Formuleren les 1 - §2 Samentrekking controleren
§3 Samentrekking controleren en verbeteren.
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
§3 Samentrekking controleren en verbeteren.
Formuleren
§2 - Samentrekking controleren
Je leert foutieve samentrekkingen herkennen en verbeteren
Wat is een samentrekking?
Als in een samengestelde zin dezelfde woorden twee keer voorkomen, kun je die woorden meestal de tweede keer weglaten:
De oude meubels waren aan straat gezet, maar (-) werden niet door de vuilophaaldienst meegenomen.
Op de plaats van het streepje is de oude meubels weggelaten.
LET OP!
Drie voorwaarden:
De weggelaten woorden hebben dezelfde:
- Getal (enkelvoud / meervoud)
- Grammaticale functie (zinsdeel / woordsoort)
- Betekenis
Zo controleer je een samentrekking
1. Noteer de woorden die zijn weggelaten.
2. Bepaal het getal, de grammaticale functie en de betekenis
van de woorden in de beide zinsdelen.
3. Zijn ze hetzelfde? Dan is de samentrekking correct.
Niet hetzelfde? Dan is het een foutieve samentrekking.
In dat geval verbeter je de samentrekking door de weggelaten woorden alsnog in de zin op te nemen.
Voorbeeld
Zij eet eerst een banaan en daarna een appel.
1. Welke woorden zijn weggelaten?
Zij eet
2. Wat is het getal in beide zinsdelen?
zij eet = enkelvoud / zij eet = enkelvoud
3. Wat is de functie in beide zinsdelen?
1) zij - ow, eet = wg 2) zij = ow, eet = wg
4. Wat is de betekenis in beide zinsdelen?
'zij eet' heeft in beide zinnen dezelfde betekenis
Zo verbeter je een samentrekking
Als de grammaticale functie, de betekenis of het getal niet hetzelfde is, is er sprake van een foutieve samentrekking.
Die verbeter je als volgt: plaats de weggelaten woorden (of passende verwijswoorden) alsnog in het tweede deel van de zin.
Voorbeeld:
Mijn nieuwe schoenen zijn duur en daarom deels door mijn vader betaald.
Weggelaten: mijn nieuwe schoenen; zijn
Mijn nieuwe schoenen is in beide zinsgedeeltes het ow en mag daarom worden weggelaten.
zijn = in het eerste deel kww en in het tweede deel hww
Daarom is deze samentrekking foutief --> verbetering:
Mijn nieuwe schoenen zijn duur en zijn daarom deels door mijn ouders betaald.
In onze straat wordt een verkeersdrempel aangelegd en huizen gebouwd.
De samentrekking is goed.
Foutieve samentrekking
uitleg
De samentrekking is fout omdat het werkwoord “wordt” alleen bij enkelvoud past (een verkeersdrempel), maar “huizen” is meervoud.
Correct is:
In onze straat wordt een verkeersdrempel aangelegd en worden huizen gebouwd.
Deze film kreeg een internationale prijs en heb ik vandaag in de bioscoop gezien.
de samentrekking is goed
het is niet dezelfde functie
het is niet dezelfde betekenis
het is niet hetzelfde getal
uitleg
Deze samentrekking is fout omdat het onderwerp niet hetzelfde is.
Deze film kreeg een internationale prijs. → onderwerp: deze film
... en heb ik vandaag in de bioscoop gezien. → onderwerp: ik
Bij een samentrekking moet het onderwerp hetzelfde zijn. Hier zijn dat deze film en ik.
De conciërge zet de kratten frisdrank in het magazijn en daarna de vaatwasser uit.
de samentrekking is goed
het is niet dezelfde functie
het is niet dezelfde betekenis
het is niet hetzelfde getal
uitleg
Deze samentrekking is fout omdat het werkwoord niet hetzelfde is.
De conciërge zet de kratten frisdrank in het magazijn.
De conciërge zet daarna de vaatwasser uit.
In het tweede deel hoort “zet … uit” (scheidbaar werkwoord), maar “uit” ontbreekt. Daarom klopt de samentrekking niet.
Veel sporters vonden het benauwd in de sporthal en wilden enkele deuren openzetten. De juf wordt toegezongen door alle leerlingen en de lokalen versierd.
de samentrekking is goed
het is niet dezelfde functie
het is niet dezelfde betekenis
het is niet hetzelfde getal
Zij wordt lerares en in Utrecht opgeleid. De juf wordt toegezongen door alle leerlingen en de lokalen versierd.
de samentrekking is goed
het is niet dezelfde functie
het is niet dezelfde betekenis
het is niet hetzelfde getal
uitleg
Deze samentrekking is fout op basis van grammaticale functie.
lerares → naamwoordelijk deel van het gezegde
in Utrecht opgeleid → werkwoordelijk deel van het gezegde
Omdat de grammaticale functies niet gelijk zijn, mag je ze niet samentrekken.
Aan de slag!
Cursus 6 Formuleren