Vertelperspectief
Vertelperspectief
Lesdoelen
Aan het einde van de les kun je vertellen wat de verschillende vertelperspectieven zijn én je kunt ze herkennen:
Waarom zou je dit willen weten/kunnen?
Begrijpen wat je leest
Als je een boek leest, moet je weten vanuit welk standpunt je leest. Daardoor weet je hoe je wat je leest moet interpreteren/ begrijpen.
Het maakt nogal uit door wiens ogen het verhaal verteld wordt. Een schrijver kan kiezen uit verschillende vertelperspectieven.
Vertelperspectief
Bijvoorbeeld:
je leest een verhaal over een meisje dat bloemen plukt.
Ik-vertelperspectief
Het meisje kan de verteller van het verhaal zijn. Het gaat dan als volgt:
'Ik loop in de tuin en zie een mooie roos. Ik pluk hem.'
ik-vorm
Je kijkt als lezer door de ogen van het meisje. Je weet alleen wat het meisje, de hoofdpersoon, weet op dit moment in het verhaal.
Ik-vertelperspectief
In de tegenwoordige tijd:
'Ik loop in de tuin en zie een mooie roos. Ik pluk hem.'
= de belevende ik
In de verleden tijd:
'Ik liep in de tuin en zag een mooie roos. Ik plukte hem.'
= de vertellende ik
Vertelperspectieven
Hij/zij- vertelperspectief
Het meisje kan ook op een andere manier de verteller zijn in het verhaal:
Ze loopt in de tuin en ziet een mooie roos. Ze plukt hem.
hij/zij-vertelperspectief
Dit kan in de tegenwoordige tijd en de verleden tijd geschreven worden.
Je weet als lezer alleen wat de hij- of zijpersoon weet.
Vertelperspectieven
Alwetend vertelperspectief
Het verhaal kan ook verteld worden door een verteller buiten het verhaal:
'Ze loopt in de tuin en ziet een mooie roos. Ze plukt hem. De nieuwe tuinman staat om de hoek naar haar te kijken, hij houdt zijn schep stevig vast.'
alwetend (auctoriaal) vertelperspectief
Vertelperspectieven
Let op overeenkomsten en verschillen!
Vertelperspectieven
Is het verhaal geschreven in de ik-vorm (A) of in de hij/-zij vorm (B)?
A: tegenwoordige tijd = belevende ik, verleden tijd = vertellende ik
B: je weet alleen wat de hoofdpersoon weet = personale verteller, je weet ook dingen die de hoofdpersoon niet kan weten = auctoriële verteller
Meervoudig vertelperspectief
Dit is niet een nieuwe manier van vertellen.
Bij het meervoudig vertelperspectief wisselt de schrijver, bijvoorbeeld per hoofdstuk, tussen verschillende vertellers die in het ik-perspectief óf het personaal perspectief vertellen.
De wisseling van verteller is heel duidelijk, waardoor het geen alwetende verteller is. Het loopt niet binnen één alinea door elkaar heen.
Oefenen
Hierna volgen 3 fragmenten. Lees ze goed en bepaal daarna in welk vertelperspectief het geschreven is.
Het was nog donker, toen in de vroege morgen van de tweeëntwintigste december 1946 in onze stad, op de eerste verdieping van het huis Schilderskade 66, de held van deze geschiedenis, Frits van Egters, ontwaakte. (Gerard Reve - De avonden)
Belevende ik
Vertellende ik
Personale verteller
Auctoriale verteller
Ik had vandaag ruzie bij de kassa van de Albert Heijn in de Rijnstraat. BIJNA ruzie, niet eens echt. De vrouw achter mij zette haar boodschappen al op de band toen ik nog bezig was MIJN boodschappen op de band te zetten, ik kan daar slecht tegen, iemand maakt inbreuk op jouw ruimte, op ruimte die in ieder geval op dat moment van jou is en ik weet ook wel dat je zo geen roman moet beginnen, ik ben godverdomme geen COLUMNIST, maar witheet kan ik van zoiets worden, iemand negeert je bestaan en alleen al daarom zou je haar ter plekke dood moeten maken en tegelijkertijd was er niets aan de hand omdat de vrouw zag hoeveel boodschappen ik nog op de band moest zetten en genoeg ruimte overliet. (Rob van Essen - De goede zoon)
Belevende ik
Vertellende ik
Personale verteller
Auctoriale verteller
Toen Gregor Samsa op een ochtend ontwaakte uit onrustige dromen, ontdekte hij dat hij in bed was veranderd in een reusachtig eng beest. Hij lag op zijn pantserachtig harde rug en wanneer hij zijn kop een beetje optilde, zag hij zijn gewelfde, bruine, uit boogvormige stijve delen samengestelde buik, met daar bovenop de deken, die op het punt stond er helemaal af te glijden en nog net niet wist te blijven liggen. Voor zijn ogen wiebelden zijn vele, vergelijken met zijn verdere omvang jammerlijk dunnen pootjes, hulpeloos heen en weer. 'Wat is er met me gebeurd?' dacht hij. Het was geen droom. (Franz Kafka - De gedaantewisseling)
Belevende ik
Vertellende ik
Personale verteller
Auctoriale verteller