Bondio Cofalent
CEMEG 2
TGAU Gwyddonaieth Ychwanegol
Pennod 7
Bondio Cofalent
CEMEG 2
TGAU Gwyddonaieth Ychwanegol
Pennod 7
Metelau
Y Tabl Cyfnodol
Anfetelau
TGAU Gwyddonaieth Ychwanegol
Pennod 7
BONDIOBondio Cofalent
Mae atomau anfetelau’n bondio gyda’i gilydd wrth rannu electronau’r plisgyn allanol. BONDIO COFALENT yw’r enw ar hyn.
Gall bondio cofalent greu:
Moleciwlau bach o elfennau, e.e. H2
Moleciwlau bach o gyfansoddion, e.e. HCl
Moleciwlau enfawr o elfennau, e.e. diemwnt a graffit
Moleiwlau enfawr o gyfansoddion, e.e. SiO2
TGAU Gwyddonaieth Ychwanegol
Pennod 7
Text
BONDIOMoleciwlau cofalent
Atom hydrogen (H) [1]
Atom clorin (Cl) [2.8.7]
Mae rhai elfennau’n ffurfio cyfansoddion cofalent.
Mae hyn yn digwydd wrth i atomau rhannu electronau.
Mae gan yr hydrogen batrwm electronau heliwm, ac mae gan glorin batrwm electronau argon.
Ysgrifennir hyn fel H-Cl , ble mae’r ‘-’ yn cynrychioli bond cofalent (dau electron wedi eu rhannu.
H
Cl
Moleciwl o hydrogen clorid (HCl)
TGAU Gwyddonaieth Ychwanegol
Pennod 7
Priodweddau Cyfansoddion Moleciwlaidd Cofalent
TGAU Gwyddonaieth Ychwanegol
Pennod 7
Ymarfer adnabod bondiau atomig neu gofalent.(Dim ond y plisgyn allanol a ddangosir yn y diagramau)
N
H
H
H
Ca2+ F-
2
Cu2+ O2-
Dangos yr atebion
Mg2+ Cl-
2
cofalent
ïonig
cofalent
cofalent
cofalent
ïonig
ïonig
TGAU Gwyddonaieth Ychwanegol
Pennod 7
Cymharu priodweddau diemwnt a graffit
Adeileddau Cofalent Enfawr
Mae rhai sylweddau cofalent yn bodoli fel adeileddau enfawr. Mae gan rain ymdoddbwyntiau uchel am fod yr atomau i gyd yn cael eu dal gan fondiau cofalent cryf.
Mae diemwnt a graffit yn enghreifftiau o adeileddau cofalent enfawr a wneir o gasgliad o atomau carbon yn unig.
Diemwnt
Graffit
TGAU Gwyddonaieth Ychwanegol
Pennod 7
Esboniad o briodweddau diemwnt a graffit
Diemwnt
Graffit
Mae pob atom wedi bondio â 4 atom arall. Mae bob electron allanol yn cael eu defnyddio yn y bondio cofalent sy’n digwydd yma. Y canlyniad yw strwythur anhyblyg iawn.
Gan nad oes electronau rhydd, nid yw’n dargludo trydan.
Ffurfiant haenau o gylchoedd hecsagonaidd sydd i graffit – mae’r haenau yma’n gallu llithro dros ei gilydd, a dyma pam y mae’n cael ei ddefnyddio fel iraid.
Mae pob atom o garbon yn bondio’n gryf i atomau eraill o garbon gyda thri bond cofalent. Mae’r pedwerydd electron allanol ym mhob atom yn rhydd i symud, a dyma beth sy’n gwneud graffit yn ddargludydd da.
TGAU Gwyddonaieth Ychwanegol
Pennod 7
Mae’r atomau carbon wedi bondio’n gofalent i fewn i siâp pêl droed.
Fulleren C60
Nano-diwb Carbon
Mae’r nano-diwb yn debyg i graffit
roliedig.
Mae’n dargludo trydan
Mae’n fân iawn – 10,000 gwaith yn deneuach na blewyn dynol
Gellir tyfu crisialau y tu mewn iddynt
Maent yn gallu datrus y broblem o sut i greu cylchedau llai, trwy wneud gwaith gwifrau.
Y dyfodol, a ffurfiau eraill o garbon
Wrth arbrofi ar Fulleren C60, darganfuwyd y posibilrwydd o greu adeileddau carbon eraill. Gweler un ohonynt isod.
Blewyn dynol
Nano-diwb
TGAU Gwyddonaieth Ychwanegol
Pennod 7