Zinnen ontleden: bouw en betekenis
Zinnen ontleden: bouw en betekenis
Onderdelen in deze les
Zinnen ontleden: bouw en betekenis
Wat weet je al over zinsdelen en zinsbouw?
Leerdoel van deze les
Aan het einde van de les herken en benoem je zinsdelen, onderscheid je enkelvoudige en samengestelde zinnen en kun je verschillende soorten zinsdelen analyseren.
Wat is een zin?
Een zin is een reeks woorden die samen een betekenis hebben. Je leert vandaag hoe zinnen zijn opgebouwd.
Het verdelen in zinsdelen
Gebruik de verplaatsingsproef: verplaats ieder woord of woordgroep voor de persoonsvorm. Lukt dit? Dan heb je een zinsdeel gevonden.
De persoonsvorm (pv)
De persoonsvorm vind je door de zin in een ja-neevraag te veranderen. De persoonsvorm staat dan vooraan.
Het onderwerp (o)
Stel de ja-neevraag: wie of wat + persoonsvorm? Het antwoord is het onderwerp.
Het gezegde
Het gezegde bestaat uit alle werkwoorden in de zin. We onderscheiden werkwoordelijk gezegde (WWG) en naamwoordelijk gezegde (NWG).
WWG en NWG
Alleen werkwoorden, bijvoorbeeld: 'Piet zingt een lied.'
NWG: koppelwerkwoord en naamwoordelijk deel
Pv = koppelwerkwoord (zoals zijn, worden, blijken) + naamwoordelijk deel.
WWG: werkwoorden
Soorten werkwoorden
Zelfstandig werkwoord (zww)
Kan alleen het gezegde vormen: 'Hij werkt.'
Helpt het hoofdwerkwoord: 'Hij heeft gewerkt.' Of koppelt: 'Hij is moe.'
Hulpwerkwoord/koppelwerkwoord
Voorwerpen in de zin
Lijdend voorwerp (lv): wie/wat + pv + o? Meewerkend voorwerp (mv): aan/voor wie + pv + o?
Bijwoordelijke bepaling (bwb)
Geeft antwoord op: waar, wanneer, waarom, hoe, hoeveel, op welke wijze, enz.
Oefening: zinsdelen vinden
Splits deze zin in zinsdelen: 'Mijn broer fietst elke dag naar school.'
Oefening: zinsdelen benoemen
Benoem de zinsdelen: 'In de herfst regent het vaak.'
Enkelvoudige zinnen
Bevat één persoonsvorm, dus slechts één ja-neevraag mogelijk.
Samengestelde zinnen
Bestaan uit meerdere (deel)zinnen met elk een persoonsvorm. Kunnen door onderschikking of nevenschikking verbonden zijn.
Onderschikking
Eén hoofdzin + bijzin. Vb: 'Toen ik jong was, las ik veel.'
Nevenschikking
Zinnen verbonden met: en, of, maar, want. Vb: 'Ik lees graag en schrijf veel.'
Oefening: schikkingen herkennen
Geef aan of de zin nevenschikkend of onderschikkend is: 'Zij bleef thuis omdat ze ziek was.'
Oefening: enkelvoudig/samengesteld
Is deze zin enkelvoudig of samengesteld? 'Simon traint hard en eet gezond.'
Toepassing: zinnen analyseren
Analyseer deze complexere zin in alle zinsdelen: 'Hoewel hij moe was, maakte hij zijn huiswerk af.'
Reflectie
Welke zinsdelen vind je nog lastig? Noteer minstens twee vragen hierover.
Klaar om zinnen te ontleden?
Nu kun je zinnen zelf analyseren en onderscheiden in onderdelen!
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.
