V6 KUA
2026/2027
V6 KUA
2026/2027
MODERNE
CULTUUR
PABLO PICASSO - GUERNICA
Pablo Picasso - 1881-1971 -
Reactie op het bombardement van het Baskische stadje Guernica - 26 april 1937 - Spaanse Burgeroorlog - Expressionistisch/Kubistisch - Bewust zwart wit als verwijzing naar de krantenfoto's - Wereldtentoonstelling Parijs
Waardoor ontstond moderne kunst?
industrialisatie, technologische vernieuwing, kapitalisme, oorlogen, griep-pandemie, economische depressie, ideologische tegenstellingen, communisme, fascisme
MAN RAY
Emmanuel Radnitzky - 1890-1976 - dadaïsme in New York - surrealisme in Parijs - schilderkunst - fotografie -
kunst los van traditie - rayographs -
abstractie en vervreemding - werkelijkheid staat niet vast
KERN PUNTEN
MODERNE CULTUUR
Vernieuwing / modern zijn
Het doorbreken van oude tradities en experimenteren met nieuwe ideeën, technieken en vormen.
Uniciteit & Autonomie
Het kunstwerk is uniek en losstaand; het staat op zichzelf en hoeft geen verhaal of functie buiten de kunst te hebben.
Utopie – nieuwe, betere maatschappij door kunst
Kunst als middel om een betere wereld te verbeelden of ideeën over een ideale maatschappij uit te drukken.
KERN PUNTEN
MODERNE CULTUUR
Zoeken naar essentie (grondslagen)
Teruggaan naar de kern van vormen, kleuren, klanken of ideeën om de essentie van kunst te vinden.
Vormonderzoek (formeel)
Experimenteren met de vorm, compositie en structuur van kunst, los van inhoud of verhaal.
Abstractie
Beeld of muziek wordt niet meer realistisch weergegeven, maar vereenvoudigd tot vormen, lijnen, kleuren of klanken.
KERN PUNTEN
MODERNE CULTUUR
Atonaliteit
In muziek: het loslaten van traditionele toonladders en harmonieën; klank staat los van traditionele regels.
Expressie
Het uitdrukken van emoties, gevoelens of innerlijke ervaringen in kunst.
Angst & Vervreemding
Kunst die onzekerheid, angst of een vreemd/onrustig gevoel oproept; vaak als reactie op sociale of politieke onrust.
KERN PUNTEN
X MAN RAY
Vernieuwing / modern zijn
Man Ray experimenteerde continu met kunstvormen en technieken; rayographs
Hij maakte fotografie tot nieuwe moderne kunstvorm.
Uniciteit & Autonomie
Zijn kunstwerken bestaan op zichzelf en vertellen elk hun eigen verhaal. De kijker interpreteert zelf.
Utopie
Man Ray zijn werk hoort bij Dadaïsme en Surrealisme waar met een kritisch oog naar de samenleving werd gekeken. Het werk heeft niet een directe politieke lading.
Zoeken naar essentie
In zijn fotografie is hij op zoek naar de essentie van beeld en licht.
Vorm onderzoek
In zijn werk zie je experimentele vormen en composities. Zoals de vormen van schaduw in zijn fotografie.
Abstractie
Man Ray legt niet de werkelijkheid vast maar experimenteert met nieuwe visuele vormen.
Atonaliteit
Vooral in zijn fotografie en film laat hij conventionele regels los en volgt hij geen traditionele "compositie".
Expressie
Zijn werk drukt emotie uit. Op sommige momenten zelfs een soort droom.
Angst en vervreemding
Zijn werk is vaak vervreemdend, gemaakt door surrealistische droombeelden die soms bestaan uit vervreemde gezichten of objecten.
Jackson Pollock
Jackson Pollock - 1912-1956 - Wayoming VS - Abstract Expressionisme - Geinspireerd door Mexicaanse muurschilderingen - Drip painting - Action painting - New York School - experimenterend - gevoel/emotie
Jacob Lawrence
Jacob Lawrence - 1917-2000 - Eerste Afro-Amerikaanse - vernieuwend modernistisch werk - maatschappelijk relevante thema's - The Migration Series (1940–41) - massale verhuizing van de Zwarte bevolking vanuit het Zuiden van de VS naar het Noorden - kleurvlakken met heldere felle tinten
Modernistische stromingenModernistische stromingen
Modernistische
stromingen
Modernistische kunst stromingen
1. Expressionisme
* Expressie boven realiteit (voorstelling)
* Expressionistische kunstenaars trekken zich weinig aan van de heersende opvattingen over kunst
* Thema's van angst, eenzaamheid en vervreemding (inhoud)
*Individuele beleving
* Eigenzinnige en chaotische stijl (vormgeving; beeldend):
- Verstoring van werkelijkheid
- Heftige Felle kleuren
- Dynamische vormen en lijnen
- Abstract en Symboliek
*Treden vaak in collectief naar buiten
*Interdisciplinair/Multidisciplinair
1905-1930
muziek, dans, theater, film, architectuur
Expressionisme
dans
Rudolf Laban
Mary Wigman
Afstand van klassiek ballet, nadruk op zwaartekracht (vallen etc), emotie, natuurlijke bewegingen, hoekig
Geen realistische weergave, mix van scènes, overdreven theatraal, stemverheffing, grote gebaren
theater
Georg Kaiser
Sophie Treadwell
muziek
Arnold Schönberg
Spanning, emotie, expressie, atonaal, contrast in klank, tempo en dynamiek
film
Donker en hoekige decors, groot licht-donker contrast, de set hoeft er niet echt uit te zien
Erich Mendelsohn
Architectuur
Fantasierijke vormen, geen symmetrie, sculpturale lijnen
Robert Wiene
1900, New Orleans, smeltkroes van culturen, afstammelingen van West-Afrikaanse slaven - Frankrijk - Engeland - Spanje - Mexico, uitwisseling
worksongs, spirituals, blues, ragtime, marsmuziek, Europese muziek
jazz
dixieland
witte variant op New Orleans Jazz
Jelly Roll Morton
Louis Armstrong,
(1901-1971), rosse buurt Storyville - Chicago stijl - Amerikaanse 369e regiment: muziekkorps onder leiding van James Reese - West-Europa - Marching Band
kornet, trompet, trombone, klarinet, saxofoon, banjo, tuba, drums
Harlem renaissance - jazz als herkenbare eigen muziek: saamhorigheid en trots - politieke bewustwording - theatercultuur - big bands - swing stijl
Modernistische kunst stromingen
2. Kubisme
*Analyse boven realiteit: de werkelijkheid wordt verbeeld in vormen vanuit meerdere standpunten (voorstelling)
*Alledaagse onderwerpen: stillevens, portretten, landschappen (inhoud)
*Onderzoek naar vorm en structuur
*Verstoring van werkelijkheid (vormgeving; beeldend):
- Objecten teruggebracht tot geometrische basisvormen
- Analytisch kubisme (bruin, grijs, oker)
-Synthetisch kubisme: helderdere kleuren, collage, eenvoudiger vormen
- Platte ruimtewerking: weinig perspectief of diepte
*Werken vaak in collectief en multidisciplinair
1907-1914
muziek, dans, theater, film, architectuur
Kubisme
dans
Ballet Russes
Decor en kostuums beïnvloed door kubistische schilderkunst zoals Picasso, geometrische en abstracte vormen
theater
Pablo Picasso (parade 1917)
muziek
film
Visuele collages, invloed zichtbaar in Avant Garde films jaren 20
Vila Kovařovic, Josef Chochol
Architectuur
Schuine lijnen, geometrische vormen, hoekig
Ballet Mecanique
Man Ray, Dudley Murphy
Modernistische kunst stromingen
3. Futurisme
Dynamiek boven realisme: snelheid, beweging en energie staan centraal; de werkelijkheid wordt in actie en vooruitgang verbeeld (voorstelling)
Onderwerpen uit het moderne leven: machines, verkeer, steden, technologie, oorlog, industrie (inhoud)
Verstoring van traditionele beeldtaal (vormgeving; beeldend):
– Fragmentatie en herhaling van vormen
– Diagonale lijnen en scherpe hoeken
– Felle, contrasterende kleuren
– Suggestie van snelheid, lichtflitsen en geluid
– Invloed van kubisme: geometrische vormen, overlappende vlakken
– Dynamische composities zonder rustpunten
1909-1920
muziek, dans, theater, film, architectuur
Futurisme
dans
Lindy Hop
Nadruk op actie, beweging en techniek. Gebruik van futuristische kostuums, mechanische bewegingen
theater
Pantomime
Filippo Tommaso Marinetti
muziek
film
Snelle montage, overlappende beelden. Beweging, snelheid en modern leven als onderwerp
Antonio Sant'Elia
Architectuur
Strakke lijnen en geometrische vormen. Inspiratie uit machines en industrie. Richting en dynamiek verwerkt in gebouwen.
Dynamische, krachtige bewegingen. Richting en snelheid benadrukken. Soms mechanisch of repetitief om vooruitgang/techniek te tonen
Ritmische experimenten en mechanische geluiden.
Gebruik van industriële en stads-geluiden.
Dynamiek en tempo staan centraal, soms chaotisch
muziek, dans, theater, film, architectuur
Dadaïsme
dans
Relaché
Doel van het theater is shockeren, verwarren en het publiek uitdagen. De dialogen zijn onsamenhangend, onlogisch en willekeurig. Aaneenschakeling van verbale en visuele absurditeiten. Doorbreken van verwachtingen van theater
Theater van Wreedheid
Antonin Artraud
theater
Tristan Tzara
'Gas'
muziek
film
Film heeft geen logische plot, verhaal of oorzaak-en-gevolgstructuur. Het is een opeenvolging van willekeurige, vaak schokkende of grappige beelden
Architectuur
Entr'acte Rene Clair
Geen vaste choreografie, breekt met klassieke dansvormen. Improvisatie en absurditeit: spontane, bizarre of poppenachtige bewegingen. Vaak gecombineerd met muziek, poëzie en theater. Provocatie: doorbreekt verwachtingen en daagt traditionele dans uit.
Met name technische ontwikkelingen bepalen de geschiedenis van film.
- Tot 1927 Stille films
snelle montage zonder echt verhaal
- Vanaf 1927 komt geluidsfilm op
langzamere montage zodat het verhaal vertelt kan worden
- Doorbraak televisie 1950
Montage
Stille Film
Charlie Chaplin
Buster Keaton
- goochelaars, pantomime, acrobatiek
Pianola
Is een piano die aangestuurd wordt door een zigzag gevouwen orgelboek van stevig papier met ponsgaten.
Grammafoonplaat 1930
Wordt in cafe's neergezet voor muziek
Hannah Höch
Dadaïstische collage technieken (analoge montage techniek)
Da Dandy 1919
Modernistische kunst stromingen
5. Surrealisme
*De surrealisten laten de echte wereld niet zien zoals hij is, maar maken hem vreemd en dromerig. Laten zien wat er in je hoofd gebeurt, zoals dromen en instincten. (voorstelling)
*Kunst wordt een middel om verlangens, angsten en onderdrukte gedachten zichtbaar te maken. Het irrationele en instinctieve krijgt voorrang boven het bewuste. (inhoud)
*Vervorming van tijd, ruimte en lichaam (vormgeving; beeldend):
– Ongewone perspectieven en onlogische ruimten
– Samensmelting van objecten of figuren
– Scherpe, bijna fotografische uitwerking met absurde inhoud
– Gebruik van automatisme: spontaan tekenen of schrijven om het onderbewuste vrij te laten spreken
1920-1940
muziek, dans, theater, film, architectuur
Surrealisme
dans
Loie Fuller
Droomlogica en irrationele gebeurtenissen,
Absurdistische dialogen, Symboliek en persoonlijke projecties van emoties en dromen
Theater van Wreedheid
Antonin Artraud
theater
muziek
https://www.youtube.com/watch?v=Sqbv7cCM5AI&t=188s
Dromerige geluiden,
a typische klanken en het mixen van ongewone tonen en geluiden
film
Architectuur
droomlogica, onmogelijke gebeurtenissen, symbolische beelden
Droomachtige en symbolische scènes: uitdrukken van onderbewuste emoties en dromen.
Casa Batlló - Antoni Gaudi
Modernistische kunst stromingen
6. Abstract Expressionisme
*Kunstenaars laten de echte wereld achter zich. Ze schilderen gevoelens en emoties in plaats van herkenbare dingen. Het gaat om wat zij van binnen voelen, niet om hoe iets eruitziet. (voorstelling)
*Vaak gebruiken ze gewoon verf en grote doeken. Soms komen ook alledaagse materialen voorbij, maar het gaat vooral om het uitdrukken van emoties. (inhoud)
*Verven en druppelen op doek (action painting) (vormgeving; beeldend):
-Grote, overweldigende schilderijen
-Geen herkenbare vormen; alles draait om kleur, lijnen en energie
-Chaos en spontane bewegingen zijn juist mooi en expressief
1945-1960
muziek, dans, theater, film, architectuur
Abstract
Expressionisme
dans
theater
muziek
film
Architectuur
Modernistische kunst
8. Bauhaus
* Kunstenaars kijken juist naar de echte wereld (voorstelling)
*Ze willen het dagelijks leven mooier en slimmer maken. Vorm volgt functie: alles moest een doel hebben. Het moet bruikbaar, betaalbaar en logisch zijn. Geïnspireerd door het Constructivisme uit Rusland. (inhoud)
Strakke vormen, lijnen, geometrie (vormgeving, beeldend)
- Bauhaus-kunstenaars gebruiken vaak materialen zoals glas, staal, hout en textiel.
– Veel gebruik van vierkanten, cirkels en driehoeken
– Heldere kleuren zoals rood, blauw, geel
– Geen versieringen of overbodige details
– Alles is ontworpen met een duidelijke functie
muziek, dans, theater, film, architectuur
Bauhaus
dans
theater
muziek
film
Architectuur
Functioneel, strakke lijnen, vlakke daken, glas en staal
Oskar Schlemmer’s Triadisches Ballett
Labannotitie
Modernistische kunst
7. Nieuwe Zakelijkheid
*Kunstenaars richten zich op de echte wereld (voorstelling)
*Ze schilderen geen fantasie of gevoelens, maar de werkelijkheid zoals die is. Vaak laten ze het dagelijks leven, de maatschappij en sociale problemen zien. (inhoud)
*Strakke, zakelijke vormgeving (vormgeving; beeldend)
– Figuren en objecten zijn realistisch en nauwkeurig afgebeeld
– Geen versieringen of overbodige details
– Alles draait om heldere lijnen, proporties en structuur
– Sociaal-politieke en maatschappelijke onderwerpen staan centraal
1920-1933
muziek, dans, theater, film, architectuur
Nieuwe
Zakelijkheid
dans
theater
muziek
film
Architectuur
Functioneel, strak, weinig versiering, industrieel
Realistisch, sociaal, zakelijk, sobere decors
Paul Hindemith
MASSA
CULTUUR
Doelen:
- Uitleggen wat Massacultuur is
- Massacultuur kenmerken herkennen in een
kunstwerk van Andy Warhol
media-evenement samenkomt
Andy Warhol- Superman - 1961-
Het aantrekkelijkste, sterkste en coolste land ter wereld - Captain America - Superman - Amerikaans optimisme - stripboeken - herkenbare iconen - grens tussen hoge kunst en goedkope commerciële illustratie doorbreken
SUPERMAN - ANDY WARHOL
Waardoor ontstond Massa Cultuur?
Verenigde Staten - machtigste Natie en Media producent - cultureel rolmodel - films / tv-series / pop muziek - Globalisering - Internet - verandering en samensmelting van culturen en ideologieën - maatschappelijke betrokkenheid
Massacultuur
American
Dream
NY
The
dream
Musical
Broadway
The city that never sleeps
Opkomst Geluidsfilm
"On the Town" 1949
Muzikaal theaterspektakel voor een groot publiek, waarin zang, dans en toneel worden gecombineerd
Een set idealen waarin vrijheid betekent dat er geen hindernis is tot welvaart en succes
Democratie, rechten, vrijheid, kansen en gelijkheid
Ella Fitzgerald
vs
Marilyn Monroe
Jazz
Massacultuur
American
Dream
Jazz
The
dream
Hollywood
Abstract
expressionisme
Bebop Jazz
Jazz wordt 'kunstmuziek'
Cool Jazz na 1950
Free Jazz na 1960
Jackson Pollock
Free Jazz
Mexicaanse muurschilderingen
Drippings
Overall compositie
Mark Rothko
Gekleurde vlakken
Western "Good vs Evil"
Melodrama "Liefdesgeschiedenis"
Screwball comedy "Komische liefde"
Film noir "Duistere misdaad"
Soapserie - The Guiding Light
Massacultuur
American
Dream
Jazz
The
dream
Rebels
production
code
1955 James Dean -
'Without a cause'
Vaste regels voor films:
korte zoen, seks blijft buiten
beeld -> Conservatieve regels
voor film
1950 Elvis Presley
Rock and Roll
mix van: blues, country, gospel, rythm and blues
Method Acting
1961 Westside story (moderne versie van Romeo en Julliet)
1967 Aretha Franklin
Soul
Richard Hamilton
Roy Lichtenstein
Andy Warhol
Marisol
POP!
the medium is the message
Massacultuur
Nieuwe
Wegen
Conceptuele
Kunst
Theater
Performance Art
Theatrale acties
zonder verhaallijn
Yoko Ono
Vietnamoorlog
Anti-oorlogsbeweging
Hippiebeweging
The beatles, The Rolling Stones,
Jimmi Hendrix,
David Bowie
Lijst Theater, Vlakke vloer Theater, Werk Theater, Locatie Theater
- Reactie op Expressionisme
- Kunst en gewone dagelijkse dingen worden verenigd
Absurdistisch theater
Samual Beckett "wachten op Godot" 1953
Existentialisme
Sober theater
Jerzy Grotowski Polen
Geen decor, kostuums, licht en grime.
Dans
Merce Cunningham - Pure dans
Bewegingen; wandelen, lopen, zonder emoties, zonder verhaal
Judson Dance
Pop
Massacultuur
Pop
POSTMODERNISE VIDEO
Postmodernisme
Doelen:
- Uitleggen wat Postmodernisme is
- Postmodernistische kenmerken herkennen in een popculturele performance.
-Hoe cultuur, identiteit en macht samen in een groot media-evenement samenkomt
KERN PUNTEN
MASSA CULTUUR/POSTMODERNISME
pp
Herwaardering verhalende verwijzingen
Kunst mag weer herkenbare verhalen, symbolen en culturele verwijzingen bevatten.
Complexiteit en tegenspraak (Venturi)
Volgens Robert Venturi mag kunst gelaagd, dubbelzinnig en tegenstrijdig zijn in plaats van eenvoudig en eenduidig.
Herwaardering figuratie
Herkenbare voorstellingen van mensen en objecten keren terug als reactie op de abstracte kunst van het modernisme.
Cultuurrelativisme
Er bestaat niet één dominante cultuur of waarheid, maar meerdere gelijkwaardige perspectieven naast elkaar.
KERN PUNTEN
MASSA CULTUUR/POSTMODERNISME
Natuur: natuur en clichés over de natuur
De natuur wordt niet als puur gegeven gezien, maar als een cultureel beeld waarmee gespeeld en geciteerd kan worden.
Originaliteit: hoeft niet; clichés en (stijl)citaten mogen
Het hergebruiken, citeren en combineren van bestaande stijlen en beelden is toegestaan en zelfs kenmerkend.
High Art & Low Culture
Volgens Kirk Varnedoe vervaagt in het postmodernisme het onderscheid tussen hoge kunst en populaire cultuur.
KERN PUNTEN
X BASQUIAT
Geen vaststaande esthetische normen
Herwaardering ornament
Grensoverschrijdingen van veel kunstdisciplines
Herwaardering verhalende verwijzingen
Complexiteit en tegenspraak (Venturi)
Herwaardering figuratie
Cultuurrelativisme
Natuur: natuur en clichés over de natuur
Originaliteit: hoeft niet; clichés en (stijl)citaten mogen
High Art & Low Culture