Architectuur - Cultuur van de Kerk

• newEditor
• Kunst
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 4-6

Kerken en kloosters - Cultuur van de Kerk

Cultuur van de kerk 

Leven in de middeleeuwen

Vroege middeleeuwen                                      

325 - 1000                                                                

Hoge middeleeuwen

1000 - 1250; Romaans                                        

Late middeleeuwen

1250 - 1500; Gotiek

De stijlen lopen niet overal gelijk. In Italie is er bijvoorbeeld maar weinig gotisch werk te vinden

Romaans

Gotiek

Leerdoelen

1. Je kan de verschillende onderdelen van een Romaanse en Gotische kerk benoemen;

2. Je kan de kenmerken van de Romaanse bouwstijl beschrijven en herkennen in afbeeldingen;

3. Je kan de kenmerken van de Gotische bouwstijl beschrijven en herkennen in afbeeldingen;

4. Je kan uitleggen waar de skeletbouwconstructie van een Gotische kerk uit bestaat en hoe dit ervoor zorgde dat het goddelijk licht de kerk binnen kon komen;

5. Je kent de kloosterordes en kan beschrijven wat kenmerkend is voor elke kloosterorde: Benedictijner orde, Orde van Cluny, Cisterciënzers, Franciscanen;

6. Je kan uitleggen hoe de steden in de Middeleeuwen veranderden en waardoor dit kwam;

7. Je kan symboliek in de kathedralen herkennen en uitleggen.

Oorsprong Romaans

• Romeinse basilica wordt aangepast. Toevoeging dwarsschip: kruisvorm

• 
  

• ‘Romaans’ komt van ‘Romeins’. Doet Romeins aan vanwege de rondbogen en dikke muren.

• Veel toegepast op kloosterkerken. Kloosterleven is in afzondering -> gesloten karakter van kloosterkerken.

Saint-Sernin, Toulouse, Frankrijk, ca. 1080-1120​

Basilica van Constantijn, Trier, Duitsland, 310

Kerk richting oosten: Jeruzalem

Romaans 

• Constructiebouw: gewicht van het dak wordt door dikke, massieve muren gedragen. 

• 
  

Kenmerken:

• Dikke muren: massief en gesloten

• Kleine ramen: donker

• Rondbogen

• Tongewelf  >>>

• Horizontaal karakter

1000 - 1200 na Chr.

steunbeer, een gemetselde muurverzwaring om de zijwaartse druk van de kap en eventuele gewelven op te vangen

kruisribgewelf, een gewelf waarbij de kruising van de tongewelven met ribben zijn gemaakt. De ribben hebben een dragende functie.

lichtbeuk, door deze rij vensters valt het licht, dat het schip verlicht

triforium, de smalle gang die onderlangs de vensters van de lichtbeuk loopt / een arcade waarachter zich een loopruimte bevindt

arcade, een reeks van achtereenvolgende bogen die rusten op kolommen

luchtboog, een boog tussen muren en steunbeer om de horizontale krachten over te brengen

kapiteel, bekroning van een pijler

basement, voet van een zuil 

pijler, een steunpilaar

pinakel, spits toelopende, slanke, torenvormige bekroning, vooral bij de steunberen van luchtbogen dient de pinakel ter verzwaring (meer massa betekent beter steunen)

Oorsprong Gotiek

• Door de welvaart en stabiliteit in de hoge middeleeuwen groeit de bevolking. Door erediensten geloof toegankelijker maken.

• Ook door pelgrimstochten zijn grotere (pelgrims)kerken nodig.

• 
  

• Kerk is 'stukje hemel op aarde': torens reiken naar de hemel, het 'Goddelijk Licht' valt door glas-in-loodramen naar binnen.

Ontstaat in Noord-Frankrijk. 

Abt Suger: ‘We zochten naar architectuur van het licht die de beschouwer van het materiële naar het goddelijke moest verheffen’.

God = licht. Licht is de essentie van schoonheid. 

Romaans

Gotiek

Welke verschillen zie jij?

Gotiek

• Skeletbouwconstructie: skelet draagt het gewicht (niet de muren), gewicht wordt afgeleid door kruisribgewelf, pilaren, luchtbogen en steunberen (en pinakels).

Kenmerken:

• Dunnere muren: open en sierlijk

• Grote glas-in-loodramen, roosvensters

• Spitsbogen

• Kruisribgewelf>>>

• Verticaal karakter

1150 - 1500 na Chr.

Tongewelf                   Kruisgewelf             Kruisribgewelf

        (Rom.)                                                             (Got.)             

 Soorten gewelven

ROMAANS

GOTIEK

DUNNERE MUREN

DIKKE MUREN

SPITSBOGEN

RONDBOGEN

GROTE VENSTERS

KLEINE VENSTERS

KRUISRIBGEWELF

SKELETBOUW

TONGEWELF

HORIZONTAAL GEBOUWD

VERTICAAL GEBOUWD

STEUNBEREN

PINAKEL

LUCHTBOGEN

GESLOTEN, DONKER, MASSIEF

OPEN EN SIERLIJK

Opdracht: onderdelen kerk

Noteer de juiste namen bij de verschillende onderdelen van de kerk.

Gebruik je aantekeningen

Leg uit aan elkaar

Leg uit hoe de skeletbouw van Gotische kerken ervoor zorgt dat grote ramen mogelijk zijn en hoe dit het idee van “goddelijk licht” ondersteunt. Benoem minimaal 3 onderdelen van het skelet met de functie.

1. Ribgewelf

   • De ribben vormen de dragende structuur van het gewelf.

   • Ze geleiden de krachten naar de steunpunten.

   • Hierdoor hoeft de volledige muur niet meer als dragend oppervlak te functioneren.

2. Spitsboog

   • De spitsboog geleidt de krachten van het gewelf naar beneden en naar de steunpunten.

   • Door de vorm kunnen de krachten efficiënter worden verdeeld dan bij een zware constructie met alleen massieve muren.

3. Luchtboog

   • De luchtboog voert de zijdelingse druk van het gewelf naar buiten af.

   • Hierdoor wordt de druk op de muren kleiner.

4. Steunbeer

   • De steunbeer vangt de krachten van de luchtboog op en leidt deze naar de grond.

   • De muur zelf hoeft daardoor veel minder dragend te zijn.

Leerdoelen

1. Je kan de verschillende onderdelen van een Romaanse en Gotische kerk benoemen;

2. Je kan de kenmerken van de Romaanse bouwstijl beschrijven en herkennen in afbeeldingen;

3. Je kan de kenmerken van de Gotische bouwstijl beschrijven en herkennen in afbeeldingen;

4. Je kan uitleggen waar de skeletbouwconstructie van een Gotische kerk uit bestaat en hoe dit ervoor zorgde dat het goddelijk licht de kerk binnen kon komen;

5. Je kent de kloosterordes en kan beschrijven wat kenmerkend is voor elke kloosterorde: Benedictijner orde, Orde van Cluny, Cisterciënzers, Franciscanen;

6. Je kan uitleggen hoe de steden in de Middeleeuwen veranderden en waardoor dit kwam;

7. Je kan symboliek in de kathedralen herkennen en uitleggen.

Kloosters

Ora et Labora: bidden (8x per dag) en werken

Monniken leggen kloostergeloften af

https://schooltv.nl/item/kloostergeloften-regels-van-het-klooster

529 n. Chr: Eerste kloosterorde gesticht door Benedictus van Nursia (Benedictijner Orde)

dagindeling

De dag begon rond 03:00 uur en eindigde rond 21.00 uur. Het grootste deel van de dag was gewijd aan gebed, handarbeid of studie. 

De metten gedurende de nacht, om middernacht.

De lauden rond zonsopgang

De priem rond 6 uur

De terts rond 9 uur

De sext rond 12 uur

De none rond 15 uur

De vespers rond 17 uur

De completen rond 20 uur

Kloosterorden

Regula Benedicti: voorschriften voor het leven in een klooster.

Benedictijner orde (ora et labora, steeds rijker/machtiger)

Orde van Cluny = Cluniacenzers (hervormingsbeweging, regels belangrijk, kunst)

Cisterciënzers (soberheid, kruistochten)

Franciscanen (armoede, 'bedelorde')