieruit ontstonden miljarden sterren. 1 van die sterren is onze zon.
Deze slide heeft geen instructies
Het ontstaan van de aarde
Rond de zon slingerden allerlei gassen en deeltjes.
Dat materiaal vormde ca 4,6 miljard jaar geleden een gloeiende bol:
DE AARDE
De aarde koelde langzaam af in een wolk van waterdamp. Die wolk viel neer als regen. Zo ontstonden meren, zeeën en oceanen.
In het water groeide het eerste leven.
Deze slide heeft geen instructies
Het eerste leven
In het water groeide het eerste leven.
Insecten en schorpioenen waren de eerste dieren op het land.
Later volgden de eerste zoogdieren en vogels.
Deze slide heeft geen instructies
Continenten doorheen de tijd
200 miljoen jaar geleden was alles op
aarde wat nu land is, met elkaar
verbonden. 130 miljoen jaar geleden
situeerden de werelddelen zich als op
deze kaart. Pas 7 miljoen jaar geleden
waren de continenten verspreid zoals
vandaag.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Dinosauriërs
150 miljoen jaar geleden leefden in onze streken reusachtige reptielen (dinosauriërs). Sommige ervan waren vleeseters, anderen voedden zich met planten.
65 miljoen jaar geleden ging het plots mis. Sommige geleerden denken dat een enorme meteoriet tegen de aarde botste.
Deze slide heeft geen instructies
Dinosauriërs
Die botsing veroorzaakte zoveel stof dat de zon jarenlang werd verduisterd. De temperatuur daalde en de dinosauriërs stierven uit.
Men vond later geraamtes terug van de dino's die je nu bijvoorbeeld in Brussel nog kan gaan bekijken.
Deze slide heeft geen instructies
Voorouder van de mens
40 miljoen jaar geleden leefde in het Afrikaanse regenwoud een zoogdier.
Het was de voorouder van de mens en bewoog zich voort op handen en voeten.
Toen het klimaat droger werd, veranderde het regenwoud in grasland. Daar gingen de mensapen uiteindelijk rechtop lopen.
Deze slide heeft geen instructies
Eerste menselijk geslacht
Het verhaal van de mens begint dus in Afrika, in de Riftvallei.
2,4 miljoen jaar geleden leefden daar het eerste menselijk geslacht, zoals Homo habilis en later Homo erectus, die rechtop konden lopen en werktuigen maakten.
Door rechtop te lopen konden mensen verder reizen en beter jagen. Taal ontstond langzaam doordat mensen moesten samenwerken.
Deze slide heeft geen instructies
De moderne mens
200 000 - 300 000 jaar geleden ontstaat de moderne mens dan in Afrika.
Deze slide heeft geen instructies
De eerste mensen
Taal ontstond langzaam doordat mensen moesten samenwerken.
= oorzaak
Wat zijn de gevolgen voor de mens van het ontstaan van taal toen?
En nu?
Deze slide heeft geen instructies
Overzicht
14 miljoen jaar geleden -> oerknal
4,6 miljoen jaar geleden -> ontstaan aarde
eerste leven in het water
insecten en schorpioenen, eerste dieren op land
later 1ste zoogdieren en vogels
150 miljoen jaar geleden -> Dinosauriërs
65 miljoen jaar geleden -> meteorietinslag (dinosauriërs sterven uit)
40 miljoen jaar geleden -> voorouder van de mens in Afrika
7 miljoen jaar geleden -> 1ste mensachtigen
2,4 jaar geleden -> eerste menselijk geslacht
200 000 - 300 000 jaar geleden -> de moderne mens
Deze slide heeft geen instructies
Rangschik de woorden van oudst naar minst oud
1
2
3
4
5
6
7
8
eerste leven in het water
ontstaan aarde
Big Bang
meteoriet
Dinosauriërs
insecten en schorpioenen
Eerste zoogdieren en vogels
mens
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 12.
Maak opdracht 3 en 4.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Lucy
Dit is een reconstructie van de 'oudste verre voorouder' die
men vond uit de prehistorie. (3,2 miljoen jaar oud). In 1974
vond archeoloog Johanson in Ethiopië 76 deeltjes van
een verre voorouder. Het duurde wel 4000 uren voor
ze allemaal gevonden waren. Op de muziek van
'Lucy in the sky with diamonds' werd de hele nacht
gefeest. Daarom werd ze Lucy gedoopt.
Deze slide heeft geen instructies
Lucy
De deeltjes bleken de resten te zijn van een vrouw van
ca. 20 jaar die 20-25 kg woog. Ze was 1m -1m20 groot.
Ze had 340cm3 herseninhoud, lange armen en korte
benen. Ze liep rechtop en klom blijkbaar ook nog in
bomen. Wetenschappers zijn het niet altijd eens.
Volgens sommige was Lucy een man en liep ze niet
rechtop.
Deze slide heeft geen instructies
De eerste mensen
Ze leerden steeds beter hun handen gebruiken. Ze maakten werktuigen van keien (steen), takken en beenderen. Om te overleven aten de eerste mensen zowel vlees als planten. Ze bleven niet altijd op dezelfde plaats. Het voedsel raakte op en dan trokken ze naar een nieuwe plaats.
Ze leefden dus als nomaden.
Deze slide heeft geen instructies
De eerste mensen
Definitie nomaden
Mensen of volken zonder vaste woonplaats. Zij trekken rond van de ene plek naar de andere. Dit doen zij om te zoeken naar voedsel, water of nieuwe plekken waar hun vee kan grazen.
Deze slide heeft geen instructies
De eerste mensen
Onze verre voorouders waren dus nomaden en zwierven rond van de ene plek naar de anderen als jagers en voedselverzamelaars.
Hun leven volgde het ritme van dag en nacht en de seizoenen: in de winter was er minder voedsel, in de zomer meer.
Deze slide heeft geen instructies
Filmpje evolutie mens vanaf Lucy.
Jagers en voedselverzamelaars.
Deze slide heeft geen instructies
Jagers en voedselverzamelaars
De eerste mensen zwierven in familieverband (kleine stammen) rond op zoek naar wortels, noten en vruchten. Ze sliepen in eenvoudige tenten of in grotten. Voor de jacht maakten ze wapens.
Belangrijk in de koude ijstijden was de macht over het vuur.
De mensen verbeterde steeds de techniek om een vlammetje te maken en het vuur brandend te houden.
Deze slide heeft geen instructies
vuur maken
Deze slide heeft geen instructies
Vuur was belangrijk!
Men ontdekte het vuur = oorzaak
Wat zijn de gevolgen van deze ontdekking voor de mens toen?
En nu?
Deze slide heeft geen instructies
Vuur was belangrijk!
Het werd gebruikt om eten te bereiden.
Om dieren af te schrikken en op afstand te houden.
Om hen te verwarmen.
Het gaf hen licht.
Ze harden er de punten van speren mee.
Deze slide heeft geen instructies
Vuur was belangrijk! - Verschillende perspectieven
"Met vuur kunnen
we dieren wegjagen
en vlees bakken."
"We hebben licht
en warmte in de
grot!"
Families
Jager
Deze slide heeft geen instructies
Verschillende perspectieven
"Vuur was een
belangrijke stap in de
ontwikkeling van de
mensen."
"Mensen met
vuur lijken
sterker"
Anderen
Historicus
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Van zwerver naar boer
12 000 jaar geleden warmde de aarde op. Op de vruchtbare gronden naast rivieren, leerden de mensen hoe ze graan konden oogsten. Ze kweekten dieren en bouwden hutten op goed gelegen plaatsen.
De zwervers werden boeren. Ze bleven dus op dezelfde plaats.
= nederzetting
Deze slide heeft geen instructies
Van zwerver naar boer
Definitie nederzetting
Een bewoonde plaats waar een groep mensen zich heeft gevestigd om samen te wonen.
Deze slide heeft geen instructies
Van zwerver naar boer
De zwervers werden boeren.
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 12.
Maak opdracht 5.
Neem je bundel op pagina 13.
Maak opdracht 6, 7 en 8.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Handige mensen
Duizenden jaren leefden voedselverzamelaars en boeren naast elkaar. Dat wil zeggen dat er tegelijkertijd stammen waren die nog rondtrokken maar ook al stammen die zich gevestigd hadden in nederzettingen. Beide levenswijzen maakten veel gebruik van de natuur.
Onder andere om werktuigen te maken. In de laatste ijstijd was het rendier een gegeerde prooi. Alles van het dode beest kon dienen.
Deze slide heeft geen instructies
Huid -> tentzeil, kledij, riemen
vlees -> voedsel
blaas -> waterzak
vet -> olielampjes
maaginhoud -> voedsel
pezen -> bindmateriaal
schouderblad -> schop, kan, vishaak, mes
gewei -> werktuigen, speerpunten, harpoen, naalden
haren -> bindmateriaal, kussens
beenderen -> harpoenen, pijlpunten, naalden
Deze slide heeft geen instructies
Handige mensen
Tenten gemaakt van dierenvellen
Deze slide heeft geen instructies
Handige mensen
De mens leerde ook hoe hij met behulp van klei en vuur potten kon bakken. De belangrijkste grondstof voor werktuigen was steen. Vuurstenen (silex) werden
ontgonnen, gepolijst en geslepen
tot bijlen, pijlpunten en sikkels.
Een speer met een scherpe punt van silex.
Deze slide heeft geen instructies
Relatie tussen mens, dier en plant
Mensen waren afhankelijk van de natuur:
van dieren voor vlees, huiden en botten
van planten voor voedsel en medicijnen
van vuur en grotten voor bescherming
Deze slide heeft geen instructies
De mens had ook oog voor kunst. In grotten en op grafwanden werden dieren en taferelen geschilderd. Potten kregen versieringen en
edelmetaal werd verwerkt tot juwelen.
rotsschildering van dieren in Frankrijk
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 13.
Maak opdracht 9.
Neem je bundel op pagina 14.
Maak opdracht 10.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De prehistorie bij ons
Honderdduizenden jaren geleden woonden er reeds mensen in het huidige België. Ze maakten gebruik van de grotten in het zuiden van ons land om te schuilen voor de koude. De eerste boeren verschenen rond 5500 v.C. toen het klimaat zachter was.
De vroegste boeren leefden in Haspengouw. Daar vonden ze water en vruchtbare grond.
Deze slide heeft geen instructies
De prehistorie bij ons
Maasvallei (Nederland/België)
In de Maasvallei zijn vuurstenen werktuigen en resten van Neanderthalers gevonden.
Het toont dus dat ook in onze regio prehistorische mensen leefden.
Deze slide heeft geen instructies
De prehistorie bij ons
Deze slide heeft geen instructies
Oudste vindplaatsen in onze streken
Vondsten in onze streken
jagers en voedselver-zamelaars
eerste boeren
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijke plaatsen in de prehistorie
Afrika – Riftvallei
De allereerste mensen. Hier zijn de oudste werktuigen gevonden.
Flores (Indonesië)
Op het eiland Flores leefde een kleine mensensoort, Homo floresiensis. (Bekende plaats waar veel zaken gevonden werden uit de prehistorie)
Deze slide heeft geen instructies
Flores (Indonesië)
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijke plaatsen in de prehistorie
Çatalhöyük (Turkije)
Een van de oudste nederzettingen ter wereld.
Hier gingen mensen voor het eerst blijven wonen in plaats van rondtrekken. Dit was een grote verandering: van nomaden naar boeren.
Deze slide heeft geen instructies
Çatalhöyük (Turkije)
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 14.
Maak opdracht 11.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Verschillende soorten mensachtigen
Neanderthaler: Leefde in Europa en Azië
Sterke bouw, goed aangepast aan koude
Maakten slimme werktuigen
Konden vuur gebruiken en jaagde in groepen
Deze slide heeft geen instructies
Verschillende soorten mensachtigen
Homo sapiens (wij!): Ontstonden in Afrika
Maakten verfijnde werktuigen
Maakten grotschilderingen
Migreerden over de hele wereld
Beide soorten leefden een tijd naast elkaar
Deze slide heeft geen instructies
Migratie/migreren in de prehistorie
Definitie migreren in de prehistorie
Groepen mensen die hun leefgebied verlieten om zich ergens anders te vestigen.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom migreren in de prehistorie?
Klimaatverandering: Door warmere of koudere periodes veranderde de natuur. Dieren en planten trokken weg, en de mensen reisden met ze mee.
Voedsel en jacht: Als het wild op een plek schaars werd, moesten jagers en verzamelaars verhuizen om te overleven.
Ruimtegebrek: Als een groep te groot werd voor het beschikbare voedsel, zochten sommige families een nieuwe plek.
Nieuwe middelen: De uitvinding van de landbouw zorgde ervoor dat boeren op zoek gingen naar vruchtbare grond.
Deze slide heeft geen instructies
Migreren nu
Mensen migreren en gaan op andere plaatsen in de wereld wonen
= gevolg
Wat zouden de oorzaken daar van kunnen zijn in deze tijd?
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 15.
Maak opdracht 12, 13, 14 en 15.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Heb je goed opgelet?
Deze slide heeft geen instructies
Weet je nog?
Verschil tussen geschiedenis en prehistorie?
Deze slide heeft geen instructies
Prehistorie of geschiedenis?
Geschiedenis -> het verleden dat we kennen uit geschreven bronnen (schrift)
Prehistorie -> de periode voor het ontstaan van het schrift
Deze slide heeft geen instructies
Sleep de woorden naar de juiste periode
Prehistorie
Geschiedenis
dinosauriërs
Egyptische samenleving
Lucy
Uitvinding van de stoommachine
ontdekking vuur
Deze slide heeft geen instructies
Rangschik de woorden van oudst naar minst oud
1
2
3
4
5
6
7
8
eerste leven in het water
ontstaan aarde
Big Bang
meteoriet
Dinosauriërs
insecten en schorpioenen
Eerste zoogdieren en vogels
mens
Deze slide heeft geen instructies
Weet je nog? - Vuur was belangrijk!
om eten te bereiden.
als afschrikmiddel.
om te verwarmen.
om te verlichten.
om punten van speren te harden.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe heet de eerste aap die op een mens leek?
Lucy
Daisy
Bertha
Monkey
Deze slide heeft geen instructies
Vertel in 1 zin wat de term 'prehistorie' is.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is juist? De moderne mensen leefden voor het eerst ongeveer ...
3 miljard jaar geleden.
3 miljoen jaar geleden.
ongeveer 2 à 300 000 jaar geleden.
Deze slide heeft geen instructies
Wat was er eerst?
de mens
dinosauriërs
insecten
Deze slide heeft geen instructies
Waarvoor gebruikte men het vuur in de prehistorie? Geef 1 voorbeeld.
Deze slide heeft geen instructies
GO! Doelen - Geschiedenis
Herhaling prehistorie inhoudelijk andere leerjaren:
MD KO 5.1.1 - 5.2.1 - 5.2.2 MD L4 5.1.1
Doelen L6
GE.013 Beantwoorden typische vragen m.b.t. de prehistorie.
GE.014 Formuleren historische vragen bij de prehistorie.
GE.015 Formuleren redeneringen over personen, groepen, gebeurtenissen of ontwikkelingen uit de prehistorie vanuit verschillende perspectieven.
GE.016 Gebruiken aangereikt bewijs uit bronnen als antwoord op historische vragen omtrent de prehistorie.
GE.017 Tonen hun kennis van de prehistorische tijd in verschillende contexten
Deze slide heeft geen instructies
GO! Doelen - Geschiedenis
GE.120 Formuleren typische vragen over aangereikte bronnen.
GE.133 Bedenken historische vragen bij gebeurtenissen of ontwikkelingen.
GE.134 Beantwoorden historische vragen bij gebeurtenissen of ontwikkelingen.
GE.135 Bedenken historische vragen over de bestudeerde samenlevingen.
GE.136 Beantwoorden historische vragen over de bestudeerde samenlevingen.
GE.143 Formuleren historische vragen over perspectieven.
Deze slide heeft geen instructies