Wat is literatuur?

Wat is literatuur?

1 / 25
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 25 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Wat is literatuur?

Open met herkenbare voorbeelden: roman, gedicht, strip, nieuwsartikel. Leg uit dat de les niet alleen over boeken gaat, maar over hoe we teksten bekijken en waarderen.

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat literatuur is.

De andere doelen uit de lesopzet komen terug als ondersteuning van dit hoofddoel: genres helpen bij het herkennen van teksten, en leesidentiteit helpt bij persoonlijke verbinding.

Welke woorden komen bij je op bij literatuur?

Gebruik de woordwolk als start van de brainstorm. Vraag kort door op veelgenoemde woorden zoals boeken, verhalen, gedichten, fantasie of school.

Literatuur: een eerste idee

  • Literatuur is taal die meer wil doen dan alleen informeren

  • Een literaire tekst kan je laten meeleven, nadenken of verbeelden

  • Vaak gaat het om hoe iets gezegd wordt, niet alleen wat er gezegd wordt

  • Voorbeelden: romans, verhalen, gedichten, toneel

Benadruk dat er niet één waterdichte grens is. Leerlingen mogen merken dat het begrip literatuur soms breed en soms smal wordt gebruikt.

Niet elke tekst is literatuur

  • Een recept of handleiding heeft vooral een praktisch doel

  • Een nieuwsbericht wil vooral informeren

  • Een literaire tekst gebruikt taal vaak creatief en betekenisvol

Gebruik hier het contrast fictie/non-fictie voorzichtig: niet alle non-fictie is literatuur, maar sommige teksten kunnen wel literaire kwaliteiten hebben. Houd het op instapniveau.

Waar let je op bij literatuur?

  • Verhaal of verbeelding

  • Bijzondere woordkeuze

  • Meerdere betekenissen

  • Gevoel, sfeer of spanning

  • Ruimte om te interpreteren

Leg uit dat leerlingen deze kenmerken niet allemaal tegelijk hoeven terug te zien. Eén tekst kan duidelijk literair zijn zonder alle kenmerken te hebben.

Waarom lezen mensen literatuur?

  • Voor ontspanning

  • Om andere werelden en mensen te leren kennen

  • Om na te denken over thema's

  • Omdat taal mooi of verrassend kan zijn

Maak de stap van definitie naar functie: literatuur is niet alleen een soort tekst, maar ook een manier om ervaringen op te doen via taal.

Wat is volgens deze les een kenmerk van literatuur?

A

Praktisch doel

B

Alleen feiten

C

Creatief taalgebruik

D

Korte instructies

De afleiders sluiten aan bij recept, handleiding en nieuwsbericht uit de eerdere slides.

Maak de samenvatting compleet

Literatuur is taal die meer wil doen dan alleen . Je let vaak op woordkeuze, sfeer en ruimte om te . Mensen lezen literatuur ook om over thema’s na te .

Literatuur is taal die meer wil doen dan alleen
. Je let vaak op
woordkeuze, sfeer en ruimte om te
. Mensen lezen literatuur ook om over thema’s na te
informeren
gewone
kopiëren
zoeken
onthouden

Correcte invulling: informeren, bijzondere, interpreteren, denken.

Genres helpen je herkennen

Een genre is een soort tekst met herkenbare kenmerken. Door genres te kennen, kun je sneller zien wat voor tekst je leest en wat je kunt verwachten.

Verbind dit aan het lesdoel: genres zijn geen doel op zich, maar een hulpmiddel om literatuur te ordenen en te begrijpen.

Veelvoorkomende genres

Verhalende genres

Andere literaire genres

  • Roman: langer fictieverhaal

  • Kort verhaal: compact verhaal

  • Spanningsverhaal: nadruk op spanning

  • Fantasy: verzonnen werelden

  • Gedicht: taal, ritme en beeld

  • Toneel: tekst om te spelen

  • Jeugdliteratuur: gericht op jonge lezers

  • Historische roman: verhaal in een vroegere tijd

Noem dat genres kunnen overlappen. Een historische roman kan bijvoorbeeld ook spannend zijn.

Fictie en non-fictie

  • Fictie: verzonnen verhaal of verzonnen elementen

  • Non-fictie: tekst over de werkelijkheid

  • Veel literatuur die je op school leest is fictie, maar niet alle fictie is automatisch literatuur

Dit is een belangrijk onderscheid voor de woordenlijst. Geef eenvoudige voorbeelden: roman tegenover biografie of nieuwsartikel.

Genres geven verwachtingen

  • Bij een gedicht verwacht je vaak beeldende taal

  • Bij een spanningsverhaal verwacht je opbouw en cliffhangers

  • Bij toneel let je op dialogen en scènes

  • Het genre helpt, maar elke tekst kan ook verrassen

Benadruk dat genre geen vast keurslijf is. Schrijvers spelen juist vaak met verwachtingen van de lezer.

Welk genre past het best bij beeldende taal en ritme?

A

Toneel

B

Gedicht

C

Roman

D

Biografie

Biografie is hier een plausibele afleider vanuit non-fictie, maar geen genre dat in de les aan beeldende taal en ritme is gekoppeld.

Vul de kernbegrippen in

Een is een soort tekst met herkenbare kenmerken. gaat over verzonnen verhalen of verzonnen elementen. Bij let je vaak op dialogen en scènes, maar een tekst kan ook buiten genreverwachtingen verrassen.

Een
is een soort tekst met herkenbare kenmerken.
gaat over verzonnen verhalen of verzonnen elementen. Bij
roman
non-fictie
gedicht
spanning

Correcte invulling: genre, fictie, toneel.

Jouw leesidentiteit

Je leesidentiteit gaat over jouw voorkeuren als lezer: wat je graag leest, wat je juist vermijdt en waarom bepaalde teksten bij jou passen.

Maak duidelijk dat er geen goed of fout lezerstype bestaat. Het doel is zelfinzicht, niet beoordeling.

Lezers verschillen van elkaar

  • De ene lezer zoekt spanning

  • De andere lezer zoekt herkenning

  • Sommigen lezen voor ontspanning

  • Anderen houden van taal, stijl of moeilijke thema's

Koppel deze slide aan concrete leeservaringen van leerlingen zonder individuele leerlingen te laten beoordelen.

Je smaak kan veranderen

  • Leeftijd en ervaring spelen mee

  • Een goed boek kan je verrassen buiten je vaste smaak

  • Wat je eerder gelezen hebt, beïnvloedt nieuwe keuzes

  • Leesidentiteit groeit mee met wat je ontdekt

Dit helpt leerlingen open te blijven staan voor onbekende genres en voorkomt dat ze zichzelf te snel vastzetten.

Lezen past bij de lezer

  • Genre, onderwerp en schrijfstijl beïnvloeden je leeservaring

  • Daarom spreekt niet elke tekst iedere lezer even sterk aan

  • Je eigen leesidentiteit helpt bij het kiezen van passende boeken

Laat hier de verbinding ontstaan tussen de eerdere subtopics: literatuur bestaat in verschillende vormen, en lezers reageren daar verschillend op.

Welk type tekst kies jij het vaakst uit jezelf?

1

Spannend verhaal

2

Gedicht

3

Fantasy/roman

4

Informatieve tekst

Deze slide heeft geen instructies

Welk tekstsoort past nu het best bij jou als lezer?

Laat leerlingen hun keuze koppelen aan kenmerken uit de slides, zoals spanning, herkenning, taal, onderwerp, stijl of ontspanning. Er is geen fout antwoord; het gaat om leesidentiteit.

Wat neem jij mee uit deze les?

Laat leerlingen één inzicht noemen, bijvoorbeeld over literatuur, genres, fictie/non-fictie of hun leesidentiteit.

Wat hielp jou vandaag het meest om te begrijpen?

Stuur op concrete leerervaringen: schema, voorbeelden van de docent, begrippen, verschillen tussen genres of de vragen over leesvoorkeur.

Wat vond je vandaag nog lastig?

Gebruik antwoorden om te zien waar extra herhaling nodig is, bijvoorbeeld bij literatuurkenmerken, genre of fictie/non-fictie.

Begrippen

literatuur - teksten waarin taal, verbeelding en betekenis een belangrijke rol spelen

genre - soort tekst met herkenbare kenmerken

fictie - verzonnen verhaal of tekst met verzonnen elementen

non-fictie - tekst die over de werkelijkheid informeert

roman - lang verhalend fictiewerk

gedicht - korte literaire tekst met aandacht voor taal en vorm

leesidentiteit - jouw voorkeuren en gewoonten als lezer

Deze slide heeft geen instructies