M4 Havo H2 Gezinnen in de tijd
Onderdelen in deze les
Module 2 ∙ Vraag en aanbod
Hoofdstuk 1 De prijs van tijd
§1 Tijd is geld
§2 Sparen en lenen
§3 Inflatie
Hoofdstuk 2 Gezinnen in de tijd
§1 Arbeidsproductiviteit in een mensenleven
§2 Looninkomen in een mensenleven
§3 Consumptie in een mensenleven
Hoofdstuk 3 De overheid in de tijd
§1 Collectieve goederen en ruilen over de tijd
§2 Investeringen in (arbeids)productiviteit
§3 Inkomsten en uitgaven van de overheid
§4 Pensioenen
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Inhoud module 4 – Heden, verleden en toekomst
Inhoud hoofdstuk 2 – Gezinnen in de tijd
Hoofdstuk 2 Gezinnen in de tijd
§1 Arbeidsproductiviteit in een mensenleven
§2 Looninkomen in een mensenleven
§3 Consumptie in een mensenleven
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Inhoud hoofdstuk 2 – Gezinnen in de tijd
Leerdoelen hoofdstuk 2
Paragraaf 1
Je kunt de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit gedurende een mensenleven beschrijven.
Je kunt uitleggen dat investeringen in menselijk kapitaal de toekomstige verdiencapaciteit van arbeid vergroten.
Paragraaf 2
Je kunt de ontwikkeling van het looninkomen gedurende een mensenleven beschrijven.
Je kunt de invloed van collectieve arbeidsovereenkomsten op het looninkomen toelichten.
Paragraaf 3
Je kunt het permanente consumptieniveau toelichten en verklaren hoe mensen streven naar een permanent consumptieniveau.
Je kunt de rol van lenen en sparen uitleggen bij de economische levensloop.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Begrippen
Economische levensloop
Financieel vermogen
Kinderarbeid
Leerplicht
Levenslang leren
Looninkomen
Menselijk kapitaal
Pensioen
Permanent consumptieniveau
Startsalaris
Verdiencapaciteit
Hoofdstuk 2 – Gezinnen in de tijd – Warming-up
Kijk eens in de toekomst tot je pensioen.
Welke gebeurtenissen in de toekomst hebben veel invloed op jouw economische levensloop? Licht toe met voorbeelden.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Hoofdstuk 2 – Gezinnen in de tijd
§1 Arbeidsproductiviteit in een mensenleven
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§1 Arbeidsproductiviteit in een mensenleven
Consument en producent
Een mensenleven door de tijd:
Kindertijd/jeugd met scholing
Het arbeidzame leven
Het pensioen
Rollen in een mensenleven
Mens als consument
Mens als producent
Rol als producent
Mens als producent ontwikkelt zich in het mensenleven met gevolgen voor intertemporele substitutie van consumptie.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§1 Arbeidsproductiviteit – Kinderarbeid en leerplicht
Kinderarbeid in de wereld
Een kind dat kan lopen, praten, aanwijzingen opvolgen en onthouden, kan al productief zijn.
Kinderarbeid komt vooral voor in onderontwikkelde landen.
Nederland: leerplicht en het verbod op kinderarbeid
Ontwikkelde landen: leerplicht
Doel: kennis en vaardigheden leren voor een basisniveau van arbeidsproductiviteit
Nederland: leerplicht
voor kinderen van 5 tot 16 jaar
tussen 16 en 18 jaar alleen school verlaten met diploma mbo-2, havo of vwo
verbod op kinderarbeid: indien jonger dan 15 jaar, geen betaalde arbeid
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Bron 1 In 2020 waren er wereldwijd 152 miljoen kindarbeiders.
§1 Arbeidsproductiviteit – Kinderarbeid en leerplicht
Leerplicht in Europa, de Verenigde Staten en Japan
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Bron 2 Leeftijd van leerplicht in verschillende Europese landen, de Verenigde Staten en Japan.
§1 Arbeidsproductiviteit – Het arbeidzame leven
Bron 3 Ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit en het looninkomen gedurende een mensenleven.
Rollen in een mensenleven
Mens als producent
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§1 Arbeidsproductiviteit – Automatisering en leren
Automatisering en arbeidsproductiviteit
Arbeidsproductiviteit verhogen:
investeringen in automatisering, robots, computergestuurde machines, ICTVerhogen van de arbeidsproductiviteit, lonen en werkgelegenheid
Nederland: Levenslang leren
Doorlopende scholing tijdens het hele arbeidzame leven
Doel: alle werknemers kunnen goed omgaan met nieuwe technologieën
Ook oudere werknemers blijven bijgeschoold
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§1 Arbeidsproductiviteit – Menselijk kapitaal
Menselijk kapitaal
Arbeid als productiefactor
Scholing en ervaring: hogere arbeidsproductiviteit geeft hoger loon
De verdiencapaciteit van arbeid stijgt
Bron 3 Ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit en het looninkomen gedurende een mensenleven.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Maximale arbeidsproductiviteit aangeduid met APmax
Hoofdstuk 2 – Gezinnen in de tijd – Lesafsluiting
Check leerdoelen §1
Ik kan de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit gedurende een mensenleven beschrijven.
Ik kan uitleggen dat investeringen in menselijk kapitaal de toekomstige verdiencapaciteit van arbeid vergroten.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Hoofdstuk 2 – Gezinnen in de tijd
§2 Looninkomen in een mensenleven
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§2 Looninkomen in een mensenleven – Kennisquiz §1
1 Leg de ontwikkeling van het looninkomen in een mensenleven uit.
2 Bedenk minimaal drie manieren om de arbeidsproductiviteit te verhogen en leg ze uit in eigen woorden.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§2 Looninkomen in een mensenleven
Arbeidsproductiviteit en looninkomen
Vanaf het startsalaris stijgt het looninkomen, door de stijging van de arbeidsproductiviteit.
Collectieve arbeidsovereenkomst
Afspraak tussen vakbonden van werknemers (FNV, CNV) en werkgevers (VNO-NCW, MKB-Nederland) in de Sociaal-Economische Raad
Sociaal-Economische Raad
Overlegorgaan voor werkgevers, werknemers en de overheid over de stand van de economie
Module 4 Heden, verleden en toekomst
De ontwikkeling van het looninkomen door de tijd
§2 Looninkomen in een mensenleven – Vakbond
Bron 2 Aantal werknemers als percentage van de beroepsbevolking dat lid is van een vakbond, uitgesplitst naar leeftijdscategorie (2005-2019).
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Lidmaatschap vakbonden
§2 Looninkomen in een mensenleven – Onderwijs
Startsalaris
Hoe hoger opgeleid, hoe hoger het startsalaris
Onderwijs als investering
Een opleiding is een investering in menselijk kapitaal: ze verhoogt de toekomstige verdiencapaciteit van arbeid.
Verstandige ruil (tijd tegen geld): uitstellen van looninkomen om een opleiding te volgen, verhoogt het startsalaris.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Een opleiding verhoogt het startsalaris.
Hoofdstuk 2 – Gezinnen in de tijd – Lesafsluiting
Check leerdoelen §2
Ik kan de ontwikkeling van het looninkomen gedurende een mensenleven beschrijven.
Ik kan de invloed van collectieve arbeidsovereenkomsten op het looninkomen toelichten.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Hoofdstuk 2 – Gezinnen in de tijd
§3 Consumptie in een mensenleven
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§3 Consumptie in een mensenleven – Kennisquiz §2
Welke partijen zijn betrokken bij het onderhandelen over een cao?
Waarom kan langer doorstuderen ervoor zorgen dat je een hoger startloon kunt ontvangen?
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§3 Consumptie in een mensenleven – Consumptieniveau
Consumptie uitstellen of vervroegen
Iemand die spaart, stelt consumptie uit.
Iemand die leent, vervroegt consumptie.
Permanent consumptieniveau
Gedurende een mensenleven blijft het consumptieniveau gelijk.
Bij stijgend inkomen: sparen en/of aflossen
Bij dalend inkomen: spaargeld gebruiken (ontsparen) of lenen
Levensloop: lenen en sparen
Financieel vermogen = spaargeld − schulden (lenen)
Het resultaat van de ontwikkeling van looninkomen en permanent consumptieniveau
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Bron 2 Gepensioneerden genieten uitgestelde consumptie.
§3 Consumptie in een mensenleven – Levensloop
Bron 3 De economische levensloop.
Economische levensloop
Inkomen
Investeren
Sparen
Ontsparen
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§3 Consumptie in een mensenleven – Looninkomen
Looninkomen en consumptie
Consumenten verschuiven consumptie van een periode met een hoog inkomen naar een periode met een laag inkomen.
Looninkomen en pensionering
Sparen voor pensioen: alleen als het looninkomen hoog genoeg is.
Staatspensioen: maatregel voor weinig productieve mensen (laag looninkomen) die niet of onvoldoende sparen voor een pensioen.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Hoofdstuk 2 – Gezinnen in de tijd – Lesafsluiting
Check leerdoelen §3
Ik kan het permanente consumptieniveau toelichten en verklaren hoe mensen streven naar een permanent consumptieniveau.
Ik kan de rol van lenen en sparen uitleggen bij de economische levensloop.
Toepassen leerdoelen
Huiswerk: je kunt nu in §4 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§2 Looninkomen in een mensenleven – Kennisquiz §1
Antwoord op vraag 1:
Module 4 Heden, verleden en toekomst
