Thema 6 - Voortplanting bij planten en dieren

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 1

Basisstof 1

- Je kunt de delen van een bloem benoemen met hun kenmerken en functies

Thema 6

Voortplanting bij planten en dieren

Bloemen

• Bloemkelk

• Bloemkroon

• Meeldraden

• Stuifmeelkorrels

• Stamper

• Zaadbeginsel

• Eicel

Hoe heet het mannelijk deel van de bloem?

A

Meeldraad

B

Stamper

C

D

Welke bladeren van de bloem zijn vaak fel gekleurd?

A

Kelkbladeren

B

Kroonbladeren

C

D

Basisstof 2

- Je kunt beschrijven wat bestuiving is

- Je kunt het verschil benoemen tussen kruisbestuiving en zelfbestuiving

- Je kunt de kenmerken noemen van insectenbloemen en van windbloemen

Bestuiving

• Zelfbestuiving: bestuiving van dezelfde bloem, of een andere bloem op dezelfde plant

• Kruisbestuiving: bestuiving van een bloem op een andere plant (zelfde soort) 

1

minute

00

second

add30s

1

minute

00

second

add30s

Insectenbloem

Windbloem

Welke vorm van bestuiving zie je bij A?

A

Kruisbestuiving

B

Zelfbestuiving

C

D

Welke soort bloem zie je op deze foto?

A

Insectenbloem

B

Windbloem

C

D

Basisstof 3

- Je kunt beschrijven hoe de bevruchting bij zaadplanten verloopt

- Je kunt de veranderingen in het zaadbeginsel na bevruchting beschrijven

Bevruchting

• Stuifmeelkorrel en stuifmeelbuis

• Eicel in zaadbeginsel

• Geslachtelijke voortplanting

• Kruisen en selectie

Basisstof 4

- Je kunt de veranderingen in het vruchtbeginsel na bevruchting beschrijven

Vruchten

• Na bevruchting groeit vruchtbeginsel en zaadbeginsel

• Kroonbladeren en meeldraden vallen af

• Bloemkelk verschrompelt 

• Vruchtvlees ontstaat uit vruchtbeginsel of bloembodem

Basisstof 5

- Je kunt uitleggen dat bij ongeslachtelijke voortplanting de nakomelingen dezelfde erfelijke eigenschappen hebben als de ouder

- Je kunt voorbeelden geven van ongeslachtelijke voortplanting

Geslachtelijke voortplanting

Ongeslachtelijke voortplanting

• Geslachtscellen (stuifmeelkorrel en eicel) worden gevormd

• Kernen van twee verschillende geslachtscellen versmelten met elkaar (bevruchting)

• Nakomelingen verschillen van ouders

• Geen geslachtscellen gevormd

• Deel van plant groeit uit tot nieuwe plant door celdelingen

• Nakomelingen exact hetzelfde als ouders

Celdeling

• Chromosomen gekopieerd, cel deelt zich in twee dochtercellen

• Dochtercellen krijgen complete set chromosomen, zijn hetzelfde als moedercel.

• Ongeslachtelijke voortplanting en groei organisme door deze celdeling

Knollen

Bollen

Uitlopers

Wortelstokken

Stekken

Weefselkweek

Ongeslachtelijke voortplanting in dieren

Basisstof 6

- Je kunt uitleggen dat bij geslachtelijke voortplanting elk van de ouders 50% van het DNA levert

- Je kunt voorbeelden geven van geslachtelijke voortplanting

Geslachtelijke voortplanting

Ongeslachtelijke voortplanting

• Geslachtscellen (stuifmeelkorrel en eicel) worden gevormd

• Kernen van twee verschillende geslachtscellen versmelten met elkaar (bevruchting)

• Nakomelingen verschillen van ouders

• Geen geslachtscellen gevormd

• Deel van plant groeit uit tot nieuwe plant door celdelingen

• Nakomelingen exact hetzelfde als ouders

Meiose

• Dubbele celdeling waardoor aantal chromosomen in dochtercel gehalveerd is

• Geslachtscellen voor geslachtelijke voortplanting door meiose

• Na bevruchting weer complete set chromosomen, dan start normale celdeling voor groei

Geslachtelijke voortplanting dieren

• Inwendige bevruchting

• Uitwendige bevruchting 

• Meeldraden: helmdraad, helmknop: helmhokje, stuifmeelkorrels (mannelijk)
  . Stamper: stempel, stijl, vruchtbeginsel: zaadbeginsels: kern, eicel (vrouwelijk) 

• Bestuiving: overbrengen stuifmeel van meeldraad op stempel van stamper
  . Zelfbestuiving: dezelfde bloem of andere bloem op dezelfde plant bestuiven. Kruisbestuiving: bloem van een andere plant bestuiven (insectenbloemen, windbloemen) 

• Bevruchting: stuifmeelkorrel op stempel vormt stuifmeelbuis, kern stuifmeelkorrel versmelt met kern eicel in vruchtbeginsel. Eén stuifmeelkorrel kan één eicel bevruchten. (Geslachtelijke voortplanting)
  , voor elke bevruchtte eicel ontstaat een zaadje, bloembodem kan vruchtvlees worden 

• Verspreiding vruchten en zaden: door plant zelf, door de wind, door dieren

• Ongeslachtelijke voortplanting: deel van de plant groeit uit tot nieuwe plant: broedplant, knollen, bollen, uitlopers, wortelstokken, stekken, weefselkweek

• Tweeslachtige bloemen: zowel meeldraden als stampers.
  Eenslachtige bloemen: alleen meeldraden (mannelijk) of alleen stampers (vrouwelijk). Tweehuizige soorten: alleen mannelijke of alleen vrouwelijke bloemen aan plant. Eenhuizige soorten: mannelijke en vrouwelijke bloemen aan plant. 

• VWO: Mitose (ongeslachtelijke voortplanting) en meiose (geslachtelijke voortplanting)