WO Thema 3 - Prehistorie - Geschiedenis

De Prehistorie

Geschiedenis

1 / 88
volgende
Slide 1: Slide
newEditorW.O.Lager onderwijsLeerjaar 6

In deze les zitten 88 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

De Prehistorie

Geschiedenis

Deze slide heeft geen instructies

Doel van de les

Na deze les kennen/kunnen/weten jullie:

- hoe het leven op aarde geëvolueerd is tijdens de prehistorie

- hoe de eerste mensen leefden en hoe ze geëvolueerd zijn

- het verschil tussen geschiedenis en prehistorie

- waarom de ontdekking van het vuur zo belangrijk was en hoe taal ontstond

- de prehistorie vanuit verschillende perspectieven benaderen

- de relaties tussen mensen, dieren en planten in de prehistorie

- jullie kunnen de prehistorie bekijken vanuit verschillende perspectieven.

- gevolgen linken aan oorzaken en omgekeerd

- verschillende mensachtigen zoals de Neanderthaler en de Sapiens.

- belangrijke plaatsen in de prehistorie



Deze slide heeft geen instructies

Er was eens heel lang geleden...

Deze slide heeft geen instructies

De tijdslijn

Deze slide heeft geen instructies

Wat weet je over De Prehistorie

Deze slide heeft geen instructies

Het verhaal van Vlaanderen

Deze slide heeft geen instructies

Prehistorie of geschiedenis?

Geschiedenis -> het verleden dat we kennen uit geschreven bronnen (schrift)


Prehistorie -> de periode voor het ontstaan van het schrift

Deze slide heeft geen instructies

Prehistorie

De prehistorie is dus de tijd vóór dat mensen konden schrijven. 


Alles wat we weten uit deze periode komt uit vondsten: 

botten, werktuigen, grotschilderingen en resten van kampjes.

Deze slide heeft geen instructies

Prehistorie of geschiedenis?

Meer dan 5000 jaar geleden vond men in de landbouwsamenlevingen aan de Nijl, Tigris en Eufraat het schrift uit. Dan begint voor die mensen de geschiedenis.


In onze streken leerde men het schrift pas zo'n 2000 jaar geleden kennen. De prehistorie duurde dus niet overal even lang.

Deze slide heeft geen instructies

BUNDEL!

Neem je bundel op pagina 12.

Maak opdracht 1 en 2.



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Het ontstaan van de aarde

Men vermoedt dat ongeveer 14 miljard jaar geleden één oerster met een grote knal uiteenspatte. -> DE OERKNAL of Big Bang.





 


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Het ontstaan van de aarde

Hieruit ontstonden miljarden sterren. 1 van die sterren is onze zon.





 


Deze slide heeft geen instructies

Het ontstaan van de aarde

Rond de zon slingerden allerlei gassen en deeltjes.

Dat materiaal vormde ca 4,6 miljard jaar geleden een gloeiende bol: 


DE AARDE

De aarde koelde langzaam af in een wolk van waterdamp. Die wolk viel neer als regen. Zo ontstonden meren, zeeën en oceanen.
In het water groeide het eerste leven.

Deze slide heeft geen instructies

Het eerste leven

In het water groeide het eerste leven.


Insecten en schorpioenen waren de eerste dieren op het land.


Later volgden de eerste zoogdieren en vogels.

Deze slide heeft geen instructies

Continenten doorheen de tijd

200 miljoen jaar geleden was alles op 

aarde wat nu land is, met elkaar 

verbonden. 130 miljoen jaar geleden 

situeerden de werelddelen zich als op 

deze kaart. Pas 7 miljoen jaar geleden 

waren de continenten verspreid zoals 

vandaag. 

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Dinosauriërs

150 miljoen jaar geleden leefden in onze streken reusachtige reptielen (dinosauriërs). Sommige ervan waren vleeseters, anderen voedden zich met planten. 


65 miljoen jaar geleden ging het plots mis. Sommige geleerden denken dat een enorme meteoriet tegen de aarde botste.

Deze slide heeft geen instructies

Dinosauriërs

Die botsing veroorzaakte zoveel stof dat de zon jarenlang werd verduisterd. De temperatuur daalde en de dinosauriërs stierven uit.


Men vond later geraamtes terug van de dino's die je nu bijvoorbeeld in Brussel nog kan gaan bekijken.

Deze slide heeft geen instructies

Voorouder van de mens

40 miljoen jaar geleden leefde in het Afrikaanse regenwoud een zoogdier.

Het was de voorouder van de mens en bewoog zich voort op handen en voeten. 


Toen het klimaat droger werd, veranderde het regenwoud in grasland. Daar gingen de mensapen uiteindelijk rechtop lopen.

Deze slide heeft geen instructies

Eerste menselijk geslacht

Het verhaal van de mens begint dus in Afrika, in de Riftvallei. 

2,4 miljoen jaar geleden leefden daar het eerste menselijk geslacht, zoals Homo habilis en later Homo erectus, die rechtop konden lopen en werktuigen maakten.

Door rechtop te lopen konden mensen verder reizen en beter jagen. Taal ontstond langzaam doordat mensen moesten samenwerken.

Deze slide heeft geen instructies

De moderne mens


200 000 - 300 000 jaar geleden ontstaat de moderne mens dan in Afrika.

Deze slide heeft geen instructies

De eerste mensen

Taal ontstond langzaam doordat mensen moesten samenwerken.

= oorzaak


Wat zijn de gevolgen voor de mens van het ontstaan van taal toen?

En nu?


Deze slide heeft geen instructies

Overzicht

14 miljoen jaar geleden -> oerknal

4,6 miljoen jaar geleden -> ontstaan aarde 

  1. eerste leven in het water

  2. insecten en schorpioenen, eerste dieren op land

  3. later 1ste zoogdieren en vogels

150 miljoen jaar geleden -> Dinosauriërs

65 miljoen jaar geleden -> meteorietinslag (dinosauriërs sterven uit)

40 miljoen jaar geleden -> voorouder van de mens in Afrika

7 miljoen jaar geleden -> 1ste mensachtigen

2,4 jaar geleden -> eerste menselijk geslacht

200 000 - 300 000 jaar geleden -> de moderne mens


Deze slide heeft geen instructies

Rangschik de woorden van oudst naar minst oud

1

2

3

4

5

6

7

8

eerste leven in het water

ontstaan aarde

Big Bang

meteoriet

Dinosauriërs

insecten en schorpioenen

Eerste zoogdieren en vogels

mens

Deze slide heeft geen instructies

BUNDEL!

Neem je bundel op pagina 12.

Maak opdracht 3 en 4.



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Lucy

Dit is een reconstructie van de 'oudste verre voorouder' die 

men vond uit de prehistorie. (3,2 miljoen jaar oud). In 1974

vond archeoloog Johanson in Ethiopië 76 deeltjes van

een verre voorouder. Het duurde wel 4000 uren voor

ze allemaal gevonden waren. Op de muziek van
'Lucy in the sky with diamonds' werd de hele nacht

gefeest. Daarom werd ze Lucy gedoopt.

Deze slide heeft geen instructies

Lucy

De deeltjes bleken de resten te zijn van een vrouw van
ca. 20 jaar die 20-25 kg woog. Ze was 1m -1m20 groot.
Ze had 340cm3 herseninhoud, lange armen en korte
benen. Ze liep rechtop en klom blijkbaar ook nog in

bomen. Wetenschappers zijn het niet altijd eens.
Volgens sommige was Lucy een man en liep ze niet

rechtop.

Deze slide heeft geen instructies

De eerste mensen

Ze leerden steeds beter hun handen gebruiken. Ze maakten werktuigen van keien (steen), takken en beenderen. Om te overleven aten de eerste mensen zowel vlees als planten. Ze bleven niet altijd op dezelfde plaats. Het voedsel raakte op en dan trokken ze naar een nieuwe plaats. 
Ze leefden dus als nomaden.

Deze slide heeft geen instructies

De eerste mensen

Definitie nomaden


 Mensen of volken zonder vaste woonplaats. Zij trekken rond van de ene plek naar de andere. Dit doen zij om te zoeken naar voedsel, water of nieuwe plekken waar hun vee kan grazen.

Deze slide heeft geen instructies

De eerste mensen

Onze verre voorouders waren dus nomaden en zwierven rond van de ene plek naar de anderen als jagers en voedselverzamelaars.


Hun leven volgde het ritme van dag en nacht en de seizoenen: in de winter was er minder voedsel, in de zomer meer. 

Deze slide heeft geen instructies

Jagers en voedselverzamelaars.

Deze slide heeft geen instructies

Jagers en voedselverzamelaars

De eerste mensen zwierven in familieverband (kleine stammen) rond op zoek naar wortels, noten en vruchten. Ze sliepen in eenvoudige tenten of in grotten. Voor de jacht maakten ze wapens.
Belangrijk in de koude ijstijden was de macht over het vuur.
De mensen verbeterde steeds de techniek om een vlammetje te maken en het vuur brandend te houden.

Deze slide heeft geen instructies

vuur maken

Deze slide heeft geen instructies

Vuur was belangrijk!

Men ontdekte het vuur = oorzaak


Wat zijn de gevolgen van deze ontdekking voor de mens toen?


En nu?

Deze slide heeft geen instructies

Vuur was belangrijk!

Het werd gebruikt om eten te bereiden.

Om dieren af te schrikken en op afstand te houden.

Om hen te verwarmen.

Het gaf hen licht.

Ze harden er de punten van speren mee.

Deze slide heeft geen instructies

Vuur was belangrijk! - Verschillende perspectieven

"Met vuur kunnen 

we dieren wegjagen 

en vlees bakken."

"We hebben licht

en warmte in de

grot!"

Families

Jager

Deze slide heeft geen instructies

Verschillende perspectieven

"Vuur was een

belangrijke stap in de 

ontwikkeling van de

mensen."

"Mensen met 

vuur lijken 

sterker"

Anderen

Historicus

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Van zwerver naar boer

12 000 jaar geleden warmde de aarde op. Op de vruchtbare gronden naast rivieren, leerden de mensen hoe ze graan konden oogsten. Ze kweekten dieren en bouwden hutten op goed gelegen plaatsen.

De zwervers werden boeren. Ze bleven dus op dezelfde plaats.


= nederzetting

Deze slide heeft geen instructies

Van zwerver naar boer

Definitie nederzetting


Een bewoonde plaats waar een groep mensen zich heeft gevestigd om samen te wonen. 

Deze slide heeft geen instructies

Van zwerver naar boer

De zwervers werden boeren.

Deze slide heeft geen instructies

BUNDEL!

Neem je bundel op pagina 12.


Maak opdracht 5.


Neem je bundel op pagina 13.
Maak opdracht 6, 7 en 8.



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Handige mensen

Duizenden jaren leefden voedselverzamelaars en boeren naast elkaar. Dat wil zeggen dat er tegelijkertijd stammen waren die nog rondtrokken maar ook al stammen die zich gevestigd hadden in nederzettingen. Beide levenswijzen maakten veel gebruik van de natuur. 

Onder andere om werktuigen te maken. In de laatste ijstijd was het rendier een gegeerde prooi. Alles van het dode beest kon dienen.

Deze slide heeft geen instructies

Huid -> tentzeil, kledij, riemen

vlees -> voedsel

blaas -> waterzak

vet -> olielampjes

maaginhoud -> voedsel

pezen -> bindmateriaal

schouderblad -> schop, kan, vishaak, mes

gewei -> werktuigen, speerpunten, harpoen, naalden

haren -> bindmateriaal, kussens

beenderen -> harpoenen, pijlpunten, naalden

Deze slide heeft geen instructies

Handige mensen

Tenten gemaakt van dierenvellen

Deze slide heeft geen instructies

Handige mensen

De mens leerde ook hoe hij met behulp van klei en vuur potten kon bakken. De belangrijkste grondstof voor werktuigen was steen. Vuurstenen (silex) werden 

ontgonnen, gepolijst en geslepen 

tot bijlen, pijlpunten en sikkels.

Een speer met een scherpe punt van silex.

Deze slide heeft geen instructies

Relatie tussen mens, dier en plant

Mensen waren afhankelijk van de natuur:


  • van dieren voor vlees, huiden en botten

  • van planten voor voedsel en medicijnen

  • van vuur en grotten voor bescherming

Deze slide heeft geen instructies


De mens had ook oog voor kunst. In grotten en op grafwanden werden dieren en taferelen geschilderd. Potten kregen versieringen en 

edelmetaal werd verwerkt tot juwelen.

      rotsschildering van dieren in Frankrijk

Deze slide heeft geen instructies

BUNDEL!

Neem je bundel op pagina 13.


Maak opdracht 9.


Neem je bundel op pagina 14.

Maak opdracht 10.



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

De prehistorie bij ons

Honderdduizenden jaren geleden woonden er reeds mensen in het huidige België. Ze maakten gebruik van de grotten in het zuiden van ons land om te schuilen voor de koude. De eerste boeren verschenen rond 5500 v.C. toen het klimaat zachter was.

De vroegste boeren leefden in Haspengouw. Daar vonden ze water en vruchtbare grond.

Deze slide heeft geen instructies

De prehistorie bij ons

Maasvallei (Nederland/België)

In de Maasvallei zijn vuurstenen werktuigen en resten van Neanderthalers gevonden. 

Het toont dus dat ook in onze regio prehistorische mensen leefden.

Deze slide heeft geen instructies

De prehistorie bij ons

Deze slide heeft geen instructies

      Oudste vindplaatsen in onze streken

Vondsten in onze streken

jagers en voedselver-zamelaars


eerste boeren


Deze slide heeft geen instructies

Belangrijke plaatsen in de prehistorie

Afrika – Riftvallei
De allereerste mensen. Hier zijn de oudste werktuigen gevonden. 

Flores (Indonesië)

Op het eiland Flores leefde een kleine mensensoort, Homo floresiensis. (Bekende plaats waar veel zaken gevonden werden uit de prehistorie)

Deze slide heeft geen instructies

Flores (Indonesië)

Deze slide heeft geen instructies

Belangrijke plaatsen in de prehistorie

Çatalhöyük (Turkije)


Een van de oudste nederzettingen ter wereld. 

Hier gingen mensen voor het eerst blijven wonen in plaats van rondtrekken. Dit was een grote verandering: van nomaden naar boeren.

Deze slide heeft geen instructies

Çatalhöyük (Turkije)

Deze slide heeft geen instructies

BUNDEL!

Neem je bundel op pagina 14.


Maak opdracht 11.



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Verschillende soorten mensachtigen

Neanderthaler: Leefde in Europa en Azië


  • Sterke bouw, goed aangepast aan koude

  • Maakten slimme werktuigen

  • Konden vuur gebruiken en jaagde in groepen

Deze slide heeft geen instructies

Verschillende soorten mensachtigen

Homo sapiens (wij!): Ontstonden in Afrika



  • Maakten verfijnde werktuigen

  • Maakten grotschilderingen

  • Migreerden over de hele wereld


Beide soorten leefden een tijd naast elkaar

Deze slide heeft geen instructies

Migratie/migreren in de prehistorie

Definitie migreren in de prehistorie


Groepen mensen die hun leefgebied verlieten om zich ergens anders te vestigen.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom migreren in de prehistorie?

  • Klimaatverandering: Door warmere of koudere periodes veranderde de natuur. Dieren en planten trokken weg, en de mensen reisden met ze mee.

  • Voedsel en jacht: Als het wild op een plek schaars werd, moesten jagers en verzamelaars verhuizen om te overleven.

  • Ruimtegebrek: Als een groep te groot werd voor het beschikbare voedsel, zochten sommige families een nieuwe plek.

  • Nieuwe middelen: De uitvinding van de landbouw zorgde ervoor dat boeren op zoek gingen naar vruchtbare grond.


Deze slide heeft geen instructies

Migreren nu

Mensen migreren en gaan op andere plaatsen in de wereld wonen

= gevolg


Wat zouden de oorzaken daar van kunnen zijn in deze tijd?

Deze slide heeft geen instructies

BUNDEL!

Neem je bundel op pagina 15.


Maak opdracht 12, 13, 14 en 15.



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Heb je goed opgelet?

Deze slide heeft geen instructies

Weet je nog?

Verschil tussen geschiedenis en prehistorie?

Deze slide heeft geen instructies

Prehistorie of geschiedenis?

Geschiedenis -> het verleden dat we kennen uit geschreven bronnen (schrift)


Prehistorie -> de periode voor het ontstaan van het schrift

Deze slide heeft geen instructies

Sleep de woorden naar de juiste periode

Prehistorie

Geschiedenis

dinosauriërs

Egyptische samenleving

Lucy

Uitvinding van de stoommachine

ontdekking vuur

Deze slide heeft geen instructies

Rangschik de woorden van oudst naar minst oud

1

2

3

4

5

6

7

8

eerste leven in het water

ontstaan aarde

Big Bang

meteoriet

Dinosauriërs

insecten en schorpioenen

Eerste zoogdieren en vogels

mens

Deze slide heeft geen instructies

Weet je nog? - Vuur was belangrijk!

  • om eten te bereiden.

  • als afschrikmiddel.

  • om te verwarmen.

  • om te verlichten.

  • om punten van speren te harden.

Deze slide heeft geen instructies

Hoe heet de eerste aap die op een mens leek?

A

Lucy

B

Daisy

C

Bertha

D

Monkey

Deze slide heeft geen instructies

Vertel in 1 zin wat de term 'prehistorie' is.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is juist? De moderne mensen leefden voor het eerst ongeveer ...

A

3 miljard jaar geleden.

B

3 miljoen jaar geleden.

C

ongeveer 2 à 300 000 jaar geleden.

D


Deze slide heeft geen instructies

Wat was er eerst?

A

de mens

B

dinosauriërs

C

insecten

D


Deze slide heeft geen instructies

Waarvoor gebruikte men het vuur in de prehistorie? Geef 1 voorbeeld.

Deze slide heeft geen instructies

GO! Doelen - Geschiedenis

Herhaling prehistorie inhoudelijk andere leerjaren:

MD KO 5.1.1 - 5.2.1 - 5.2.2                   MD L4 5.1.1


Doelen L6

GE.013 Beantwoorden typische vragen m.b.t. de prehistorie.

GE.014 Formuleren historische vragen bij de prehistorie.

GE.015 Formuleren redeneringen over personen, groepen, gebeurtenissen of ontwikkelingen uit de prehistorie vanuit verschillende perspectieven.

GE.016 Gebruiken aangereikt bewijs uit bronnen als antwoord op historische vragen omtrent de prehistorie.

GE.017 Tonen hun kennis van de prehistorische tijd in verschillende contexten

Deze slide heeft geen instructies

GO! Doelen - Geschiedenis

GE.120 Formuleren typische vragen over aangereikte bronnen.

GE.133 Bedenken historische vragen bij gebeurtenissen of ontwikkelingen.

GE.134 Beantwoorden historische vragen bij gebeurtenissen of ontwikkelingen.

GE.135 Bedenken historische vragen over de bestudeerde samenlevingen.

GE.136 Beantwoorden historische vragen over de bestudeerde samenlevingen.

GE.143 Formuleren historische vragen over perspectieven.

Deze slide heeft geen instructies