4M Herhalen Erfelijkheid en evolutie les 3 van 3 Evolutie

Programma

  • Thema herhalen thema 3 Erfelijkheid en evolutie --> les 3 Evolutie

  • Afsluiting 

1 / 55
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolmavoLeerjaar 3

In deze les zitten 55 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Programma

  • Thema herhalen thema 3 Erfelijkheid en evolutie --> les 3 Evolutie

  • Afsluiting 

Geslachtelijke voortplanting

  • Met een zaadcel en een eicel

  • F1 heeft dus een mix van de genen van P

  • Veel verschillende genotype mogelijk

Ongeslachtelijke voortplanting

  • Geen zaadcel en eicel 

  • Een deel van een plant groeit uit tot een nieuwe plant.

  • Exact hetzelfde genotype!


  • Bijvoorbeeld: knollen (aardappel),   bollen (ui), stekken, uitlopers (aardbei)

Stekken

Mutaties

Een plotselinge verandering van het DNA. 

--> Kan nadelig zijn voor het individu of gunstig. Genetische variatie kan toenemen. 

Oorzaken:

Fouten tijdens DNA-replicatie, virussen, DNA-schade door invloeden van buitenaf. 

Mutant --> een organisme waarbij het gemuteerde allel in het fenotype tot uiting komt.

Alleen door een gemuteerd gen/allel in een geslachtscel kan de mutatie worden doorgegeven aan de nakomelingen.


Als een mutatie in 1 lichaamscel voorkomt, dan veranderen de andere lichaamscellen niet. 

Aangeboren afwijkingen

Een aangeboren afwijking kan ontstaan door:


  • Een fout in een allel/gen: DNA verandert = mutatie

  • Een fout bij de vorming van geslachtscellen

  • Schadelijke stoffen of ziekteverwekkers

Rode hond / HPV

Mutatie kan ontstaan door mutagene invloeden

Kanker


Sommige mutaties zorgen ervoor dat cellen te snel en zonder stoppen gaan delen. 

Uitzaaiing (metastase)

Andere gevolgen van  mutaties

Voorbeelden:

  • Eiwit (pigment) werkt niet meer  --> albinisme

  • Stoornissen --> Down syndroom

  • Embryo is niet meer levensvatbaar --> miskraam

  • Variatie in genotype van een soort --> voordeel in veranderlijk milieu. 


Mutant = een organisme waarbij een mutatie in het fenotype te zien is.

Fouten bij de vorming van geslachtscellen

Wanneer ben je een drager?

Heb je Aa, dan ben je DRAGER, je hebt het gen wel, maar je bent niet ziek/je hebt de aandoening niet.


Als een aandoening recessief overervend is, dan 

heb je de aandoening alleen, als je het gen 2 keer 

hebt --> aa


Als 2 dragers nakomelingen krijgen, dan hebben zij 

25% kans op een kind met die aandoening (aa).





Erfelijke variatie

Erfelijk variatie ontstaat door mutatie in het DNA van een geslachtscel --> het individu heeft een iets ander genotype gekregen. Door variatie in genotype is ook variatie in fenotype.


Sommige mutaties zijn gunstig, dus leveren een grotere overlevingskans op, dus ook meer kans op nakomelingen. 

Het nieuwe fenotype komt dan steeds vaker voor. 

Ontstaan nieuwe soorten

Als nieuwe vormen van een soort zich niet meer onderling kunnen voortplanten dan is er sprake van een nieuwe soort.


Dit kan door gebeuren door:

isolatie / mutatie.

Hoe ontstaan nieuwe soorten?

1. Isolatie

2. Variatie van een bepaalde erfelijke eigenschap

3. Erfelijke eigenschap is erfelijk

4. Natuurlijke selectie; de best aangepaste 

organismen kunnen zich het beste voortplanten. 


Het duurt duizenden jaren voordat een nieuw soort is ontstaan. 


Wat is evolutie?

Evolutie is ontwikkeling van leven op aarde waarbij soorten ontstaan, veranderen en verdwijnen.


Ook wel evolutietheorie genoemd.



 

Belangrijk: Je mag denken dat de evolutie niet waar is, zorg er wel voor dat je de evolutie kunt uitleggen op je eindexamen!

Charles Darwin

Darwin heeft de evolutietheorie bedacht. 


Deze theorie gaat over:

  • Verandering in genotypen

  • Natuurlijke selectie

  • Ontstaan van nieuwe soorten



Argumenten voor de  evolutietheorie

1. Fossielen


2. Overeenkomsten in bouw


3. Rudimentaire organen


4. Overeenkomst in embryonale ontwikkeling

Voorwaarden voor evolutie



1. Er is variatie

2. De variatie is erfelijk

3. Er is (natuurlijke) selectie


Dezelfde soort organismen

Organismen behoren alléén tot dezelfde soort als ze vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen.










Elephas maximus

Elephas africanus

Canis familiaris

Canis familiaris

Zelfde Familie: Olifanten

Zelfde soort: Honden

Variatie in genotype

Populatie = een groep individuen van dezelfde soort in een bepaald gebied die zich met elkaar kunnen voortplanten.


 

- Nieuwe genotypen ontstaan (voortplanting & mutaties)

- Diversiteit in een populatie

Variatie in genotype

Een kleine populatie heeft een kleine genetische variatie --> minder kans op overleven.



Waarom? 


 


Natuurlijke selectie

Natuurlijke selectie = de best aangepaste organismen geven hun genen vaker door aan de volgende generatie dan de minder goed aangepaste organismen. Het aandeel van de goed aangepaste individuen van een soort in de volgende generatie is daardoor groter. 


- overlevingskans

- meest voordelige eigenschappen

- beste aanpassingen


Natuurlijke selectie

Verwantschap

Soorten die een gemeenschappelijke voorouder hebben, vertonen verwantschap.


Zoeken naar verwantschap door te kijken naar overeenkomst in:

  • De bouw van organen --> overeenkomsten in bouw

  • Processen in cellen 

  • Samenstelling van stoffen in cellen

Stoffen uit cellen

Hoe meer stoffen (zoals DNA en eiwit) overeenkomen bij twee soorten, des te korter geleden hebben ze een gemeenschappelijke voorvader gehad. 


Dit kan steeds nauwkeuriger bepaald worden.


Stamboom

Door DNA te vergelijken kan je een stamboom maken. Dit heet een evolutionaire stamboom.


- Hoe meer naar beneden, hoe langer geleden.



Hoe zie je dat soorten verwant zijn?

In een verwantschapsschema kan je zien hoe wetenschappers denken dat soorten aan elkaar verwant zijn.


Soorten staan dicht bij elkaar als ze kort geleden een gemeenschappellijke voorouder hadden.

Hoe lees je zo een stamboom af?

Fossielen

Ontstaan fossiel:

1. Zinken, zachte delen verteren.

2. Harde delen bedekt door zand/klei.

3. Verstenen (samenpersen van de harde delen).

4. (Zee)bodem komt omhoog: zichtbaar.

Overblijfsel van een organisme dat vroeger heeft geleefd.

Stamboom

Welke dieren hebben de minste verwantschap?

A

Slijmprik en vissen

B

Slijmprik en reptielen

C

Zoogdieren & reptielen

D

Zoogdieren en vogels

Wie heeft de meeste verwantschap met de gorilla?

A

Apen van de nieuwe wereld

B

Chimpansees

C

Orang-oetans

D

Gibbons

Leg uit wat fossielen zijn

Wanneer behoren organismen tot 1 soort?

A

Als ze samen nakomelingen kunnen krijgen

B

Als ze samen meer dan 1 nakomeling krijgen

C

Als ze samen kunnen voortplanten

D

Als ze samen vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen

Hoe noemen we het proces waarbij de best aangepaste individuen het meest zullen voortplanten?

A

Evolutie

B

Natuurlijke selectie

C

Mutatie

D

Modificatie

Wat is de beste omschrijving van evolutie? Evolutie is ...

A

een geleidelijke ontwikkeling, waarbij steeds ingewikkelder gebouwde organismen ontstaan.

B

de ontwikkeling van het leven op aarde, waarbij soorten ontstaan, veranderen en/of verdwijnen.

C

het ontstaan van een nieuwe soort, doordat een andere soort uitsterft.

D

de ontwikkeling van het leven op aarde doordat organismen zich aanpassen aan hun milieu.

In de afbeelding zijn de poot van een krokodil, de vleugels van een vleermuis en de vleugel van een vlieg getekend. Welke van deze organen vertonen veel overeenkomst in bouw?

A

de poot van de krokodil en de vleugel van de vleermuis

B

de poot van een krokodil en de vleugel van een vlinder.

C

de vleugel van een vleermuis en de vleugel van een vlinder.

D


Opdracht 

Schrijf het antwoord op in je schrift:

Leg uit hoe nieuwe soorten kunnen ontstaan.



Antwoord

Leg uit hoe nieuwe soorten kunnen ontstaan.


1. Isolatie (dieren komen niet bij elkaar om voort te planten)

2. Variatie van een bepaalde erfelijke eigenschap (dus verschillend)

3. Erfelijke eigenschap is erfelijk --> doorgeven aan kinderen

4. Natuurlijke selectie; de best aangepaste

organismen kunnen zich het meeste voortplanten. 

Albinisme wordt veroorzaakt door een recessief gen, het dominante gen geeft geen albinisme. Wanneer kunnen kinderen albinisme krijgen?

A

Als de ene ouder homozygoot domininant is en de andere homozygoot recessief.

B

Als de ene ouders homozygoot dominant is en de andere heterozygoot.

C

Als beide ouders heterozygoot zijn.

D

Als beide ouders homozygoot dominant zijn

Wat is een mutatie?

A

Een verandering in het fenotype

B

Een verandering in het genotype

C


D


Wat is kanker?

A

Een erfelijke aandoening van de huid

B

Ongeremde groei van een cel

C

Een ziekte veroorzaakt door virussen

D

Een gezonde groei van cellen

Door mutagene invloeden kan er kanker ontstaan.

A

waar

B

niet waar

C


D


Wat houdt uitzaaiing van kanker in?

A

Dat de kankercellen in de bloedbaan terecht gekomen zijn

B

Dat je een kwaadaardige tumor hebt.

C

Dat je ziek geworden bent.

D


Op welke drie manieren kunnen aangeboren afwijkingen ontstaan?

Wanneer is iemand een drager van een ziekte?

Het skelet van de mens, zoals het er nu uitziet, is volgens de evolutietheorie ontstaan uit het skelet van voorouders door veranderingen in het erfelijk materiaal. Hoe wordt zo'n verandering in het erfelijk materiaal genoemd?

Opdracht  

Examenvraag 2024


De lange nek van de girafkever is waarschijnlijk ontstaan door een

langdurig proces van mutatie, natuurlijke selectie en seksuele selectie.


Wat is de naam van dit proces? 




  1. Loop rustig het lokaal binnen en praat zachtjes

  2. Ga zitten op je stoel

  3. Je jas hang je over je stoel

  4. Pak je boek, schrift + pen


2

minute

00

second

Startopdracht - Zelfstandig stil 


De lange nek van de girafkever is waarschijnlijk ontstaan door een

langdurig proces van mutatie, natuurlijke selectie en seksuele selectie.


Wat is de naam van dit proces? 




Antwoord


Evolutie