Theorie leerjaar 2
Wat hebben we allemaal gedaan dit jaar (en vorig jaar) en wat moet je kennen.
Theorie leerjaar 2
Wat hebben we allemaal gedaan dit jaar (en vorig jaar) en wat moet je kennen.
Wat zijn spelgegevens?
Spelgegevens
Beschrijf van de volgende scène de spelgegevens.
* wie * karakter van de rol * uiterlijke kenmerken * relatie tot andere rollen
* wat* handelingen
* waar * locatie
* waarom* motieven
* wanneer * tijdsperiode
Rol
Actie / Verhaal
Ruimteplaats
Tijd
Motief
Waar
Wie
Wat
(Handeling / Conflict)
Waarom
Wanneer
De 4 basis emoties
De 4 basis emoties zijn:
Blij
Boos
Bang
Bedroefd
We noemen ze ook wel de 4B's
Typetje, persiflage, personage
Je kunt iemand op verschillende manieren spelen.
In deeltaak 1 hebben we het onderscheid gemaakt tussen een:
1) typetje
2) persiflage
3) personage
Wat betekent het spelen van een typetje?
Dat je 1 eigenschap uitvergroot.
Dat je een paar eigenschappen uitvergroot.
Dat je iemand nadoet.
Dat je veel eigenschappen speelt.
Wat betekent het spelen van een persiflage?
Dat je 1 eigenschap uitvergroot.
Dat je een paar eigenschappen uitvergroot.
Dat je iemand nadoet.
Dat je veel eigenschappen speelt.
Wat betekent het spelen van een personage?
Dat je 1 eigenschap uitvergroot.
Dat je een paar eigenschappen uitvergroot.
Dat je iemand nadoet.
Dat je veel eigenschappen speelt.
Rolbiografie
Je kunt voor een personage een rolbiografie schrijven.
Deze bestaat uit:
Karaktereigenschappen, fysieke eigenschappen en feitelijke informatie.
Een rolbiografie helpt de acteur om zijn personage beter te kunnen spelen.
Typetje
Personage
Persiflage
Spanningsboog
Hoe creëer je spanning in je scène, zodat je publiek wil weten:
Hoe loopt dit af?
Jij moet als maker dan weer juist bedenken: Wat wil ik mijn publiek in deze scène laten weten?
spanningsboog
expositie; De 5 W’s worden duidelijk, behalve Wat: het conflict
motorisch moment; Start conflict
ontwikkeling; Hoe wordt het conflict aangepakt/ geprobeerd op te lossen?
climax; Hoogtepunt van de spanning, het is duidelijk of/ hoe het conflict is opgelost.
afloop; Hoe eindigt de scène
Spanningsboog invullen
Zet in de volgende slide de foto's op de juiste plek in de spanningsboog.
Het zijn foto's uit het Disney sprookje Assepoester.
De cliffhanger
Bij een cliffhanger stopt de aflevering op een spannend moment.
De kijker is nieuwsgierig naar het vervolg.
Bekijk het voorbeeldfilmpje op de volgende pagina.
Tekst analyseren
Tekstanalyse, wat is dat en waarom?
Bij het maken van een theatervoorstelling waar er gebruik wordt gemaakt van een vaste (bestaande) tekst, wordt er eerst heel erg goed naar de tekst gekeken en gelezen. Dit gebeurt voordat het daadwerkelijke spelen en regisseren begint.
Wat staat er en wat wordt er gezegd? Zijn er spelgegevens die al in de tekst of eventueel regie-aanwijzingen worden gegeven?
Spelgegevens: Wie, Wat, Waar, Wanneer, Waarom (de 5 W's)
Begrippen
Deeltaak 2
Conflict:
Tegenstelling tussen rollen met betrekking tot eenzelfde of situatie of gebeurtenis.
Innerlijk Conflict
Bij een innerlijk conflict is het personage in strijd met zichzelf, het conflict vindt plaats binnen één persoon, een innerlijke strijd.
* Je kunt ook een conflict hebben met een voorwerp (bv een deur die niet open gaat)
Vragen voor tekstanalyse
Om een tekst van een scène te analyseren moet je de volgende vragen kunnen beantwoorden:
1) Wat zijn de spelgegevens?
2) Wat is het doel van de personages in deze scène? (Wat willen ze bereiken?)
3) Wat wordt er nou ècht gezegd door de personages? (denktekst)
4) Welke emoties komen er voor in de tekst?
5) De regie aanwijzingen geven richting voor het spelen, de locatie, de emoties. Deze zijn vaak schuin gedrukt. Wat zijn de belangrijkste aanwijzingen?
Begrippen Drama
- Denktekst: de tekst die een rol denkt en soms ook hardop uitspreekt, om de speler zelf of het publiek te informeren over het innerlijke conflict.
- Regie aanwijzingen: de aanwijzingen die je in de tekst vind, die de speler en de scene aanstuurt. Bijvoorbeeld locatie, tijdstip, emoties, stiltes.
ABSURDISME
ontstaan in jaren 50 vorige eeuw (na de 2e wereldoorlog)
leven heeft geen hoger doel
mens moet zelf zijn weg vinden
niet op zoek naar antwoorden op levensvragen
Wat is absurdistisch theater?
Absurdistisch theater is toneel zonder plot, waarin personages zich vreemd gedragen en handelingen en zinnen zich herhalen.
Vaak nemen personages elkaars handelingen over.
Toneel dat vaak grappig is, maar gemaakt is met de gedachte dat mensen elkaar niet begrijpen en het leven zinloos is.
Vervreemdingstechnieken
Absurdistische toneelstukken kun je op verschillende manieren maken.
Waar het vooral om gaat zijn de vervreemdingstechnieken.
Belangrijk bij absurdistisch toneel blijft: Wat wil je er mee zeggen?
Bij absurdistisch spel kun je o.a. de volgende vervreemdingstechnieken
toepassen:
Herhaling:
Het herhalen van handelingen benadrukt de zinloosheid ervan.
Obsessie:
De rol heeft tijdens het spel een bepaalde obsessie. Bijvoorbeeld dat je de hele tijd je schoen probeert uit te trekken, zonder reden, en dat lukt steeds niet of alles wat glimt moet je aanraken.
Doorbreken van gewoonte:
- Van plaats/locatie (trouwen in de wachtkamer van de tandarts)
- Van gebeurtenis (begrafenisspeech bij trouwerij met uiterst gelukkig kijkend bruidspaar)
- Van relatie (oma trouwt met haar kleindochter)
Wat is een voorbeeld van absurdisme in een scene?
De schoen van Assepoester praat terug
Romeo klimt omhoog naar het balkon van Julia
Alice maakt een handstand in de scene
De lakei rent gillend weg
Theater - verhaalopbouw
Om een verhaal écht goed te begrijpen: hoe is het opgebouwd?
Klassieke verhaalopbouw - heel gestructureerd,
begin-midden-eind en een logische opbouw.
Scènische verhaalopbouw - verhaallijnen door elkaar
Absurdistische vertelwijze - geen duidelijke verhaallijn
Tableau vivant
Betekent letterlijk: levend schilderij.
Het is een stilstaand beeld op toneel.
Improviseren
Improvisatie/ Improviseren = een vorm van dramatisch spel waarbij de spelers het spel beginnen, terwijl 1 of meerdere spelgegevens (5W’s) vooraf niet zijn vastgelegd.
Improviseren
Bij improvisatie werk je zonder vaste tekst en heb je van tevoren vaak nog geen idee wat je gaat spelen. Er is sprake van improviseren wanneer een toneelstuk niet of niet geheel van tevoren is vastgelegd en al spelende op de spelvoer ontstaat.
De regisseur kan de door improvisatie tot stand gekomen scènes vervolgens vastleggen in een script om de scènes herhaalbaar te maken voor publiek.
Improviseren
Belangrijk bij improviseren is:
- Geef een spelimpuls als je de scène opent
- incasseren (even laten binnenkomen wat de spelimpuls is)
- accepteer de spelimpuls van de ander (dus niet blokkeren)
- reageren (geef een terug)
Blokkeren is dus de spelimpuls niet accepteren. Het spel houdt dus op.
Monoloog
Een stuk tekst voor 1 persoon.
Dit kan een tekst zijn gericht aan het publiek, maar ook de gedachten van het personage die worden uitgesproken.
Dialoog
Een tekst voor 2 of meerdere personages.
Theatrale middelen
- spelgegevens
- vormgevingsmiddelen
- enscenering
Wat is mise-en-scène?
Wat wordt er gedaan met belichting tijdens een voorstelling.
Hoe de acteurs gebruik maken van het speelveld.
De scene die wordt uitgebeeld speelt zich in de mist af.
Het is een term die in de wetenschap wordt gebruikt.
mise-en-scène
Betekent "Plaatsing op toneel"
Dus: waar staan de acteurs ten op zichte van elkaar en het decor/attributen.
Zo beschrijf je de mise-en-scène:
Beschrijf letterlijk wat je ziet, dus:
3 spelers liggen op de grond in het midden vanhet toneel. 1 speler zit erbij gehurkt.
2 spelers vanaf links en 2 spelers vanaf rechts kijken naar de liggende mensen.
1 speler kijkt vanaf achteren naar de liggende mensen en 1 loopt voorlangs.
Je mag wel houdingen beschrijven, maar niet de intentie beschrijven.
Dus: 1 speler loopt voorlangs en niet 1 speler loopt in paniek voorlangs.
Wat is de mise-en-scène in de volgende foto's?
Let erop dat je bij het beschrijven echt de mise-en-scène beschrijft en niet de emoties.
Beschrijf de mise-en-scène
Beschrijf de mise-en-scène
Beschrijf de mise-en-scène
Beschrijf de mise-en-scène
7
Vormgevingsmiddelen
Decor
Rekwisieten / attributen
Kostuums
Kap en grime
Licht
Muziek (geluidseffecten)
Audiovisueel (beeld)
Decor
Attributen
kostuums
kap en grime
licht
audiovisueel (beeld)
audiovisueel (beeld)
Nog een voorbeeld
Geluid
Wat is objecttheater?
Theater met veel attributen
Theater met een groot decor
Theater waarin een voorwerp de hoofdrol speelt
Theater zonder mensen
Objecttheater
- Beeldend theater
- Poppentheater
- Stop-motion filmpjes
Oefenen
De volgende slides zijn allemaal meerkeuze vragen.
Het is een herhaling van de theorie die je hiervoor gehad hebt.
Wat zijn Spelgegevens?
De gegevens die de acteur nodig heeft om zijn spel te verbeteren.
Spelaanwijzingen van de regisseur
De 5w's
Rol, actie, ruimte, motief, tijd
Hoeveel materiële vormgevingsmiddelen zijn er?
6
4
7
5
Vul de spanningsboog in
Climax
Expositie
Afloop
Motorisch moment
Opbouw
Wat kun je zeggen over decor?
Kleur, vorm, materiaal, grootte, plaatsing in de ruimte ( sfeer)
Kleur, plastic, hout, handgemaakt, fabriekskeurmerk ( merk)
Functie, kleur, sfeer, effect, stijl, echtheid ( eigenheid)
Vorm, materiaal, functie, effect, maker ( plaatsing)
Wat bedoelen we met kap en grime?
Verkleedspullen
Kapsels, schmink en make up
Make up en maskers
Make up artist
Wat is mise-en-scène?
Positie/beweging op het speelbvlak
Positie/beweging ten op zichtte van de ander
Handelingen
Positie ten opzichte van medespelers, decor en hoe ik handel in de ruimte
Wat is een attribuut?
Een rekwisiet
Hulpmiddel die een rol ondersteunt
Spullen die typisch bij een personage horen
Decorstuk
Wat is blokkeren?
Decor voor de nooduitgang hebben staan
Niet reageren op een spelimpuls van de tegenspeler
Het niet meer weten, start black out.
Technische storing tijdens het stuk
Wat zijn de 4 basis emoties?
4 D's
4 W's
4 V's
4 B's
Wat is een type(-tje)
Personage omschrijving
Personage die met grote gebaren speelt en met accent spreekt
Personage van wie maar een karaktertrek is uitgewerkt
Personage uit de commedia dell’arte
Wat is een tableau vivant?
Freeze
Een Franse term voor theatertechniek
slow motion
een bevroren beeld
Wat is een dialoog?
Samenspraak van 2 personages
Stuk tekst geschreven voor een Solo
Een stuk tekst, uitgevoerd door 2 acteurs
Index van het stuk
Wat is een monoloog?
Stuk tekst tussen 2 personages
Aaneengesloten tekst door 1 persoon voorgedragen
solo
Stuk tekst waarbij de hoofdpersoon het motorisch moment in zet
Waaruit bestaat een rolbiografie?
Feitelijk informatie en fysieke eigenschappen: uiting van achtergrond .
Feitelijk informatie: wie is de personage en hoe is dat zo gekomen?
Karaktereigenschappen: dromen, verleden en irritaties
Karaktereigenschappen, fysieke eigenschappen en feitelijke informatie
Wat is een denktekst?
Wat het publiek over de voorstelling denkt
De tekst die in het programmaboekje staat
De tekst die een personage denkt
Wat de regisseur met het stuk bedoelt
Wat is absurdisme?
Een rare situatie waarin je bent beland
Een genre in de kunst dat wil laten zien dat het leven zinloos is.
Een manier om te improviseren
Een voorstelling waarin niet gesproken wordt.
Wat zijn vervreemdingseffecten in absurdisme?
Herhaling, obsessie, doorbreken van gewoonte
Herhaling, dansen, doorbreken van gewoonte
Zingen, dansen, herhaling
Obsessie, gaan slapen op toneel, dansen.
Wat is een conflict (in theater)?
Een ruzie op toneel
Ruzie met de regisseur over hoe je een rol moet spelen.
Dat je niet meer weet wat je tekst is en je het een ander laat oplossen.
Tegenstelling tussen rollen met betrekking tot eenzelfde of situatie of gebeurtenis.
Wat is het motorisch moment?
Het moment dat de motor van je auto ermee ophoudt.
Een belangrijk moment in het verhaal, de reden dat alles wat daarna gebeurt ook gebeurt.
De opbouw van de spanning in het verhaal.
Het hoogtepunt van de spanning.
Spanningsboog
Hoe creëer je spanning in je scène, zodat je publiek wil weten:
Hoe loopt dit af?
Jij moet als maker dan weer juist bedenken: Wat wil ik mijn publiek in deze scène laten weten?
spanningsboog
expositie; De 5 W’s worden duidelijk, behalve Wat: het conflict
motorisch moment; Start conflict
ontwikkeling; Hoe wordt het conflict aangepakt/ geprobeerd op te lossen?
climax; Hoogtepunt van de spanning, het is duidelijk of/ hoe het conflict is opgelost.
afloop; Hoe eindigt de scène
Spanningsboog invullen
Zet in de volgende slide de foto's op de juiste plek in de spanningsboog.
Het zijn foto's uit het Disney sprookje Assepoester.
De cliffhanger
Bij een cliffhanger stopt de aflevering op een spannend moment.
De kijker is nieuwsgierig naar het vervolg.
Bekijk het voorbeeldfilmpje op de volgende pagina.