Aan welke criteria moet een goede observatie voldoen?
Aan welke criteria moet een goede observatie voldoen?
Hadden jullie de aap opgemerkt?
Ja
Nee
Welke dingen hebben jullie allemaal opgemerkt?
Denken jullie dat we allemaal hetzelfde opmerken?
Welke veranderingen hebben jullie in het filmpje opgemerkt?
Wat maakt een observatie een goede observatie?
Onderzoeksvraag
Waaraan moet een observatie voldoen om een goede en betrouwbare observatie te zijn?
Een observatie voldoet aan 5 criteria
Doelgericht
Objectief
Nauwkeurig en controleerbaar
Opnieuw uitvoerbaar op dezelfde manier
Representatief
Definitie observatie
Een observatie is een bewuste, gerichte en zo objectief mogelijke waarneming van gedrag, feiten en/of gebeurtenissen.
>> Heel goed kijken en luisteren naar wat er gebeurt, zonder daar zelf een mening over te hebben.
De observatie moet: DOELGERICHT zijn
Doelgericht: je observeert met een duidelijk doel voor ogen.
Hou een doel voor ogen
Bepaal vooraf waar je op gaat letten
Maak een doordachte keuze (eerst goed nadenken) over het onderzoeksonderwerp en de onderzoeksmethode
Formuleer de onderzoeksvraag concreet via de 5W's
Wie - wat - waar - wanneer - waarom
Oefening 1
Lisa moet voor een opdracht een observatie uitvoeren in de klas. Ze gaat tijdens de les achteraan zitten en kijkt rond. Ze noteert verschillende dingen die haar opvallen: wie praat, wie lacht, wie naar zijn gsm kijkt, wie vragen stelt en wie stilzit. Ze heeft vooraf niet bepaald wat ze precies wil onderzoeken. Na de les zegt ze:
“Ik heb gewoon opgeschreven wat ik zag. Nu moet ik nog bedenken wat ik eigenlijk onderzocht heb.”
Beantwoord nu de volgende vragen.
1) Is Lisa's observatie doelgericht? Waarom wel/niet?
2) Wat had Lisa anders kunnen doen?
3) Bedenk voor Lisa nu een concrete onderzoeksvraag met behulp van de 5 W's.
Wie?
Wat?
Waar?
Wanneer?
Waarom?
Oplossing
Nee. Lisa heeft vooraf geen duidelijk doel bepaald. Ze noteert gewoon wat haar opvalt.
Ze moet op voorhand beter nadenken over wat ze gaat observeren.
Wie? Leerlingen uit het 4e middelbaar
Wat? Gsm-gebruik
Waar? In de klas
Wanneer? Tijdens een zelfstandige opdracht
Waarom? Om te onderzoeken hoe vaak leerlingen hun gsm gebruiken
Vb: Hoe vaak gebruiken leerlingen uit het 4e middelbaar hun gsm tijdens een zelfstandige opdracht in de klas?
De observatie moet: OBJECTIEF zijn
Objectief: je observeert zonder je eigen mening, gevoelens of verwachtingen mee te laten spelen.
= Hoe het werkelijk is, kort en bondig weergeven wat we observeren met onze zintuigen zonder het gevoel te laten meespelen.
Een observatie MOET de werkelijkheid benaderen.
Geen dingen verzinnen, blijf zo dicht mogelijk bij de realiteit.
Een observatie mag geen interpretaties bevatten
Dit om zo concreet mogelijk en duidelijke informatie te verzamelen.
Verschillende onderzoekers, die hetzelfde observeren moeten tot dezelfde conclusie komen.
Wanneer een observatie interpretaties bevat wordt ze subjectief.
Wanneer subjectief?
Als we betekenis geven aan:
gedrag vanuit een gevoel.
gedrag dat we al kennen / weten = anders reageren omdat we het al kennen.
gedrag vanuit de dingen die de waarnemer wil.
Oefening
Tijdens de les komt Amina de klas binnen. Ze ziet er erg moe uit en heeft duidelijk geen zin om te leren. Ze gaat met tegenzin op zijn stoel zitten. De leerkracht vraagt haar om haar boek te nemen, maar Amina reageert geïrriteerd. Ze zucht diep en kijkt boos naar de leerkracht.
Opdracht:
De tekst bevat verschillende interpretaties.
Herschrijf de tekst als een objectieve observatie. Gebruik alleen wat je daadwerkelijk kunt zien of horen.
Oplossing
Amina komt de klas binnen. Ze loopt naar haar stoel en gaat zitten. De leerkracht vraagt haar om haar boek te nemen. Amina zucht en kijkt naar de leerkracht. Daarna neemt ze haar boek.
Er zijn verschillende juiste antwoorden!
De observatie moet NAUWKEURIG EN CONTROLEERBAAR zijn
Nauwkeurig: je beschrijft precies wat je waarneemt, zonder vage woorden.
Controleerbaar: een andere persoon kan dezelfde observatie waarnemen en controleren.
Gebruik doe-woorden en werkwoorden die een handeling uitdrukken
bv: lopen, zingen, wandelen, betalen, telefoneren,...
zijn, lijken, blijken,... zijn geen doe-woorden!
Een observator moet alle gegevens juist en zo volledig mogelijk weergeven.
Elk geobserveerd feit moet controleerbaar zijn. Feiten kan je vaak in getallen uitdrukken.
bv: koorts
Vermijd het woord 'NIET'!
Noteer wat de persoon WEL doet.
Vermijd veralgemeningen zoals: vaak, soms, steeds, dikwijls, agressief, lastig,...
Noteer hoe lang of hoe vaak
bv: hoe vaak is 'soms'?
Vermijd interpretaties van het gedrag.
bv: Djanoah is verdrietig. Zeg liever: Djanoah huilt.
Goede observatie:
Jantje loopt 3x van tafel weg.
Besluit
Een nauwkeurige observatie houdt in dat we niet tevreden zijn met VAGE beschrijvingen, maar dat we exact willen weten wat er waargenomen wordt.
Oefening
Duid aan of de observatie juist (✓) of fout (✗) is.
Verbeter de foute observaties.
☐ Amina loopt 3 keer naar het raam.
☐ Youssef is vaak afgeleid tijdens de les.
☐ Djanoah huilt gedurende 2 minuten.
☐ Liam is lastig tijdens de opdracht.
☐ Noah steekt 4 keer zijn hand op.
Oplossing
Juist – Amina loopt 3 keer naar het raam.
Fout – Youssef kijkt tijdens de les 4 keer uit het raam.
Juist – Djanoah huilt gedurende 2 minuten.
Fout – Liam staat tijdens de opdracht 5 keer recht en praat 3 keer met een klasgenoot.
Juist – Noah steekt 4 keer zijn hand op.
De observatie moet opnieuw UITVOERBAAR zijn en op dezelfde manier.
Uitvoerbaar: je observatie is haalbaar en praktisch uit te voeren. Je hebt voldoende tijd, middelen en mogelijkheden om het gedrag te observeren en te noteren.
Dit kan alleen als er systematisch te werk is gegaan.
De observator werkt volgens een vaste werkwijze
OF
Een vast systeem, zodat elke observator op dezelfde manier kan uitvoeren.
Oefening
De leerkracht wil weten hoe actief de leerlingen tijdens een groepswerk deelnemen. Ze vraagt aan twee observatoren om de leerlingen gedurende een tijdje te bekijken. De eerste observator noteert wanneer leerlingen goed meewerken. De tweede observator schrijft op wanneer leerlingen actief bezig zijn.
Opdracht:
Is deze observatie uitvoerbaar? Leg uit waarom wel / niet.
Oplossing
Nee, de observatie is niet goed uitvoerbaar.
De observatoren gebruiken geen vaste werkwijze. Woorden zoals "een tijdje", "goed meewerken" en "actief bezig zijn" zijn niet duidelijk.
Verbetering:
De twee observatoren observeren de groep gedurende 15 minuten. Ze noteren telkens wanneer een leerling een taak uitvoert, een voorstel doet of iets zegt over de opdracht.
De observatie moet REPRESENTATIEF zijn.
Representatief: de observatie geeft een realistisch beeld van de situatie of de groep die je wilt onderzoeken.
We gaan gedrag:
In verschillende situaties gaan observeren.
Op verschillende momenten gaan oberserven.
Op verschillende manieren gaan observeren.
Lang genoeg observeren.
Verschillende situaties:
Je mag je niet beperken tot 1 situatie.
Verschillende momenten:
Toevalligheden uitsluiten als het maar 1x gebeurd.
Lang genoeg observeren:
Hoeveel keer je iemand moet observeren hangt af van persoon tot persoon.
Oefening
De leerkracht wil onderzoeken hoe vaak Majid anderen helpt. Ze observeert Majid gedurende twee weken tijdens verschillende momenten: groepswerk, een gewone les en de speeltijd. Ze observeert hem telkens 15 minuten en noteert elke keer wanneer Majid een klasgenoot helpt. In totaal helpt Majid tijdens 8 van de 10 observatiemomenten een klasgenoot.
Opdracht:
Is deze observatie representatief? Waarom wel/niet?
Oplossing
Ja, de observatie is representatief. Majid werd op verschillende momenten en in verschillende situaties geobserveerd en gedurende een voldoende lange periode.
Daardoor geeft de observatie een realistischer beeld van zijn gedrag.
Waarom is goed observeren belangrijk binnen zorg- en welzijnsberoepen?
Om de zorgvrager zo kwaliteitsbewust mogelijk te begeleiden en te verzorgen.
Kwaliteitsbewust: Je bent tijdens het uitvoeren van een opdracht in staat om te observeren, interpreteren, registeren en te rapporteren.
Tijdens de observatie kom je waardevolle informatie te weten.
Belangrijk omdat je als verzorger beslissingen neemt op basis van de observaties.
Je kan een zorgplan opstellen door wat je observeert. Aan de hand van rapportages, ga je beslissingen nemen.
Omdat je als verzorgende in staat moet zijn om signalen van de zorgvrager op te merken en op een gepaste manier te interpreteren.
Exit-ticket + afspraken
Afspraken volgende les:
Cursus en oefenblaadjes zeker mee hebben.
Exit-ticket:
Vul de vragen in.
Geef het ticket aan de leerkracht als je klaar bent.