Welkom
Welkom
Wat is het verschil tussen absolute en relatieve zeespiegelstijging?
In welke periode warmde het klimaat op?
Pleistoceen
Holoceen
Waardoor daalt Nederland steeds meer en wordt de relatieve zeespiegelstijging dus steeds groter? Meerdere antwoorden goed
Door het wipwap effect van de ijsstijd, isostasie
Door de zware bebouwing en de groeiende verstedelijking
Door het inklinken van veen en klei
Door de winning van delfstoffen
In wat voor een gebied ontstaat veen?
zandgrond
kleigrond
moeras
zoutvlakte
Sleep het begrip naar de juiste definitie!
Grondsoort die bestaat uit (half) vergane plantenresten.
De combinatie van stijgen van zee + effect van bodemdaling.
Periode waarin de invloed van de zee toeneemt.
veen
transgressie
relatieve zeespiegelstijging
Op de afbeelding is transgressie te zien tussen afbeelding B en C.
juist
onjuist
Een periode waarin de invloed van de zee toeneemt noemen we?
regressie
transgressie
Welk materialen werd er tijdens het Weichselien neergelegd?
dekzand
löss
veen
klei
Noem minimaal 1 reden waarom Nederland te maken heeft met bodemdaling
Noem een maatregel die we hebben genomen om ons te beschermen tegen de zee.
Oefenvraag
a Hoe heten de landschapselementen bij de letters A in de figuur?
b Wanneer zijn deze landschapselementen ontstaan?
c Leg uit hoe ze zijn ontstaan.
Figuur: Glaciale landschapsvormen in Nederland.
Oefenvraag
a Dat zijn tongbekkens.
b in de Saale-ijstijd / in de voorlaatste ijstijd
c De met puin beladen ijstongen (1) schuurden rivierdalen uit tot uiteindelijk zeer diepe brede dalen (1): de tongbekkens.
Oefenvraag
a In het Pleistoceen waren er warme en koude perioden. Noteer voor de koude én voor die warme perioden elk de twee benamingen.
b Welke afzetting(en) uit het Pleistoceen vind je als je in Noord-Drenthe een diep gat boort? Zet ze in de goede chronologische volgorde met de jongste afzetting het eerst.
Kies uit: keileem – löss – dekzand – rivierafzettingen – löss.
c Leg uit hoe de jongste afzetting uit vraag b in Drenthe gevormd kon worden.
Oefenvraag
a Van elk twee benamingen gevraagd:
koude periode: 1) ijstijd 2) glaciaal
warme periode: 1) tussenijstijd 2) interglaciaal
b dekzand – keileem – rivierafzettingen
c In de laatste ijstijd was er een toendraklimaat in Nederland. (0,5) Er was nauwelijks begroeiing. (0,5) De Noordzee lag droog. (0,5) De wind blies het kale zand naar het oosten. (1) Zo kwam er een laag dekzand over Nederland te liggen. (0,5)
Inleiding
Duizenden jaren bepaalden de natuurkrachten ijs, water en wind het landschap in het kustgebied. Pas na 800 n. Chr. nam de invloed van mensen toe. Ze bouwden dijken, legden meren droog en ontgonnen veenmoerassen.
Wat willen we weten:
Wat is de invloed van mensen op de vorming van het landschap in het kustgebied?
Leerdoelen
Kennen en kunnen:
Hoe kwelders zijn gevormd
Het ontstaan en de kernmerken van een zeekleipolder
Het ontstaan en de kenmerken van veenontginningen
Waarom het gebruik van veengrond is veranderd
Het ontstaan en de kenmerken van een droogmakerij
Zeekleilandschap
Kenmerken
Kust gebied van Nederland
Kwelders en Schorren
Zeedijken
Terpen(dorpen)
Erg vruchtbaar door nutriënten in het klei
Ontstaan
In het vroege holoceen afgezet door de zee.
Het land overstroomde door zeegaten. de zee legt klei neer, dit noem je opslibbing.
Kwelders
Afwisseling van transgressie en regressie
transgressie - kustlijn schuift landinwaarts
regressie - kustlijn schuift zeewaarts
Vloed: hoogwater
Water is stabiel: Slib zakt naar beneden
Sedimentatie
Eb: Laagwater
Het slib blijft achter
Grond komt steeds hoger te liggen
Na een poos overstroomt het gebied zelden meer
Het gebied raakt begroeid en wordt gebruikt door boeren kwelder.
Schor en kwelder zijn verschillenden benamingen voor hetzelfde ecosysteem.
Manier van wonen
500 v.c - bouwen van terpen
Kunstmatige heuvels opgeworpen door de mens om droge voeten te houden.
1000 n.c. - de eerste dijken
Eerst defensief, bescherming tegen het water
Later offensief door inpoldering kwelders zeekleipolders.
Door het regelmatig bedijken van de kwelders, zie je dat er een paar rijen van dijken te zien zijn.
Dromer - Slaper - Waker
Terp
Terpen liggen paralel aan de kust, vaak in rijen naast elkaar.
Terpen zijn gebouwd van klei, mest en afval.
Hoogste terp van Nederland:
Hogebeintum - Bijna 9 meter hoog!
Tegenwoordig zijn veel terpen afgegraven vanwege hun vruchtbare grond.
Veenlandschap
1000 n.c. wonen in het veen.
- woningen langs weg, kanaal, dijk,
riviertje = ontginningsbasis
- brede waterloop op 1 km afstand
van basis = wetering
- slootjes graven in lengterichting
Veenlandschap
- eerst akkerbouw
- later veeteelt (te nat voor akkerbouw)
~ inklinking door ontwatering
~ veenoxidatie door ontwatering
Ook gebruikt voor turfwinning
-afgegraven watergangen/petgaten
- droogplekken/legakkers voor veen
Legakkers sloegen weg bij stormen, zo ontstonden plassen/meren.
Droogmakerij
Sinds de 16e eeuw droogleggen van plassen, meren en stukken zee.
Aanleggen ringdijk met vaart.
Droogpompen omdijkt gebied.
Hoe ziet het landschap er uit als de zee zand en klei gaat sedimenteren en het gebied gaat verlanden?
Het terugtrekken van de zeespiegel
transgressie
regressie
agressie
decompressie
2 redenen voor transgressie
stijging zeespiegel + minder verdamping
stijging zeespiegel + bodemdaling
minder verdamping+ bodemdaling
Welke drie soorten polders zijn juist?
zeepolder veenpolder waddenpolder
zoutzeepolder veenpolder droogmakerij
droogmakerij veenpolder zeepolder
veenpolder zoetzeepolder droogmakerij
Waar of niet waar? Veenpolders zakken nog steeds in en worden steeds lager.
waar
niet waar
droogmakerij
veenpolder
zeepolder
zeepolder
veenpolder
droogmakerij
het is de bekendste polder. het zijn meren of stukken zee die droog staan.
ze liggen in het westen van Nederland en zijn ontstaan doordat boeren de moerassen geschikt maakte voor de landbouw
Door sedimentatie van zand en klei wordt het land voor de kust in de Waddenzee en Zeeland steeds hoger. ligt ongeveer op zeeniveau
Hoe noem je het proces van bodemdaling in veenpolders?
inwinning
inwendig
instening
inklinking
Zeepolder
Veenpolder
Droogmakerij
A
B
C
D
Droogmakerij
Veenpolder
Zeepolder
IJsselmeerpolder
Wat voor polder zie je op de afbeelding?
droogmakerij
zeepolder
veenpolder
Wat voor polder zie je op de afbeelding?
droogmakerij
zeepolder
veenpolder
Hoe noemen we deze polder?
Zeepolder
Veenpolder
Droogmakerij
Welke polder is het diepste?
zeepolder
droogmakerij
veenpolder
Eerste duinen (grijze bulten)
Oude duinen
Jonge duinen
Nieuwe duinen
Basisduinen
In de periode 3000 tot 1200 jaar geleden is de kustlijn weer naar het westen verschoven. Er was dus sprake van:
regressie
transgressie
Begrippen I
Transgressie: Periode waarin de invloed van de zee toeneemt.
Regressie: Periode waarin de invloed van de zee afneemt.
Jonge klei: Zeeklei die is afgezet in gebieden die sinds ongeveer het jaar 500 v. Chr. door de zee zijn overstroomd.
Getij: De dagelijkse beweging van opkomend water (vloed) en afgaand water (eb).
Slib: Afzetting op de bodem van in water aanwezige vaste deeltjes.
Kwelder: Een begroeid stuk land dat direct aan zee grenst en alleen bij hoge vloed overstroomt.
Terpen: Kunstmatige heuvel die door de bewoners zelf is opgeworpen met grond en afval.
Polder: Gebied waar de waterstand kunstmatig wordt beheerd.
Zeekleipolder: Polder die is ontstaan door het bedijken van een kwelder.
Verkaveling: De manier waarop land in stukken is verdeeld.
Kwelderwerken: Menselijke ingrepen in kwelders om landaangroei te stimuleren.
Sedimentatie: Afzetting van materiaal dat is meegenomen door water, wind en ijs.
Begrippen II
Veen: Grondsoort die bestaat uit vergane plantenresten.
Veenontginningen: Ontgonnen veenlandschap met een strokenverkaveling.
Inklinking: Het inzakken van een klei- of veenbodem door ontwatering.
Veenoxidatie: Het verteren van plantenresten door de aanwezigheid van zuurstof in ontwaterd veen.
Droogmakerijen: Meren, plassen en delen van de zee die zijn drooggelegd.
Oude zeeklei: Afzettingen van (zand en) klei in het waddengebied achter de oude duinen.