examenbespreking biologie 2023-2
examen biologie
2023-2
Lesduur is: 70 minOnderdelen in deze les
examen biologie
2023-2
Correctiemodel
Vraag 1
Leg uit hoe een omkering van de richting van de peristaltische bewegingen kan vóórkomen dat Asha ziek wordt.
Vraag 1 antwoord
1 maximumscore 1
Uit de uitleg moet blijken dat de hond (Asha) dan de eitjes/chocolade gaat uitbraken
(waardoor er minder/geen theobromine in haar bloed
terechtkomt).
Vraag 2
Kruis voor elk orgaan aan of theobromine door dit orgaan komt via de kortste weg van de dunne darm naar het hart.
De lever
De maag
De nieren
Vraag 2 antwoord
maximumscore 2
de juist ingevulde tabel:
wel niet
de lever wel,de maag niet,de nieren niet
indien drie juiste regels 2
indien twee juiste regels 1
indien minder dan twee juiste regels 0
Vraag 3
Hond Asha weegt 25 kilo.
Ze heeft 15 eitjes van pure chocolade
opgegeten. Elk chocolade-eitje weegt 8 g.
Welk type klachten gaat Asha
krijgen volgens de informatie
in de tabel?
Vraag 3 antwoord
maximumscore 1
(Asha krijgt) ernstige klachten.
vraag 4
Steeds vaker wordt DNA gebruikt bij de opsporing van een onbekende dader van een misdrijf. Daarbij is de bepaling van verwantschap tussen mensen van belang. Bij mannen wordt daarvoor het DNA van het Y-chromosoom onderzocht. De onderzoeker neemt met een wattenstaafje cellen uit het wangslijmvlies van een man weg. Uit deze cellen haalt hij de Y-chromosomen. Met het DNA van de Y-chromosomen maakt hij een DNA-profiel van deze man.
Hoeveel Y-chromosomen bevat de celkern van een cel uit het wangslijmvlies van een man?
Meisje of jongen?
46 chromosomen
22 paar chromosomen even lang
Het 23e paar chromosomen
vormt de geslachtschromosomen
2 gelijke = XX= meisje
1 groot + 1 klein = XY= Jongen
chromosomenkaart / karyogram
vraag 4 antwoord
maximumscore 1
één / 1 (Y-chromosoom)
Vraag 5
Kruis voor elke uitspraak aan of deze
juist of onjuist is.
*Het Y-chromosoom van persoon 1 is
hetzelfde Y-chromosoom van persoon 3.
*Het Y-chromosoom van persoon 2 is
hetzelfde Y-chromosoom persoon 4
Vraag 5 antwoord
maximumscore 1
Het Y-chromosoom van persoon 1 is hetzelfde
Y-chromosoom als dat van persoon 3.= juist
Het Y-chromosoom van persoon 2 is hetzelfde
Y-chromosoom als dat van persoon 4. =onjuist
Opmerking
Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Correctiemodel
Vraag 6
Demi gaat naar een pretpark. Eerst wil ze in de achtbaan die meerdere loopings maakt. Terwijl ze in de rij staat, hoort ze muziek en het gegil van de mensen in de achtbaan. Ze ziet felgekleurde lichtjes en ze ruikt de poffertjes van een poffertjeskraam dichtbij.
Noteer voor zowel het netvlies als het geurslijmvlies de adequate prikkel.
Prikkels zijn: Licht-geluid-geurstof-smaakstof-warmte-koude-enz.
(Dat wat op je zintuig komt en een impuls veroorzaakt)
Vraag 6 antwoord
maximumscore 2
adequate prikkel:
netvlies (felgekleurd) = licht
geurslijmvlies = geur (van de poffertjes)
per juiste prikkel 1p
Vraag 7
Als Demi in een achtbaan ondersteboven hangt, geeft een zenuw informatie door aan haar hersenen over de veranderde houding van haar lichaam.
Welk deel maakt impulsen
als de houding van Demi verandert?
Vraag 7 antwoord
Deel R (evenwichtsorgaan)= C
P= trommelvlies (zet geluidsgolven om in trillingen)
Q= de gehoorbeentjes/hamer-aambeeld-stijgbeugel (versterken trillingen)
S=slakkenhuis (zet de trillingen om in de impuls die via gehoorzenuw naar hersenen gaan zodat je hoort)
Vraag 8
Demi zit in een achtbaan. Een deel van de achtbaan gaat door een hal die bijna donker is. In de hal ziet Demi alleen nog vaag de omtrek van de mensen in het wagentje voor haar.
In het netvlies zitten verschillende typen zintuigcellen. De activiteiten van deze zintuigcellen worden met elkaar vergeleken.
Welke beschrijving geldt in een donkere ruimte?
Vraag 8
A De kegeltjes maken de meeste impulsen.
B De staafjes maken de meeste impulsen.
C De kegeltjes en de staafjes maken evenveel impulsen.
Staafjes hebben lagere drempelwaarde/hebben minder lichtprikkel nodig dan kegeltjes
Vraag 9
Demi is misselijk geworden door een rit in een achtbaan. Het braakcentrum in haar hersenstam stuurt impulsen naar de spieren van haar maag. De maagspieren knijpen zich daarna samen.
Door welke typen zenuwcellen worden
deze impulsen van de hersenstam
naar de maag geleid?
Vraag 9 antwoord
A door schakelcellen
B door bewegingszenuwcellen
C door gevoelszenuwcellen
D door schakelcellen en bewegingszenuwcellen
E door schakelcellen en gevoelszenuwcellen
F door gevoelszenuwcellen en bewegingszenuwcellen
Vraag 10
Karin is zwanger van een tweeling. Ze brengt een bezoek aan de verloskundige. Ze vraagt zich af of het een eeneiige of een twee-eiige tweeling is. De verloskundige zegt dat
op de echo te zien is dat de embryo’s
géén gezamenlijke vruchtvliezen
hebben.
Vraag 10 antwoord
maximumscore 1
nee (de informatie is niet voldoende), met een uitleg waaruit blijkt dat het
niet hebben van gezamenlijke
vruchtvliezen bij eeneiige en
bij twee-eiige
tweelingen vóórkomt / dat zowel
de tweelingen uit groep 1 als die uit
groep4 geen vruchtvliezen delen
Vraag 11
Noteer hoeveel zaadcellen nodig zijn voor een bevruchting die tot een eeneiige tweeling leidt, en hoeveel zaadcellen nodig zijn voor een bevruchting die tot een twee-eiige tweeling leidt.
Vraag 11 antwoord
maximumscore 1
de juist ingevulde tabel:
aantal zaadcellen nodig
eeneiige tweeling 1 zaadcel
twee-eiige tweeling 2 zaadcellen
Opmerking
Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Vraag 12 + antwoord
In de afbeelding zie je een schematische tekening van de vrouwelijke voortplantingsorganen. Drie plaatsen zijn aangegeven met een letter.
Als een bevruchte eicel zich na de deling splitst, ontstaat er een eeneiige tweeling.
Welke letter in de afbeelding geeft
de plaats aan waar de eicel is bevrucht?
Antw: A = letter P
Vraag 13
Karin is zwanger van een tweeling en bevalt van twee meisjes. Ze praat met haar man Ronald over de baby’s. Hieronder staan twee uitspraken van Karin en Ronald.
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
1:Omdat het twee meisjes zijn, weten we zeker dat het een eeneiige tweeling is
2:Als het een eeneiige tweeling is, hebben de twee meisjes hetzelfde genotype
Vraag 13 antwoord
maximumscore 1
de juist ingevulde tabel:
Omdat het twee meisjes zijn, weten we zeker dat
het een eeneiige tweeling is. = onjuist
Als het een eeneiige tweeling is, hebben de twee
meisjes hetzelfde genotype. = juist
Opmerking
Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Correctiemodel
Correctiemodel
Vraag 14 deel 1
Bastaardschorpioenen zijn spinachtige dieren die niet groter worden dan 4 mm. Bij de paring zet het mannetje een spermapakketje op de
grond, terwijl hij een vrouwtje vasthoudt. Daarna neemt het vrouwtje het pakketje op met haar geslachtsorgaan. Maar soms neemt ze het
pakketje niet op en loopt ze weg. Biologen willen weten of de vrouwtjes een
voorkeur hebben om steeds met hetzelfde mannetje te blijven paren of dat
ze liever een ander mannetje kiezen.
Ze doen een onderzoek.
Vraag 14 deel 2
Experiment A
Een mannetje paart met 52 vrouwtjes-bastaardschorpioenen. Alle vrouwtjes nemen een spermapakketje van het mannetje aan.
Na de paring wordt het mannetje apart gezet. De vrouwtjes worden in
twee groepen van 26 vrouwtjes verdeeld. Na een wachttijd van 1,5 uur wordt hetzelfde mannetje bij de vrouwtjes van groep 1 gezet. Bij de 26 vrouwtjes van groep 2 wordt een ander mannetje gezet. Er wordt in beide groepen geteld hoeveel vrouwtjes een spermapakketje aannemen.
Experiment B
Dit experiment wordt op bijna dezelfde manier gedaan als experiment A,
alleen wachten de biologen nu 48 uur tot ze de tweede paring toestaan.
Vraag 14 tabel
Vraag 14 antwoord
maximumscore 2
voorbeelden van juiste conclusies:
-(Conclusie uit experiment A:)
De vrouwtjes paren de tweede keer liever
met een ander mannetje dan met hetzelfde mannetje.
- (Conclusie uit experiment B:) Na 48 uur hebben de vrouwtjes geen
voorkeur meer voor een bepaald mannetje.
Vraag 15 antwoord
• De verticale as is juist ingedeeld en benoemd, er is een aparte legenda of de staven zijn in het diagram benoemd 1
• Vier staven zijn op de juiste manier getekend 1
vraag 16 antwoord
maximumscore 1
Uit de uitleg moet blijken dat het lichaam antistoffen / geheugencellen (tegen de ziekteverwekker van de bof) gaat maken.
vraag 17 + antwoord
Veel kinderen huilen omdat de prik pijn doet.
In welk onderdeel van het centraal zenuwstelsel vindt de bewustwording
van de pijn plaats?
A in de grote hersenen ( uitleg: voor waarnemen)
B in de hersenstam (voor reflex of autonome zenuwen zoals ademhaling)
C in de kleine hersenen (voor coördineren)
D in het ruggenmerg (voor reflex of schakelcellen die impuls doorgeven)
vraag 18 + antwoord
Artsen willen onderzoeken of de waarneming van pijn beïnvloed kan
worden door het drinken van water met suiker. Ze verdelen kinderen die
voor een vaccinatie komen, in twee groepen. De artsen geven één groep
kinderen vlak voor de vaccinatie water met suiker te drinken.
Wat geven de artsen aan de kinderen van de andere groep?
A vruchtensap
B water
C water met suiker
D water met zout
vraag 19 + antwoord
Glucose uit het suikerwater wordt opgenomen in het bloed. Het
glucoserijke bloed stroomt via een ader naar de rechterboezem van het
hart. In welke volgorde stroomt het glucoserijke bloed vervolgens door het hart en de longen?
A rechterboezem-linkerboezem-longen-linkerkamer-rechterkamer
B rechterboezem-linkerboezem-longen-rechterkamer-linkerkamer
C rechterboezem-rechterkamer-longen-linkerboezemlinkerkamer
D rechterboezem-rechterkamer-longen-linkerkamer-linkerboezem
vraag 19 + antwoord
C rechterboezem-rechterkamer-
longen-linkerboezem-linkerkamer
vraag 20 antwoord
Op welke manier(en) plant de brandnetel zich voort?
A alleen geslachtelijk
B alleen ongeslachtelijk
C zowel geslachtelijk (via de bloemen) als ongeslachtelijk (via de wortelstok)
Vraag 21 antwoord
maximumscore 2
• windbestuivers 1
• bloemen zijn onopvallend en klein / er valt veel stuifmeel uit 1
(windbloemen maken veel "niet plakkerig stuifmeel, meeldraden hangen buiten de "bloem" en bloem heeft geen opvallende kleuren en geuren. )
Vraag 22
De brandnetel is een belangrijke plant voor een
aantal vlindersoorten zoals de kleine vos. Deze
vlinders leggen hun eitjes op de onderkant van de
bladeren van brandnetels. De groenbruine rupsen
die uit de eitjes zijn gekomen eten de bladeren van
de brandnetel. De rupsen worden veel gevangen
door vogels zoals koolmezen die de rupsen aan hun jongen voeren.
Rupsen die niet gevangen worden gaan zich verpoppen. Na de
verpopping voeden de vlinders zich met nectar van de bloemen van de
vlinderstruik.
Vraag 22 antwoord
maximumscore 1
brandnetel ->kleine vos -> koolmees
Opmerking
Als de kandidaat brandnetel -> rups -> vogel noteert, hiervoor een scorepunt toekennen.
De -> geeft de voedselrichting aan (wordt gegeten door)
Vraag 23 + antwoord
Vraag
Leg uit dat de overlevingskans van eitjes aan onderkant blad verhoogd.
maximumscore 1
- vallen niet op waardoor ze minder vaak opgegeten worden.
of
- niet blootgesteld aan het zonlicht waardoor ze minder snel uitdrogen.
Vraag 24 + antwoord
De gevangen rupsen worden gevoerd aan de jongen van de koolmees.
Rupsen bevatten vooral bouwstoffen die nodig zijn voor de groei en
ontwikkeling van de jonge koolmees.
Welke stoffen zijn dat?
A eiwitten (bouwstof)
B koolhydraten (brandstof/energierijke stof)
C mineralen (beschermende stof)
D vetten (brandstof/energierijke stof)
Vraag 25 + antwoord
De vlinders voeden zich met nectar uit bloemen van de vlinderstruik.
Welk voordeel heeft de vlinderstruik van dit bezoek van de vlinders?
Antwoord:
maximumscore 1
De (bloemen van de) vlinderstruik tijdens het bezoek van de vlinders bestoven worden / het stuifmeel van de
vlinderstruik verspreid wordt.
Vraag 26 + antwoord
Het fenotype van de kleine vos verandert gedurende zijn leven.
ei-rups-pop-vlinder
Verandert dan ook het genotype?
A Ja, het genotype verandert als uit het ei een rups ontstaat.
B Ja, het genotype verandert als uit de rups een pop ontstaat.
C Ja, het genotype verandert als uit de pop een vlinder ontstaat.
D Nee, het genotype van het ei, de rups, de pop en de vlinder blijft gelijk.
Je genotype verandert nooit!
Correctiemodel
vraag 27 + Antwoord
Nitraat is een minerale voedingsstof die opgenomen wordt door planten.
Bij een gebrek aan deze stof kleuren de bladeren van de brandnetel geel.
-Leg uit welke invloed gele bladeren hebben op de groei van de brandnetel.
maximumscore 2
• Gele bladeren geen bladgroenkorrels bevatten / geen energie uit zonlicht kunnen winnen (1)
• waardoor ze minder / niet groeien (1)
vraag 28 + Antwoord
De bloeddeeltjes worden gevormd door stamcellen. Waar zitten de
stamcellen die de bloeddeeltjes vormen?
A in de botten
B in de klieren
C in de lymfe
D in de spieren
Kennisvraag want, bloeddeeltjes worden gemaakt in het beenmerg, dat zijn de holtes in je botten
Vraag 29 Antwoord
drie juiste regels juist (2), twee juiste regels (1)
Vraag 30 + Antwoord
Witte bloedcellen hebben 46 chromosomen.
Hoeveel chromosomen bevat de stamcel waaruit bloedcellen ontstaan?
A 23
B 46
C 92
Als de witte bloedcellen 46 chr. bevatten dan hebben al je lichaamscellen in je lichaam 46 chr.
(behalve de eicel/zaadcel/stuifmeelkorrel die hebben dan de helft=23 chr.)
Vraag 31 + Antwoord
Welk soort medicijn bestrijdt bacteriële infecties?
Maximaal 1 punt
Antwoord: Antibiotica
Kennisvraag, want antibiotica maakt celwanden stuk van de bacterie
Vraag 32 + Antwoord
Door de stamcel-transplantatie wordt de bloedgroep van de ontvanger
gelijk aan de bloedgroep van de donor.
- Leg met behulp van de informatie uit hoe dit komt.
maximumscore 2
• nieuwe bloedcellen ontstaan uit stamcellen van de donor (1)
• dus hebben de bloedcellen dezelfde eigenschappen als die van de
donor (1)
Vraag 33 + Antwoord
Soms worden bloeddeeltjes die zijn gemaakt door de donorstamcellen
afgebroken door antistoffen uit het ABO bloedgroepensysteem die nog
aanwezig zijn bij de ontvanger.
Welke bloeddeeltjes worden dan afgebroken door antistoffen van de
ontvanger?
A bloedplaatjes
B rode bloedcellen (daarop zitten de antigenen die de bloedgroep bepalen)
C witte bloedcellen
Correctiemodel
Vraag 34 + Antwoord
Om te vraag te beantwoorden heb je tekst niet nodig maar kennis van de lever en nieren!
maximumscore 2
• afbraak van medicijnen: lever (1)
• medicijnresten verwijderen: nier(en) (1)
Vraag 35 + Antwoord
Resten van pijnstillers in het water veroorzaken ‘weefselschade aan
kieuwen bij vissen’.
- Leg uit wat een weefsel is.
maximumscore 1
Weefsel = een groep cellen met dezelfde vorm / functie
Vraag 36 + Antwoord
Bij welk orgaanstelsel horen de kieuwen?
maximumscore 1
ademhalingsstelsel
Vraag 37 + Antwoord
oppervlaktewater terechtkomen, kan dat bij vissen afwijkend
paringsgedrag veroorzaken. Paringsgedrag is een voorbeeld van
voortplantingsgedrag.
-Geef nog een voorbeeld van voortplantingsgedrag
maximumscore 1
baltsgedrag / broedzorg
Vraag 38
Een regenboogforel is een vis die voornamelijk garnalen eet. Garnalen
leven vooral van plantaardig plankton. In het oppervlaktewater komen ook
resten voor van de anticonceptiepil. De stoffen uit de anticonceptiepil
veroorzaken een afname van de populatiegrootte regenboogforellen. Door
deze afname zal na een periode ook de populatiegrootte van garnalen en
plankton veranderen.
-Met welke letter is de grafieklijn van het plankton aangegeven? Leg je
antwoord uit.
Vraag 38 + Antwoord
• Q (1)
• door de kleiner wordende
regenboogforelpopulatie er steeds meer garnalen opgroeien die zich
voeden met plankton waardoor de planktonpopulatie steeds kleiner
wordt (1)
Vraag 39 antwoord
maximumscore 1
Het medicijn dat een verminderde activiteit bij
vissen veroorzaakt is in een te hoge concentratie
aanwezig in het oppervlaktewater. = juist
Het medicijn dat het voortplantingsgedrag bij
vissen verandert is in een te hoge concentratie
aanwezig in het oppervlaktewater. = onjuist
Vraag 40 antwoord
Welk kenmerk heeft een eencellige alg wel, maar een bacterie niet?
A celkern
B celmembraan
C celwand
D cytoplasma
Kennisvraag, want bacteriën hebben geen celkern en algen wel
Correctiemodel
Vraag 41
Mensen met albinisme hebben geen of weinig pigment. Hun huid en haar
is licht van kleur. De huid van een persoon met albinisme is zeer gevoelig
voor zonlicht en verbrandt snel.
Albinisme is erfelijk en wordt bepaald
door één gen. Je ziet de stamboom van
twee ouders en hun twee kinderen.
Van dit gezin heeft alleen Jorrit albinisme.
Vraag 41 antwoord
maximumscore 2
Het genotype van Jorrit is aa , dit genotype is homozygoot recessief
• juiste genotype 1 • juiste benaming 1
Opmerking
Indien de kandidaat een onjuist genotype met een juiste benaming voor dat
genotype kiest, hiervoor 1 scorepunt toekennen.
Stamboom: twee ouders met zelfde eigenschap met kind met andere eigenschap, dan ouders dominante eigenschap en Aa en kind recessieve aa
Vraag 42
Rik, de broer van Jorrit, is heterozygoot voor de eigenschap albinisme.
Jessica is zwanger van Rik. In haar familie komt het gen voor albinisme
niet voor. Noteer de kans dat het kind van Rik en Jessica
ook heterozygoot is voor de eigenschap albinisme.
Vraag 42 antwoord
maximumscore 2: het juist ingevulde schema (1)
De kans dat het kind van Rik en
Jessica heterozygoot (Aa) is voor
de eigenschap albinisme,
is 50%. / 0,50 / 0,5 / ½ (1)
Uitleg:
Jessica heeft het niet dus AA
Rik is heterozygoot dus Aa
Vraag 43 antwoord
Met welke letter is de laag van de huid aangegeven waar de cellen zitten
die pigment maken?
Antwoord: B: laag Q
P=Hoornlaag (dode cellen)
Q=Kiemlaag (maakt nieuwe cellen)
R= lederhuid (zintuig- en bloedvaten)
S=onderhuids bindweefsel (vetopslag)
Vraag 44 + antwoord
Geef de naam van deel Q.
maximumscore 1
Q= iris / regenboogvlies
Verhaal is hier niet nodig,
Kennis onderdelen oog wel
Vraag 45
Sociaal gedrag =
gedrag tussen soortgenoten
Noteer de afkortingen van
gedrag dat NIET sociaal is:
maximumscore 2
• ET (1) (eet gras)
• LG (1) (ligt op het gras)
Vraag 46 + antwoord
Hoe wordt tabel 2 bij een gedragsonderzoek genoemd?
A ethogram (afkorting-naam handeling-beschrijving)
B protocol (in tijdblok welke handelingen)
C practicum (beschrijving wat je moet doen)
Vraag 47 + antwoord
Hoeveel procent van de tijd besteedt Lily21 aan liggen op stro?
Leg je antwoord uit met een berekening.
maximumscore 2
voorbeeld van een juiste berekening:
• totaal aantal observaties is 30x; waarvan LG geobserveerd: 9x (1)
• aandeel LG t.o.v. totaal = 9/30 x 100% = 30% (1)
Verhoudingstabel % 100 - ?
aantal 30 1 9
Correctiemodel
Vraag + 48 antwoord
Zal Lily21 bevrucht raken als Teun bij Lily21 direct na de observatie
kunstmatige inseminatie toepast? Leg je antwoord uit met behulp van de
informatie.
maximumscore 1
nee, met een uitleg waaruit blijkt dat Lilly21 nog in fase 1 zit / nog geen
sta-reflex vertoont
(geen ST in protocol)
Vraag 49
Bij de keuze voor sperma let Teun ook op de vachtkleur van de stier. De
koeien van Teun zijn roodbont, maar hij wil roodbonte en zwartbonte
kalfjes krijgen. Roodbont is recessief en zwartbont is dominant.
Is het mogelijk dat de koeien van Teun zwartbonte en roodbonte kalfjes
krijgen, en zo ja, welk sperma met welk genotype voor vachtkleur kan
daarvoor zorgen?
Vraag 49 antwoord
Koeien van Teun zijn roodbont en Roodbont=recessief, zwartbont=dominant
Koe= aa (roodbont) hij wil ook AA of Aa (zwartbont)
A Ja, dat is mogelijk met het sperma van een heterozygote stier. (linker tabel)
B Ja, dat is mogelijk met sperma van een homozygoot dominante stier.
C Ja, dat is mogelijk met sperma van een homozygoot recessieve stier.
D Nee, dat is onmogelijk.
Vraag 50 + antwoord
maximumscore 1
Rietje komt uit in
baarmoeder/
baarmoedermond
Vraag 51 + antwoord
A:Indaling
Nakomeling zakt in bekken)
B: Ontsluiting
(baarmoedermond gaat open)
C: Uitdrijving
(nakomeling komt er uit)
D:Nageboorte
(placenta vlies en navelstreng)
Vraag 52 + antwoord
Het is belangrijk dat een pasgeboren kalfje moedermelk drinkt.
Moedermelk bevat antistoffen die het kalfje immuun maakt voor bepaalde
ziekten.
Welke immunisatie vindt plaats doordat het kalfje moedermelk drinkt?
A actieve immunisatie (kind maakt niet zelf actief antistoffen)
B auto-immunisatie (maakt geen antistoffen tegen eigen lichaamscellen)
C kunstmatige immunisatie (dit is heel natuurlijk!)
D passieve immunisatie (kind maakt niet zelf antistoffen en ontwikkelt ook geen geheugencellen)
Omzettingstabel:
Omzettabel punten-. cijfer
https://www.examenblad.nl/2023/vmbo-gl/documenten/cse-2/biologie-vmbo-gl-tl-omzettingstabel-normering