Hefboom en Katrollen

• newEditor
• Techniek
• Basisschool
• Middelbare school
• Groep 5,6

Herhaling hefboom en katrollen

Theorie en praktijk

1ste graad B-stroom
2025-2026
S.Roose

Deel 1: theorie + chromebooks

Individueel

Hefbomen en katrollen

Dit ga je herhalen vandaag:

• Je leert wat een hefboom is.

• Je leert waarom een hefboom handig is.

• Je leert waar je een hefboom voor kunt gebruiken.

• Je leert wat het draaipunt en de armen zijn van een hefboom. 

Kun je een steen van 100 kg met je blote handen verplaatsen?

A

ja

B

nee

C

D

Welk hulpmiddel gebruik je om een steen van 100 kg te verplaatsen?

Hefboom

Om een zware steen te verplaatsen heb je heel veel spierkracht nodig. Je kunt dan een hefboom maken.

Hefboom

Een hefboom is een apparaat met een draaipunt en twee armen, net als een wip. 

Hoe dichter je bij het draaipunt bent, hoe meer kracht je moet zetten. Veel gereedschappen maken gebruik van een hefboom.

Een hefboom geeft je extra kracht.

Welke gereedschappen ken je die gebruik maken van een hefboom?

Draaipunt en armen

Een hefboom heeft een draaipunt en twee armen: een korte arm en een lange arm. 

Door gebruik te maken van de lange arm hoef je minder kracht te zetten.

Er zijn 3 soorten hefbomen

primaire hefboom        secundaire hefboom     tertiaire hefboom

Primaire hefboom: het draaipunt ligt tussen last en kracht (bijvoorbeeld schaar, wip)

Secundaire hefboom: de last ligt tussen het draaipunt en de kracht (bijvoorbeeld kruiwagen of notenkraker)

Tertiaire hefboom: de kracht wordt tussen het draaipunt en de last uitgeoefend (bijvoorbeeld een barbecuetang of pincet)

Wat is waar?

A

Door gebruik te maken van de lange arm hoef je minder kracht te zetten.

B

Door gebruik te maken van de lange arm moet je meer kracht zetten.

C

D

Wie is er het sterkst en kan zijn spuit helemaal indrukken?

A

Bart

B

Senna

C

D

Senna kan haar spuit helemaal indrukken!

Hefboom

Hefbomen gebruik je elke dag. 

Bijvoorbeeld bij het pedaal van een afvalemmer, knippen met een schaar of wanneer je de deur opent met de deurklink. 

Hefboom

De hijskraan op een bouwterrein maakt ook gebruik van een hefboom. 

Aan de ene kant van de kraanarm hangen zware balken die verplaatst moeten worden. Aan de andere kant zit een contragewicht. De kraanmachinist verschuift dit gewicht naar de juiste plek. 

Daardoor blijft de hijskraan in evenwicht.

               Welke hefboom geeft de meeste kracht? 

A

Hefboom A

B

Hefboom B

C

Hefboom C

D

Proefje

Met een hefboom kun je de kracht verlichten, die uitgeoefend wordt op een voorwerp.

Dit kun je zelf ook voelen door het volgende proefje: 

Proefje

Steek je arm recht naar voren. 
Laat een klasgenoot proberen je arm naar beneden te duwen:

• door halverwege je bovenarm te duwen

. 

10

second

add30s

Proefje

Steek je arm recht naar voren. 
Laat een klasgenoot proberen je arm naar beneden te duwen:

• door op je schouder te duwen, 

10

second

add30s

Proefje

Steek je arm recht naar voren. 
Laat een klasgenoot proberen je arm naar beneden te duwen:

• door op je elleboog te duwen

. 

10

second

add30s

Proefje

Steek je arm recht naar voren. 
Laat een klasgenoot proberen je arm naar beneden te duwen:

• door op je hand te duwen. 
  

Wanneer lukt dit het makkelijkst? 

. 

10

second

add30s

Wanneer lukte dit het makkelijkst?

A

halverwege je bovenarm

B

op je schouder

C

op je elleboog

D

op je hand

Filmpje 

Als afsluiting gaan we een filmpje bekijken waarbij je allerlei voorwerpen ziet waarbij het hefboomprincipe wordt toegepast.

Let goed op, want aan het eind komt er een vraag over. 

Welke voorwerpen heb je onthouden uit het filmpje die gebruik maken van het hefboomprincipe?

Hefbomen bestaan al eeuwen.

https://schooltv.nl/video-item/de-bouw-van-een-egyptische-piramide-30-jaar-hard-werken

Wie niet sterk is, moet slim zijn

De katrol - katrollen 

https://schooltv.nl/video-item/katrollen-handige-hulpmiddelen

katrollen ==> onderdelen

Vaste katrol

Katrol die vastzit aan het plafond, muur of vloer en daardoor niet op en neer kan bewegen.

Losse katrol

Katrol die op en neer beweegt, samen met het voorwerp dat wordt verplaatst.

Takel

Werktuig dat bestaat uit minimaal een vaste en een losse katrol.

Deel 2: praktijk Katrollen

Individueel of per twee leerlingen

Jullie opdracht:

Een eenvoudige samengestelde katrol = methode 2

·       2 kartonnen dozen

·       2 potloden

·       Draadspoel

·       Draad of touw

·       Paperclips

·       Wasknijpers of andere gewichten

·       Klei (eventueel)

• Individueel of per twee leerlingen

• Leerlingenbundel /28 punten

• Materiaal

Een vaste katrol = methode 1

·       Draadhanger

·       Schaar of draadtang

·       Touw of koord

·       Houten spel

·       Gewichten

·       Tang