module 1
DE OUDSTE EN OUDE LITERATUUR
Mesopotamië
Lesduur is: 120 minOnderdelen in deze les
DE OUDSTE EN OUDE LITERATUUR
Mesopotamië
Deze slide heeft geen instructies
Vandaag
leerdoel:
-je leert hoe het schrift is ontstaan en hoe dit invloed heeft gehad op de geschiedenis
-je leert over de oudste en oude literatuur: Mesopotamië, Griekenland en Rome.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat staat hier ?
Cohrna is ehct een hl rre zivkte: n00jt hvdden wu rvn gehrd n nu gavn wu ni3t 33ns nqqr schovl
Deze slide heeft geen instructies
Wat valt je op als je van boven naar beneden kijkt bij bijv. vogel of water?
Deze slide heeft geen instructies
Wat valt er op als je van boven naar beneden kijkt?
Niets
Gekanteld, dan niets
Kantelen, steeds abstracter
Vorm blijft zelfde
Deze slide heeft geen instructies
Typ een woord dat je in een app gebruikt maar nooit helemaal uitschrijft zoiets als 'lol' of 'tnx' maar dan een Nederlands voorbeeld
Deze slide heeft geen instructies
Hersenen
Geschreven taal is door je hersenen (als je kunt lezen en de taal kent) dus zelfs te begrijpen als je niet het hele woord schrijft.
Deze slide heeft geen instructies
Wij noemen in deze kaart het gekleurde deel de "Vruchtbare
Halve Maan."
Deze slide heeft geen instructies
Landbouw is voor het eerst ontstaan in de vruchtbare halve maan in het Midden Oosten. Behalve het Egyptische Rijk ontwikkelde in de vruchtbare halve maan een tweede rijk: Mesopotamië.
Deze slide heeft geen instructies
Mesopotamië ontwikkelt zich aan de oevers van twee rivieren: Eufraat en Tigris
Deze slide heeft geen instructies
Mesopotamië
= letterlijk 'gebied tussen 2 rivieren'
Kenmerken:
1. Stadstaten (steden met land geregeerd door een koning)
2. Hiërarchisch (statusverschillen)
3. Tempeleconomie (belasting en handel bij de tempels)
4. Gebruiken schrift
5. Specialisatie: mensen met verschillende beroepen.
Deze slide heeft geen instructies
Spijkerschrift
Eerste schrift: Hiermee begint de Historie
Ieder vormpje staat voor een klank of lettergreep.
met een rietstengel werd op een kleitablet geschreven.
De richting, de vorm en de combinatie van de icoontjes kan de betekenis veranderen
mondelinge/orale overgeleverde verhalen-> op schrift vastgelegd.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Eerste schrift
Orale cultuur
Verhalen mondeling overgeleverd
Vaak rijm. Waarom?
Spijkerschrift
Eerste verhalen opgeschreven
Oudste verhaal gaat over koning Gilgamesj (Mesopotamië, 2750 v. Chr.) --> #metoo
Koning Gilgamesj viel als jonge koning vrouwen in zijn stad lastig. De goden scheppen Enkidu om hem een lesje te leren. Na het gevecht worden ze vrienden en verslaan ze het monster Humbaba. Enkidu sterft en Gilgamesh gaat op zoek naar zijn vriend en het eeuwige leven.
Na een lange reis ontmoet hij Up-Napistim die het eeuwige leven van de goden heeft gekregen na het overleven van de zondvloed. Die leert hem dat hij als mens nooit onsterfelijk zal zijn. Gilgamesh keert terug naar Uruk en bouwt veilige muren voor zijn stad.
In Egypte was de economie goed georganiseerd en werd geregeld vanuit 1 bepaald centrum. Welke naam gaven we aan die economie?
Nijleconomie
Tempeleconomie
Irrigatie-economie
Paleiseconomie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Kortom:
- tempels hadden veel grondbezit voor landbouw en veeteelt (tempeleconomie)
- 3200 v. Chr. werd in Mesopotamië voor het eerst het schrift (spijkerschrift) gebruikt -> uit noodzaak voor administratie tempeleconomie
Deze slide heeft geen instructies
Gilgamesj-epos
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel:
- Ik weet wat het Gilgamesj-epos is
- Ik weet waar het Gilgamesj-epos in grote lijnen over gaat
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Het Gilgamesj-epos
Deze slide heeft geen instructies
Gilgamesj-epos
Mesopotamische stad Oeroek
In Oeroek, een van de grootste steden in Mesopotamië, groeide de bevolking erg snel. Daarnaast was er veel handel waardoor de stad behoefte had aan een soort van administratie. Daarom ontstond hier een van de eerste schriftelijke culturen met het spijkerschrift. Met behulp van pictogrammen werd bijgehouden hoeveel en welke goederen in voorraad waren en welke rantsoenen de arbeidskrachten kregen. Toen in het dagelijks leven ook ruimte kwam voor ontspanning en entertainment, werden ook verhalen en gebeurtenissen opgeschreven. Uit de geschriften die zijn overgebleven, is er één erg beroemd geworden vanwege zijn inhoud: het Gilgamesj-epos.
Deze slide heeft geen instructies
Gilgamesj-epos
Vierduizend jaar oud
In spijkerschrift opgeschreven
Episch gedicht uit Mesopotamië
Over een koning die de onsterfelijkheid zoekt.
Bevat ook een verwijzing naar een grote overstroming, die vaak gelijk is gesteld met de zondvloed uit de Bijbel.
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijkste verhalen
De belangrijkste verhalen uit het Gilgamesj-epos gaan over de zoektocht naar het eeuwige leven, een duel met bovennatuurlijke wezens en de zondvloed. Het eerste epos gaat over koning Gilgamesj die voor twee derde god is en voor één derde mens. Hij is een sterke held maar doordat het volk bang voor hem is, schept de hemelgod Anu de wildeman Enkidoe. Die vecht met Gilgamesj maar de koning wint en in de volgende epen trekt Gilgamesj de wereld in voor meer avontuur. Daarbij is hij specifiek op zoek naar het eeuwige leven. Hij weet dit te vinden bij Oetnapisjtim en zijn vrouw. Zij zijn onsterfelijk doordat ze de zondvloed hebben overleefd. Oetnapisjtim geeft Gilgamesj twee kansen op onsterfelijkheid, maar die weet hij niet te benutten. Daarna kan Gilgamesj nooit meer onsterfelijk worden
Deze slide heeft geen instructies
Bijbelse zondvloed
Het verhaal over de zondvloed bracht voornamelijk opwinding te weeg tijdens de ontdekking in de negentiende eeuw. De gelijkenis met het verhaal van de Ark van Noach uit de Bijbel was namelijk goed te zien. De verhalen van Gilgamesj zouden verteld zijn in het Midden-Oosten en het is dan ook mogelijk dat deze verhalen deels zijn overgenomen in het Oude Testament, die omstreeks 585 v.Chr. in Babylon werd geschreven. Zowel in de het Oude Testament als het Gilgamesj epos overstroomt de hele aarde door de zondvloed. In het Oude Testament weet Noach te overleven door een ark te bouwen en in het Gilgamesj epos weet Oetnapisjtim ook te ontsnappen door een boot. Wetenschappers weten nog niet waarom de verhalen zoveel overeenkomen. Een theorie is dat ze een gezamenlijke ‘oerbron’ hebben maar die is tot op heden niet gevonden.
Deze slide heeft geen instructies
Kortom:
Het oudste in schrift vastgelegde verhaal: Gilgamesj-epos
- orale cultuur (mondeling)
- heldenepos
- verhaal gaat over Gilgamesj: historische koning, die ongeveer 2750 v. Chr. koning was van Oeroek (zuiden van Mesopotamië).
Deze slide heeft geen instructies
DE OUDSTE EN OUDE LITERATUUR
Griekenland
Deze slide heeft geen instructies
Vandaag
leerdoel:
Ik weet wat het verschil is tussen een mythe en filosofische wetenschap
Ik weet wie Homerus was
Ik kan Homerus in de tijd plaatsen (mythologie)
Ik kan een aantal werken van Homerus noemen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Griekse goden
Elke god had zijn eigen taak.
Verklaring voor natuurverschijnselen, zoals stormen, onweer, overstromingen, vulkaanuitbarstingen.
Hadden invloed op het leven van mensen: ziek, goed huwelijk, kinderen etc.
Leken net mensen: blij, boos, verdrietig, jaloers, verliefd.
Waren onsterfelijk.
Deze slide heeft geen instructies
Griekse rijk
- Na Mesopotamië kwam Griekenland tot bloei
- Filosofie maakte zich los van de mythologie
-Rond 600 v. Chr. braken filosofen (Bijv Thales van Milete en Anaximander) met de gangbare gewoonte om mythen te hanteren als verklaringsmodel
Deze slide heeft geen instructies
De filosofie (streven naar kennis, inzicht en waarheid) maakte zich los van de mythologie (godenverhalen).
Mythe-> fantasierijk antwoord op de "waarom-vraag".
Men wilde de wereld rationeel (door logos) begrijpen.
Deze slide heeft geen instructies
Retorica
Aristoteles schreef de Ars Rhetorica
Doel: publiek overtuigen of motiveren
Middelen:
Ethos=geloofwaardigheid spreker
Pathos=gebruik maken van emoties en diepgewortelde overtuigingen van publiek om hen naar het onderwerp te trekken
Logos= gebruikt feiten/verstand/bewijs om argument te ondersteunen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het verschil tussen de mythe en het filosofisch-wetenschappelijk streven?
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet je over Homerus?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Homerische vergelijking
Een homerische vergelijking is een vergelijking die wordt uitgewerkt met allerlei bijzonderheden. De homerische vergelijking dankt haar naam aan Homerus, de dichter van de Ilias en de Odyssee, waarin dit type vergelijking veel voorkomt.
Deze slide heeft geen instructies
Homerus
- De werken van Homerus zijn verbonden met de mythologische wereld
- Ilias en Odyssee: de wereld van de adel uit de Griekse Bronstijd (1270-750 v. Chr.) als een geïdealiseerd verleden (vorstelijke krijsmentaliteit met godenwereld)
- voorouders helden? --> verlangen naar verhalen voor heroïek
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Werken Homerus
Ilias bevat twee verhaallijnen: gebeurtenissen op het slagveld (oorlog Grieken en Trojanen) en ruzie tussen Agamemnon en Achilles (wrok van Achilles) -> goden. (Achilles wil niet langer met Agamemnon meevechten en ze krijgen ruzie over verdeling krijgsbuit)
Odyssee: lotgevallen van de Griekse held Odysseus na de val van Troje -> goden spelen ook hier belangrijke rol (en kiezen zelfs partij!)
Door list (soldaten zijn verstopt in houten paard: het paard van Troje) winnen de Grieken het van Troje
Beide lange heldenepen met duidelijke samenhang en structuur
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De Ilias – Het beroemde werk van Homerus: epos
De Ilias beschrijft een korte periode uit de Trojaanse oorlog, de grootste oorlog uit de Griekse tijd. De Grieken probeerden de stad Troje te veroveren op de Trojanen. Een moeilijke opgave, vanwege de dikke muren om de stad. De Trojaanse Oorlog is een oorlog tussen de bewoners van de stad Troje en de Grieken die de stad Troje wilden veroveren.
Door de list met het Paard van Troje werd na tien jaar een einde werd gemaakt aan de oorlog. Anders dan vaak gedacht wordt dit verhaal echter niet beschreven in de Ilias.
Deze slide heeft geen instructies
Odyssee
Het verhaal beschrijft de avonturen die de Griekse held Odysseus meemaakt tijdens zijn tocht naar huis na afloop van de Trojaanse Oorlog. De Odyssee wordt geïnterpreteerd als zoektocht naar de zin van het leven.
Deze slide heeft geen instructies
Ilias en Odyssee
Overeenkomst met Gilgamesj-epos:
- lange heldenepen
- na lange mondelinge overlevering tot een samenhangende compositie zijn gemaakt
- mythisch verleden
- heldendaden, reizen en roem
- direct contact tussen goden en mensen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Vaste opbouw van een tragedie:
Vanaf de 5e eeuw voor Christus bloeide in Athene de tragedie.
Vijf bedrijven:
- expositie (beginsituatie)
- intrige (hoofdprobleem komt in problemen)
- climax (opvoeren van de spanning)
- catastrofe (hoogtepunt spanning en ondergang hoofdpersoon)
- peripeteia (beslissende wending)
- doel was de katharsis (=zuivering) van het publiek
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Oedipus
Het Oedipus-complex is de term bedacht door Freud om te verwijzen naar een reeks emoties en gevoelens, in veel gevallen tegenstrijdig, in relatie tot de ouders. Wanneer het kind "verliefd" wordt op de ouder van het andere geslacht, wordt de andere ouder rivaal, komen veel emoties en conflicten in het spel die worden bepaald door de aanwezigheid van ambivalente (tegengestelde) gevoelens van liefde en gevoelens van vijandigheid.
Het is een natuurlijke reactie die deel uitmaakt van hun ontwikkeling en die een stap vormt in de vorming van hun psychoseksuele en genderidentiteit
Deze slide heeft geen instructies
DE OUDSTE EN OUDE LITERATUUR
Rome
Deze slide heeft geen instructies
Vandaag
leerdoel:
Ik weet wie Augustus was
Ik weet wie Vergilius was
Ik weet wat de Aeneis is
Deze slide heeft geen instructies
Voorgeschiedenis
Orale cultuur en spijkerschrift
Griekse rijk
Mythologie en filosofie
Romeinse Rijk: Latijn
Kunst en literatuur als propagandamiddel
Christendom
Bijbel (oude en nieuwe testament)
Deze slide heeft geen instructies
Augustus
-het Romeinse rijk nam vanaf de 6e eeuw v. Chr de positie van Griekenland over. Met keizer Augustus startte het Romeinse Keizerrijk
-hij zorgde voor orde
- gebruikte kunst en literatuur als propaganda
-gaf Vergillius opdracht om het heldenepos Aeneis te schrijven
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Aeneas ontvlucht Troje en sticht in opdracht van de goden een "nieuw Troje"
Deze slide heeft geen instructies
Aenas komt bij koningin Dido van Cathago en ze worden geliefden, maar de goden hebben andere plannen.
Aeneas komt in een streek in Italië en kan trouwen met Lavinia: een prinses. Er is nog een andere huwelijkskandidaat: Turnus. Wanneer Aeneas Turnus heeft verslagen kan hij trouwen van Lavinia.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Aeneis
- heldenepos over fictie oorsprong van Rome en over de grootheid van Rome in verleden, heden, toekomst
- Aeneis verleende Augustus een (literaire) voorgeschiedenis: hij was te beschouwen als afstammeling
- Vergilius verschafte de Romeinen een literaire tegenhanger van de Griekse Ilias en Odyssee van Homerus
Deze slide heeft geen instructies
Aeneis en Ilias en Odyssee
- heldenepos sluit enerzijds bij heldenepos van Homerus aan
- vervolg op Trojaanse oorlog (overeenkomst)
- neemt afstand van Griekse voorbeelden (verschil): via Aeneas stammen de Romeinen van de Trojanen af (en niet van de Grieken)
Deze slide heeft geen instructies
Hoe lang deed Vergillius erover om de Aeneis te schrijven?
1 jaar
2 jaar
5 jaar
10 jaar
Deze slide heeft geen instructies
Welk land inspireerde Vergillius bij het schrijven van zijn werk?
Egypte
Griekenland
Mesopotamië
Israël
Deze slide heeft geen instructies
Wie was keizer toen Vergillius zijn werk schreef?
Augustus
Nero
Julius Caesar
Tiberius
Deze slide heeft geen instructies
Wat voor soort werk is de Aeneis?
Geschiedenis
Toneelstuk
Episch dichtwerk
Een roman
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekent het Latijnse woord "pietas" - het woord wordt vaak in verband gebracht met Aeneis
Moed
Passie
Plichtsbesef
Roem
Deze slide heeft geen instructies
Waarom vonden leiders als Augustus creatieve werken van dichters en schrijvers belangrijk?
Deze slide heeft geen instructies
Bloeiperiode literatuur
- Augustus
Romeinse rijk (6e eeuw v. Chr.)
Vergilius: Aeneis
Ovidius: Metamorphosen
Horatius: Ars Poetica
Propaganda met kunst/literatuur
Deze slide heeft geen instructies
Christendom
- In de periode van het Romeinse keizerrijk ontstond het christendom (Bijbel)
Deze slide heeft geen instructies
Lees blz. 25, wat wist je nog niet over de Bijbel?
3
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
West-Romeinse Rijk
- ten val in vijfde eeuw (begin middeleeuwen)
- Oost-Romeinse of Byzantijnse Rijk tot vijftiende eeuw
- dit rijk (Constantinopel) besloeg het oostelijke gebied rondom de Middelandse Zee
Constantijn --> Constantinopel
Hij verplaatst het centrum naar Byzantium, vandaar Byzantijnse rijk
mythen
- veel mythen te danken aan Homerus
- schrijver van de Illias & Odyssee
Deze slide heeft geen instructies