Hoofd- en bijzaken
Hoofd- en bijzaken
Agenda
Uitleg hoofd- en bijzaken
Voorbeelden + vragen
Zelfstandig aan de slag
Afsluiting en huiswerk
5.1 - Warmlopen
5.2 - Lezen
Leerdoelen (2F)
Je kunt in je eigen teksten gebruikmaken van het onderscheid tussen hoofd- en bijzaken.
Je kunt een mindmap gebruiken als voorbereiding op het maken van een tekst.
Je kunt relevant beeld aan je eigen teksten toevoegen.
Je kunt over je ideeën en ervaringen schrijven.
Leerdoelen (3F)
Je kunt een mindmap gebruiken als voorbereiding op het maken van een tekst.
Je kunt in je eigen teksten gebruikmaken van het onderscheid tussen hoofdzaken en bijzaken.
Je kunt e-mails schrijven.
Je kunt over je ideeën en ervaringen schrijven.
Je kunt artikelen schrijven.
Hoofdzaken
kun je niet weglaten;
vind je door toepassen leesstrategie (verkennend, globaal, gericht, intensief);
is de tekst zonder voorbeelden of uitleg;
handig voor een samenvatting.
Samenvatten
alleen hoofdzaken
geen nieuwe onderdelen
geen voorbeelden
in slot, maar ook in inleiding
Bijzaken
kun je weglaten;
horen bij de hoofdzaak:
- voorbeelden,
- uitleg,
- afbeeldingen, filmpjes,
- schema's, grafieken, tabellen, ...
- onderbouwing van argumenten
Bijzaken helpen hoofdzaken
Zonder voorbeelden is een argument minder duidelijk.
Plaatjes en voorbeelden verduidelijken een instructie en
maken een tekst leuker.
Maar nu: hoe zit dat met schrijven?
Leesstrategieën
verkennend
globaal
gericht
intensief
Verkennend lezen
De tekst verkennen
lees de titel en tussenkopjes
bekijk de illustraties of foto's
wat is de bron?
Dit geeft al veel informatie over de tekst.
Globaal lezen
De tekst globaal lezen
inleiding
kernzinnen (vaak eerste of laatste zin van een alinea)
slot
Doel: achterhalen wat onderwerp/hoofdgedachte is.
Globaal lezen
De tekst globaal lezen
Denk aan de volgende vragen:
1. Wat is het onderwerp van de tekst en wat weet ik er al van?
2. Welk medium (krant, internet, social media, boek, tijdschrift), auteur, datum en doel van de tekst?
3. Wat is de hoofdgedachte, hoe is de tekst opgebouwd en welke structuur herken ik?
Intensief lezen
De tekst intensief lezen
Weet: iedere alinea in de kern bevat een hoofdzaak.
Meestal: de eerste, de tweede of de laatste zin van de alinea. Soms: de eerste twee of de laatste twee zinnen samen.
Tip: markeer de zinnen die een hoofdzaak bevatten.
Als je zelf gaat schrijven ...
Start - voordat je gaat schrijven
Wat is je doel, wat wil je bereiken?
Waar gaat je tekst over? Wat is het onderwerp?
Wat is de hoofdgedachte?
Wat is het publiek waarvoor je de tekst schrijft;
Wat is de voorkennis van je publiek;
Bedenk wat je in de inleiding, de kern en het slot schrijft (en later welke titel je gebruikt).
Start
doel?
onderwerp?
hoofdgedachte?
publiek?
hun voorkennis?
wat in inleiding, kern en slot (+ titel)?
Doel
Informeren
Overtuigen
Amuseren/vermaken
Instrueren
Onderwerp + doel bekend?
Dan:
Wat is de grote lijn, de rode draad van je verhaal?
Wat wordt de hoofdgedachte?
(Naast onderwerp heb je ook deelonderwerpen)
Hoofdgedachte/hoofdzaken
Wat wordt de hoofdgedachte?
Welke informatie per se behandelen?
(Hoofdgedachte: alle hoofdzaken van een tekst)
WWWWWH-vragen
Prima hulp: 5xW+H-vragen over je onderwerp:
Wie zijn erbij betrokken?
Wat is de hoofdgedachte?
Waar gaat het gebeuren?
Wanneer gaat het gebeuren?
Waarom is dat zo?
Hoe gaat het gebeuren?
Doel: informeren
Hoofdzaken bevatten vooral feitelijke informatie.
Dan:
Wie zijn erbij betrokken?
Wat is de hoofdgedachte?
Waar gaat het gebeuren?
Wanneer gaat het gebeuren?
Hoe gaat het gebeuren?
Doel: overtuigen/betogen
Hoofdzaken bevatten vooral meningen en argumenten.
Dan:
Waarom is dat zo?
Maar ook de andere W-+H-vragen komen aan de orde.
Publiek
doelgroep bepalend voor taalgebruik
vakgenoten, jongeren, volwassenen, geleerden, ...
voorkennis?
formeel, informeel?
woordgebruik (jargon?)
Beeld bij tekst
Voorwaarde: passen bij tekst
Functies:
aandacht trekken/vasthouden;
tekst aantrekkelijker maken;
extra uitleg geven (bijv. met grafiek of tabel).
Signaalwoorden
Sommige signaalwoorden: bijzaak -> voorbeeld of toelichting (zoals, te weten, bijvoorbeeld, ...)
Andere signaalwoorden: hoofdzaak -> bijv. conclusie inleiden (kortom, concluderend, ...)
De belangrijkste zinnen in de kern van de tekst vormen een samenvatting van de tekst (alleen hoofdzaken).
Voorbereidend schrijven
schrijfplan (hoofdstuk 2)
mindmap
post its (stickers)
Mindmap
Onderwerp centraal (doel is al bepaald)
Hoofdzaken vastgesteld -> dan mindmap maken.
Soort plattegrond van je verhaal.
Daarna tekst ‘aankleden’ met bijzaken:
• voorbeelden, afbeeldingen,
• leuke details en
• extra uitleg.
Mindmap
Voordelen:
structuur en overzicht;
tekst wordt aantrekkelijker.
Helpt ook bij maken van een schrijfplan.
Mindmap - 5 stappen
1. Noteer het onderwerp in het midden.
2. Schrijf daaromheen alle zaken die met het onderwerp te maken hebben.
3. Selecteer de hoofdzaken (bijvoorbeeld door ze te markeren of omcirkelen; je gebruikt niet alle zaken van 2., alleen de relevante).
4. Orden de hoofdzaken in de juiste volgorde voor je tekst.
5. Kies welke bijzaken je wilt gebruiken om je tekst aan te kleden.
Mindmap - 5 stappen
Mindmap - piratenzender
?
Mindmap - piratenzender
1. Zender
2. Muziek
3. Antenne
4. Audioapparatuur
5. Computer en software
6. Studio
7. Internetverbinding
8. Frequentieplanning
9. Licentie/vergunning
Mindmap - dierenwinkel
?
Mindmap - dierenwinkel
dieren
- vissen
- gerbil
- hamster
- ...
gezondheid
- aangepast voedsel
- medicijnen
- ...
Mindmap - dierenwinkel
voer
- brokken
- vers
- extra voeding
speeltjes
- botten
- bijtringen
- ...
Mindmap - dierenartspraktijk
?
Mindmap - dierenartspraktijk
dieren
- honden
- katten
- paarden
- ...
gezondheid
- aangepast voedsel
- medicatie
- ...
Mindmap - dierenartspraktijk
opereren
- operatietafel
- narcose
- gereedschap
eerstelijns
- afspraken
- advies
- ...
Opbouw van je tekst
Titel (tip: als laatste stap)
Inleiding: wat is de aanleiding van je tekst (onderwerp/hoofdgedachte)
Kern
bepaal wat je daarover belangrijk vindt: hoofdzaken (deelonderwerpen)
bepaal voor elke hoofdzaak de bijzaken
schrijf voor elke bijzaak een of meer alinea's (gebruik tussenkopjes)
Slot: hier geef je een conclusie, korte samenvatting, o.i.d.
Opdracht
Maak een mindmap
onderwerp centraal
hoofdzaken
bijzaken
• het bedrijf waar je werkt,
• welke werkzaamheden voor je uit,
• wat heb je daarbij nodig,
• wanneer doe je dat
• hoe doe je dat,
• de keet,
• een geheime zender,
• tentfeesten,
• een hobby,
• bedenk het maar.
Opdracht (3F): 400+ woorden
Bedenk een onderwerp en zet het middenin je mindmap.
Maak mindmap met minimaal vier hoofdzaken.
Deze hoofdzaken hebben elk minimaal vier bijzaken.
Deze hoofd- en bijzaken komen in de tekst terug.
Let op opbouw: inleiding, kern, slot.
Maak gebruik van een titel (boven de tekst) en tussenkopjes (in de tekst; de hoofdzaken).
Gebruik signaalwoorden voor een goed tekstverband.
Denk aan de signaalwoorden!
Bijv. opsomming:
ten eerste, om te beginnen,
ten tweede, ook, vervolgens, ten slotte, ...
Verhaal (2F): min. 300 woorden
bedenk een onderwerp (bestaat uit één of enkele woorden)
daarna: mindmap maken
centraal: onderwerp (één of enkele woorden)
daaraan: verschillende hoofdzaken (denk aan 5xW + H-vragen)
hoofdzaken opgesplitst in bijzaken
steekwoorden/termen/begrippen aan bijzaken koppelen
hoofdzaken zijn kopjes in je tekst
bijzaken met de steekwoorden/termen/begrippen komen terug in je tekst
passende afbeelding(en), schema's, grafiek, tabel, ...
Verhaal (3F): min. 400 woorden
bedenk een onderwerp (bestaat uit één of enkele woorden)
bedenk ook: wat is de hoofdgedachte?
daarna: welke hoofdzaken (denk aan 5xW+H-vragen)
vervolgens: mindmap maken
centraal: onderwerp (één of enkele woorden)
daaraan: hoofdzaken met aan uiteinden de bijzaken
hoofdzaken: tussenkopjes
bijzaken (steekwoorden/termen/begrippen) komen terug in je tekst
passende afbeelding(en), schema's, grafiek, tabel, ...
Hoofd- en bijzaken
Inleiding
Kern
Slot
Onderwerp = titel
Hoofdzaken = (tussen)kopjes
Bijzaken = in tekst verwerkt
Hoofd- en bijzaken
Inleiding
Kern
Slot
Onderwerp = titel
Hoofdzaken = (tussen)kopjes
Bijzaken = in tekst verwerkt
Waar wordt op beoordeeld?
• mindmap (onderwerp, hoofdzaken, bijzaken)
• schrijfdoel duidelijk (informeren, overtuigen, instrueren, amuseren)
• opbouw (inleiding, kern, slot (+ titel))
• gebruik van tussenkopjes (* daarmee laat je zien, dat je je verhaal opbouwt met hoofdzaken, * structuur in je tekst)
• komen de bijzaken terug in je verhaal/tekst (daarmee laat je zien, dat je met de bijzaken de tekst leesbaar maakt)
• spelling, grammatica, woordgebruik, signaalwoorden
Waar wordt op beoordeeld?
AI (Copilot)
hulpmiddel
is de tekst van jezelf?
vermeld gebruik AI
welke prompt heb je geschreven?
welke bronnen?
Stap 1
Maak een schrijfplan.
Vooraf bedenken
Tekstdoel (informeren, betogen, instrueren, amuseren)
Onderwerp en de hoofdgedachte van je tekst
Doelgroep (collega's, schoolklas, klanten, ...)
Taalgebruik (formeel, informatief, betogend)
Informatie verzamelen
Volgorde (van de) deelonderwerpen
Opbouw: titel, inleiding, kern, slot
Stap 2
Noteer zo veel mogelijk steekwoorden
Stap 3
Schrijf de kernzin in jouw inleiding.
Maak gebruik van steekwoorden.
Voorbeeld inleiding:
Inleiding Betoog
- Stel een of meer directe vragen
- Uitdagende openingszin
- Aanleiding voor het betoog (actualiteit)
- Anekdote
- Persoonlijke ervaring
- Definitie of omschrijving: introductie van het onderwerp
- Eindigen met je stelling
Stap 4
Schrijf kernzinnen in jouw middenstuk.
Maak gebruik van steekwoorden.
Stap 5
Schrijf de kernzin in jouw slot.
Maak gebruik van steekwoorden.
Stap 6
Voeg je inleiding, middenstuk en slot samen
Vul per alinea belangrijke informatie en voorbeelden aan
Stap 7
Geef je artikel een pakkende titel
Focus op de voordelen die je lezer kan behalen door je tekst te lezen. Een titel waarin staat wat de inhoud van de tekst oplevert, is aantrekkelijk.
Laat in je titel zien welk probleem je oplost: “10 tips om je energierekening te verlagen”.
Ook een titel met een vraag die je lezer aanspreekt, helpt om je lezer te laten doorlezen. Bijv. “Hoe kun je afvallen en toch alles blijven eten wat je wilt?”
Beschrijf zo specifiek mogelijk. Dus niet “Een gezonde werkplek” maar “Hoe je in 7 stappen een gezonde werkplek maakt”.
Construeer je kopjes (deelonderwerpen) op zo’n manier dat je boodschap ook duidelijk is als je lezer alleen de (tussen)kopjes leest. Op die manier geef je je lezer voldoende kans om je tekst te scannen. Je lezer kan dan zelf besluiten of hij de tekst helemaal wil lezen. Een scanbare tekst maak je door bijvoorbeeld witregels in te voegen, kernwoorden vet te maken en door opsommingen te gebruiken.
5 Tips voor pakkende titel
Stap 8
Controleer je artikel op taalfouten en spelfouten
Stap 9
Voeg je naam onderaan het artikel toe
Je naam!!!!!!!
WERVENDE TEKSTEN SCHRIJVEN: EEN SPOEDCURSUS IN 12 TIPS
https://www.doyoucopy.nl/wervende-teksten-schrijven-een-spoedcursus-in-12-tips/
Vragen?
Opdracht (3F)
Maak aan de hand van een mindmap een verhaal
minimaal 400 woorden
inleiding, kern, slot
tussenkopjes (komen overeen met je mindmap)
Opdracht (3F)
Het huiswerk voor H. 5 (Hoofd- en bijzaken) bij onderdeel 5.3 (Schrijven) is als volgt:
• Theorie Hoofdzaken en bijzaken in je eigen tekst doorlezen (dia na opdr. 3),
• Maken opdracht 5
• Theorie bij opdracht 6 doorlezen (Regels voor het schrijven van een e-mail) + maken opdr. 6,
• Maken opdracht 9 t/m 13
Toets (Pv41)
Hoofdstuk 5
Hoofd- en bijzaken
Donderdag 21 mei
Hoofdzaken - bijzaken
Leerdoelen (luisteren)
hoofd- en bijzaken van elkaar onderscheiden in een tekst.
functie van beeld bij tekst beschrijven.
gesproken tekst op radio, tv en internet begrijpen.
Hoofdzaken
Direct te maken met onderwerp.
Let op:
de titel;
het onderwerp;
de hoofdgedachte;
de inleiding;
het slot;
kernzinnen deelonderwerpen.
Hoofdzaken
Bij kijken/luisteren: lastig om hoofdzaken fragment te bepalen.
Video:
meerdere deelonderwerpen
vaak tekst in beeld
Radio-/geluidsfragment:
let op kernzin (begin onderdeel)
Hoofdzaken - hoofdgedachte
Hoofdzaken -> direct te maken met het onderwerp van een tekst
Kijken naar titel + begeleidende tekst van video.
Meestal ook: inleiding en slot
Hoofdgedachte: zelfde manier
Verschil: hoofdgedachte gaat over de hele tekst
Hoofdzaak of hoofdzaken kunnen per onderdeel verschillen.
Hoofdzaken - bijzaken
Bijzaken ondersteunen de hoofdzaken op allerlei manieren:
uitleg of duidelijkheid d.m.v.:
- voorbeelden
- details
zorgt voor afwisseling
Met bijzaken gaat een (gesproken) tekst dus leven.
Geluidsfragment
Details gehoord?
Afwisseling?
Geluidsfragment
Afwisseling?
inleiding
mollenvereniging
waterschap
Functies beeld
1) Aandacht trekken of vasthouden
Bijvoorbeeld:
nieuwsgierig makende beelden in de inleiding,
een foto of video in de loop van de tekst.
Functies beeld
2) Ondersteunen of uitleggen met beeld
Bijvoorbeeld: foto van iemand die in de tekst aan het woord komt, een tabel, infographic of grafiek die uitleg geeft.
Functies beeld
2) Ondersteunen of uitleggen met beeld
Bijvoorbeeld: foto van iemand die in de tekst aan het woord komt, een tabel, infographic of grafiek die uitleg geeft.
Functies beeld
2) Ondersteunen of uitleggen met beeld
Bijvoorbeeld: foto van iemand die in de tekst aan het woord komt, een tabel, infographic of grafiek die uitleg geeft.
Functies beeld
3) Ondersteunen of uitleggen met tekstkaders
Bijvoorbeeld: een kader waarin puntsgewijs belangrijke zaken zijn vermeld of samengevat.
SMR
(SMR = Small Modular Reactor)
Let op:
- Aandacht trekken + houden
- Ondersteunen/uitleggen met
beeld
tekstkaders
(Video -> 9:10-11:30)
Hoofd- en bijzaken
Wat zijn volgens jou in het volgende filmpje
onderwerp
hoofdzaken
bijzaken
Hoofdzaken / bijzaken
Na 90 miljoen jaar dreigt de Europese steur te verdwijnen. Door toedoen van de mens. Sluizen en dammen zorgen ervoor dat hij zijn paaigrond niet kan bereiken en drukke scheepvaartroutes maken zijn tocht nog gevaarlijker. Hierdoor zijn er nog maar zo’n 1.000 steuren over in de Noordzee. Dat maakt de steur zeldzamer dan de reuzenpanda. Het Wereld Natuur Fonds wil deze bijzondere vissen beschermen.
Vier hoofdzaken ... welke?
Vier hoofdzaken ... welke?
1) rivieren monden uit in de Noordzee en de Waddenzee.
2) Noordzee vormt kraamkamer voor zeeleven.
3) voedselrijke agrarische en kustgebieden vormen pleisterplaats voor vogels.
4) verlies biodiversiteit.
Welke bijzaken herken je?
Bijzaken ... welke?
1) uitmonding rivieren - toegangspoort trekvissen; steur; zalm
2) Noordzee kraamkamer zeeleven - ondiep; kwal; zeepaard
3) pleisterplaats voor vogels (weilanden, kustgebieden) - broeden; rusten; voedsel; trekvogels (West-Afrika <-> Noordpool)
4) biodiversiteit - daalt; overexploitatie; hoogste daling in Europa; WNF herstelplan
Aan de slag
Taalblokken 2F
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4 - Luisteren
Opdracht 1 t/m 18
Aan de slag
Taalblokken 2F
Vaardigheden | Verkort
Paragraaf 3.5 - Schrijven
Opdracht 1 t/m 18
Aan de slag
3F
Paragraaf 5.4 - Luisteren
1 t/m 9 + 16 t/m 18
nog niet moe? dan (deels) de rest
Aan de slag
BOL
Paragraaf 5.4 - Luisteren
1 t/m 9 + 16 t/m 18
nog niet moe? dan (deels) de rest
BBL
Paragraaf 2.5 - Luisteren
1 t/m 14
nog niet moe? dan (deels) de rest