Mediawijsheid
Mediawijsheid
Deze slide heeft geen instructies
Wat is mediawijsheid?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat is mediawijsheid?
Mediawijsheid is het veilig en slim inzetten van alle beschikbare media - digitaal en analoog - om de eigen kwaliteit van leven te vergroten én ervoor te zorgen dat je optimaal kunt deelnemen aan de wereld om je heen.
Laat leerlingen een PRT SCREEN maken
Deze slide heeft geen instructies
Hoe mediawijs ben jij?
Dé mediawijsheid expert op school
Een klein beetje mediawijs
Nog niet helemaal op de hoogte
Helemaal niet mediawijs
Deze slide heeft geen instructies
Een aantal feiten:
Onderzoek (Gezond schermgebruik, door netwerk Mediawijsheid, 2024).
Meer dan een kwart (26 %) van de Nederlanders wil hun schermgebruik verminderen, vooral om meer te bewegen of nuttiger bezig te zijn.
32 % geeft aan door schermgebruik minder te bewegen dan ze zouden willen.
30 % zegt door schermgebruik minder aandacht te hebben voor anderen,
23 % ervaart minder face-to-face contact.
Deze slide heeft geen instructies
Hoeveel tijd besteed jij op je telefoon gemiddeld?
Deze slide heeft geen instructies
Sociale media
Sociale media moeten leuk en veilig zijn. Het goede nieuws is: daar heb je zelf een rol in. Dat noemen we mediawijsheid.
Deze slide heeft geen instructies
Welke sociale media zijn er?
WhatsApp – om te chatten met elkaar
Instagram – om foto’s te plaatsen
Snapchat – om foto’s en filmpjes te versturen die na een paar seconden weer verdwijnen
YouTube – video’s maken en uploaden
TikTok – playbacken en dansen op bekenden nummer en het filmpje met elkaar delen
Deze slide heeft geen instructies
Op welke sociale media zit jij het meeste?
Snapchat
Tiktok
Deze slide heeft geen instructies
MEDIAWIJS: DENK NA!
Handig hulpmiddel om Mediawijs te blijven
Deze slide heeft geen instructies
Zijn we met de komst van sociale media gelukkiger geworden? Zijn we met de komst van sociale media socialer geworden? Wat denk jij?
Deze slide heeft geen instructies
Minder dan 1 uur
1 - 2 uur
2 - 3 uur
3 - 4 uur
Meer dan 4 uur
Hoeveel uur besteed jij op sociale media op een dag?
Doe: Laat de leerlingen op hun mobiel kijken (of ongeveer schatten) hoeveel uur zij ongeveer op sociale media per dag zitten.
Behandel de interactieve onderdelen in de klas met www.lessonup.app. Hebben de leerlingen geen devices? Behandel de vragen/opdrachten dan klassikaal.
Nooit
Zelden
Soms
Vaak
Heel vaak
Hoe vaak post jij iets
op sociale media?
Doel: Een gemiddeld beeld krijgen hoevaak de leerlingen in de klas iets posten op sociale media. Kom hier gedurende de les op terug.
De antwoorden zijn eerst anoniem. Bepaal zelf, afhankelijk van de klasveiligheid, of je de namen van de leerlingen bij de antwoordopties wil tonen.
minute
second
Aan welke woorden
denk jij bij het woord
online identiteit ?
Woordweb - 1 minuut braindump
Doel: Voorkennis activeren
Doe: Laat de leerlingen zoveel mogelijk woorden die in hun opkomen opschrijven via www.lessonup.app. Hebben de leerlingen geen device? Laat ze dan schrijven op papier.
Neem vervolgens de antwoorden van de leerlingen door. Welke antwoorden kwamen vaker voor? Kunnen jullie categoriëen maken tussen de gegeven antwoorden?
Dat wat uniek of eigen is aan iets of iemand.
officiële gegevens van een persoon
(naam, adres, geboortedatum)
karakter
uiterlijk, etc.
Identiteit
Vertel: Je identiteit is jouw persoonlijkheid. Je ervaart je identiteit door onder andere je afkomst, geslacht, seksuele oriëntatie, ervaringen, verworvenheden en sociale banden.
Bespreek met de leerlingen wat het woord identiteit voor hun definieert.
Identiteit
Imago
Opdracht - Identiteit vs Imago
Duur: 5-10 minuten
Benodigdheden: twee kleuren post-its voor alle leerlingen
Hoe werkt het?
Maak drie- of viertallen.
Laat de leerlingen drie eigenschappen opschrijven over zichzelf op de ene kleur post-it en drie eigenschappen over een ander in de groep die ze bij diegene vinden horen op de andere kleur post-it. Zorg dat iedereen minstens een post-it van een ander krijgt.
De leerlingen kunnen de woorden op de achtergrond gebruiken als inspiratie.
Om de beurt mogen leerlingen post-it's van de andere(n) ontvangen. Dit is hun imago. Laat de leerling daarna zijn eigen post-it tonen. Dit is hun identiteit.
Vraag:
Hoe erg verschillen de identiteiten van de imago's van de leerlingen?
Waardoor hebben ze die imago's gekregen?
Wat maakt jou jezelf ?
Open vraag: Wat maakt jou jezelf?
Offline identiteit
Online identiteit
Doordat je iemand direct spreekt, heb je controle over de informatie
die je verspreidt.
Het beeld wat jij anderen geeft door je:
Optelsom van alle informatie die over jou online beschikbaar is. Dat wat jij laat zien en wat anderen over jou posten. Jouw informatie eenvoudig beschikbaar.
Het beeld wat jij anderen geeft door je:
uiterlijk
leefwijze
taalgebruik
kleding
vrienden
hobby’s, etc.
berichten
foto's
video's
taalgebruik
likes
statusupdates, etc.
Deze slide heeft geen instructies
Offline
Online
Wat deel jij?
offline
online
Woordwolk met categorieën - Venndiagram
Doel: De leerlingen achterhalen voor zichzelf wat ze offline en online delen met anderen.
Doe (klassikaal): Laat de leerlingen voor het offline deel woorden opschrijven die zij bij zichzelf vinden passen. Laat de leerlingen daarna woorden opschrijven die ze vinden passen bij hun eigen online persona. Welke woorden komen overeen bij beide en komen in het midden?
De ruimte buiten het venn diagram kan ingezet worden voor dingen die je voor jezelf houdt en liever niet deelt.
Doe (individueel): Geef alle leerlingen de bijlage Venndiagram Offline Online Identiteit. Laat de leerlingen voor zichzelf kernwoorden opschrijven die hun offline en online identiteit omschrijven in de cirkels. Welke woorden omvatten beide? Zet deze in het midden.
✅Wel
❎Niet
Wat deel jij online?
Een vakantiefoto
Slide 12 t/m 16: Polls - Wat post jij online?
Doel: Reflecteren wat de leerlingen online posten.
Doe: Laat de leerlingen de vijf stellingen zien: vakantiefoto, foto van een feestje, foto voor je huis, foto van een rommelige slaapkamer, posten dat het slecht gaat.
Stel vervolgens de vraag waarom ze dit wel/niet delen online.
Geen devices?Gebruik dan een van de volgende opties:
Over de streep: Laat de leerlingen naar voren stappen als ze het wel zouden posten.
Gaan staan als ze het wel zouden delen.
Hand opsteken als ze het wel zouden delen.
✅Wel
❎Niet
Wat deel jij online?
Foto van een feestje
Deze slide heeft geen instructies
✅Wel
❎Niet
Wat deel jij online?
Foto voor je huis
Deze slide heeft geen instructies
✅Wel
❎Niet
Wat deel jij online?
Rommelige slaapkamer
Deze slide heeft geen instructies
✅Wel
❎Niet
Wat deel jij online?
Dat het slecht gaat
Deze slide heeft geen instructies
Wat bepaalt of jij iets deelt op sociale media?
Open vraag: Wat bepaalt of de leerlingen iets delen op sociale media? Deze vraag is anoniem.
Reflecteer met deze vraag terug op de vijf polls.
Wanneer posten de leerlingen iets wel en wanneer niet?
Welke regels hebben de leerlingen voor zichzelf?
Welke antwoorden zie je vaker terugkomen?
persoonlijke gegevens:
adres, telefoonnummer
posten terwijl je op vakantie bent
inbraakgevoelig
Zonder toestemming foto’s delen
waar anderen op staan.
Foto’s met gevoelige gegevens
Wat is niet verstandig om te delen?
Vertel: Als iets eenmaal op het internet staat, is het erg lastig om het er af te halen.
Optioneel: maak het persoonlijk door een persoonlijk voorbeeld te delen.
Wil je met jouw klas meer leren over online gedrag? Bekijk de lessenreeks 'Verstandig delen' van de Internethelden.
Is de informatie die je online plaatst voor iedereen bedoeld?
Kan ik later spijt krijgen van de informatie die ik online heb gedeeld?
Is de informatie die ik op internet wil plaatsen persoonlijke
informatie over iemand anders?
Stel jezelf deze drie vragen voor het posten:
Vertel: Als iets eenmaal op het internet staat, is het erg lastig om het er af te halen.
Optioneel: maak het persoonlijk door een persoonlijk voorbeeld te delen.
Wil je met jouw klas meer leren over online gedrag? Bekijk de lessenreeks 'Verstandig delen' van de Internethelden.
✅Eens
❎Oneens
Online kan ik meer mijzelf zijn
Deze slide heeft geen instructies
(10%) Mijn profiel zegt bijna niets over wie ik echt ben.
(30%) Ik experimenteer online met verschillende stijlen.
(50%) Ik post vooral wat mijn vrienden leuk vinden.
(70%) Alleen mijn leukste en beste momenten.
(90%) Alleen op mijn privé-account ben ik 100% mezelf.
Op een schaal van 0 (een compleet ander persoon) tot 100 (dit ben ik volledig)...
Hoe laat sociale media zien wie jij echt bent?
Deze slide heeft geen instructies
Wie kan mijn profielfoto zien?
Wie kan mijn status zien?
Kan ik zomaar in een groep gegooid worden?
Deze slide heeft geen instructies
Snapchat locaties
Voor wie heb jij je locaties aan?
meegemaakte verhalen
Deze slide heeft geen instructies
Online buitensluiten
Deze slide heeft geen instructies
Online Buitensluiten
Wat is het:
• In chatgroepen
• Blokkeren, uit een groep gooien
• Groep starten zonder diegene
• Vorm van online pesten
• Emotioneel te plagen
• Als pester hoger op de rangorde
Deze slide heeft geen instructies
Online Buitensluiten
Vormen:
• Niet in bepaalde Snapchat groepen
• Snaps/foto’s/ stickers van iemand
• Verplicht in Whatsapp groepen Subtiele vormen:
• Groepsnaam: De leukste jongens van de klas
• Taggen in foto’s: in de hoek of tussen de ogen. • Eigen taal, eigen codes van jongeren
Deze slide heeft geen instructies
Online Buitensluiten
Gevolgen:
• Angstig, verdrietig, depressieve klachten, onmacht
• Groepsdynamiek verandert
• Ongemerkt strafrecht overschrijden (stalken, fotomateriaal ongewenst delen)
• Weerbaarheid
Dit gebeurt ook bij volwassenen!
Deze slide heeft geen instructies
Online Buitensluiten
Wat kan een buitenstaander doen:
• Eerst iemand zoeken om samen de gepeste te steunen
• Vraag degene persoonlijk
Wat doe je als weet wie de dader is:
• Aanspreken, mits veilig!
• Niet mee te lachen, niet verder delen.
• Melding maken op sociale media platform
Deze slide heeft geen instructies
Online Buitensluiten
Praten met iemand die hen gelooft
Kindertelefoon
School
Mentor
Ouders
Offlimits
Stop Pesten Nu!
Deze slide heeft geen instructies
Wat neem jij mee uit deze les?
Open vraag: Wat neem jij mee uit deze les?
AI
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst AI
In brede zin verwijst AI naar machines die zelfstandig kunnen leren en handelen. Deze machines kunnen zelf beslissingen nemen, zoals ook dieren en mensen dat doen.
Artificiële intelligentie (AI)
Vorm van AI die nieuwe content (tekst, afbeeldingen, video's, code) kan creëren in plaats van alleen bestaande data te analyseren of classificeren.
Generatieve AI
Een methode om computersystemen te leren van data, zonder expliciet geprogrammeerd te zijn voor elke taak. Het 'leert' door patronen te herkennen in grote hoeveelheden gegevens.
Machine Learning
Een computerprogramma dat een menselijk gesprek kan voeren, via tekst of spraak. Vaak gebaseerd op Generatieve AI (zoals Large Language Models).
Chatbot
Deze slide heeft geen instructies
Een hyperrealistische, gesynthetiseerde afbeelding, audio of video die door AI is gemaakt, waarbij het lijkt alsof iemand iets zegt of doet wat in werkelijkheid niet gebeurd is.
Deepfake
Wanneer een Generatieve AI (zoals een chatbot) feitelijk onjuiste of verzonnen informatie presenteert als zijnde waar.
Hallucinatie
Een theoretische dreiging waarbij toekomstige AI-modellen getraind worden met steeds meer AI-gegenereerde data in plaats van menselijke data. Dit zou een vermindering van de kwaliteit en diversiteit van de output van AI-systemen veroorzaken. Een term die de duurzaamheid en echtheid van online content in twijfel trekt.
Model Collapse
Begrippenlijst AI
Een term voor de enorme hoeveelheid low-cost, generieke of oppervlakkige content (teksten, afbeeldingen, video's) die snel en op grote schaal door Generatieve AI wordt geproduceerd. Het benadrukt de vervlakking en de lage waarde van veel online content, waardoor het moeilijker wordt om kwalitatieve informatie te vinden
AI-pulp
Deze slide heeft geen instructies
Een situatie waarin een gebruiker alleen informatie ziet die overeenkomt met diens eerdere opvattingen en online gedrag, doordat algoritmes selectief content aanbieden.
Filterbubbel
Desinformatie is opzettelijk verspreide onjuiste informatie om te misleiden. AI kan de schaal, snelheid en overtuigingskracht van beide vergroten door het snel en realistisch genereren van valse content (teksten, deepfakes) en het gericht verspreiden via algoritmes. Niet de techniek an sich is misleidend, maar de manier waarop mensen ai inzetten voor manipulatieve doeleinden.
Desinformatie
Systematische fout of vooringenomenheid in een AI-model, vaak veroorzaakt doordat de trainingsdata al vooroordelen bevatten (bijv. op basis van ras, geslacht, of cultuur). Dit kan leiden tot oneerlijke of discriminerende uitkomsten in aanbevelingen of beslissingen van de AI.
Bias
Begrippenlijst MEDIAWIJSHEID
Deze slide heeft geen instructies
Aan het einde van deze les,
kun jij :
De rol van AI in het informatielandschap herkennen en analyseren;
De impact van AI op betrouwbare informatie en media kritisch evalueren;
Weloverwogen keuzes maken voor verantwoord gebruik van AI in eigen informatievoorziening;
Alvast een paar tips!
Check altijd de bronnen
Vergelijk meerdere perspectieven
Wees kritisch
op de prompt
Gebruik AI als hulpmiddel, niet als vervanging
Deel bewust
Deze slide heeft geen instructies
Weet je nog?
Op platformen zoals social media, zoekmachines en videodiensten bepaalt AI mede wat jij te zien krijgt, maar er zijn ook andere vormen van AI, zoals machine learning die leert van data, en generatieve AI die zelf nieuwe teksten, beelden of muziek kan maken.
AI is statistiek. Het AI systeem analyseert data, zoekt naar patronen, en berekent een voorspelling.
Die hoeft niet altijd te kloppen.
Als voorbereiding op vandaag hebben jullie thuis aan de slag kunnen gaan met de Schooltv chatbot.
Klassikale vraag:
Wat was de opdracht precies en wat hebben jullie ontdekt?
Antwoord:
De chatbot liet al mooi zien dat AI systemen getraind zijn op data en daaruit patronen destilleren om voorspellingen te doen. Niet altijd correct, zoals sommigen van jullie misschien wel hebben ervaren.
Aanbevelingen
Visueel
gegenereerde AI
Chat bots
Ai in jouw dagelijks leven
Toelichting slide:
AI is een overkoepelende term voor diverse systemen, variërend van pragmatische AI die gespecialiseerd is in concrete taken zoals het voorspellen van verkeer of het doen van gepersonaliseerde aanbevelingen op Spotify, tot de meer opvallende Generatieve AI (GenAI), die de laatste jaren razendsnel is ontwikkeld en in staat is om zelf nieuwe content te creëren, zoals teksten (chatbots), code of unieke beelden (Instagram-visuals).
Hoewel AI in veel onzichtbare vormen aanwezig is in ons dagelijks leven, richten we ons in deze les specifiek op Generatieve AI, aangezien deze vorm de creatieve mogelijkheden en ethische uitdagingen rondom digitale creatie en informatie direct beïnvloedt.
Deze slide heeft geen instructies
Gebruik jij AI
Ja
nee
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet jij van AI?
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van generatieve AI:
Tekst
Afbeelding
Video's
Muziek
Deze slide heeft geen instructies
Waarvoor gebruik jij AI?
Deze slide heeft geen instructies
Check jij het antwoord van AI?
ja
nee
soms
Deze slide heeft geen instructies
Cliché opvattingen - true or false?
“Als AI het zegt, dan klopt het.”
“AI vervangt mensen.”; https://nos.nl/video/2456003-de-metselrobot-doet-al-het-zware-werk-voor-je
https://www.youtube.com/watch?v=Kg8xEcxJa4s
;“Je hoeft zelf niet meer te leren.”
.
❌ “Copilot weet alles.”
✅ Nee, Copilot is geen expert en kan fouten maken.
❌ “Als Copilot het zegt, dan klopt het.”
✅ Je moet altijd zelf blijven nadenken en controleren.
❌ “AI vervangt mensen.”
✅ AI ondersteunt, maar kan geen empathie, ervaring of menselijk contact vervangen.
❌ “Je hoeft zelf niet meer te leren.”
✅ Juist wel! Copilot is een hulpmiddel, geen vervanging van je eigen kennis.
Deze slide heeft geen instructies
Prompt's schrijven als een baas
Om AI goed te kunnen gebruiken, moet je goede, duidelijke prompt kunnen schrijven.
Kun jij uitleggen wat een prompt is?
Deze slide heeft geen instructies
Een prompt is dus jouw vraag aan AI om bepaalde dingen voor je te gaan doen of maken.
Hoe beter je prompt, hoe beter AI weet wat die moet doen!
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
🧩Stappenplan: Hoe maak je een goede prompt?
🔍 Stap 1: Wat wil je écht weten?
Denk na over je doel. Wil je uitleg, advies, een voorbeeld, een samenvatting?
🧠 Stap 2: Geef context
Vertel waar het over gaat. Bijvoorbeeld: “voor eerstjejaars student MBO Paardenhouderij ” of “een hippisch bedrijf”.
🎯 Stap 3: Wees specifiek
Vermijd vage woorden zoals “iets”, “goed”, “moet”. Zeg precies wat je bedoelt.
Deze slide heeft geen instructies
🧩Stappenplan: Hoe maak je een goede prompt?
🗣️ Stap 4: Gebruik duidelijke taal
Stel één duidelijke vraag. Vermijd meerdere vragen in één prompt.
✅ Stap 5: Check je vraag
Vraag jezelf af:
Is het duidelijk wat ik wil weten?
Kan AI hier een bruikbaar antwoord op geven?
Deze slide heeft geen instructies
🧪 Voorbeeld: Slechte prompt → Goede prompt
❌ “Wat moet ik doen op stage?”
✅ “Wat zijn belangrijke aandachtspunten voor een eerste stagedag op een hippisch bedrijf voor een MBO Paardenhouderij student?”
Deze slide heeft geen instructies
“Hoe begeleid je een cliënt?” Maak deze prompt beter en specifieker.
Deze slide heeft geen instructies
Onthoud
Hoe beter de prompt, hoe beter je uitkomst.
Geef context in je prompt en ben altijd specifiek.
AI helpt je, maar doet het werk niet voor je.
Zorg ervoor dat je er zelf iets van leert, wie houd je anders voor de gek?
Gebruik ALTIJD je gezond verstand. Ook AI maakt fouten
Deze slide heeft geen instructies
Angsten over AI
Jullie hebben vast en zeker wel nieuwsberichten of meningen voorbij horen komen dat AI gevaarlijk is.
Veel mensen zijn bang voor de snelle ontwikkelingen die we zien gebeuren. Wat gaat er veranderen, waar kan het mis gaan en wat betekent dit voor hen?
Slide hierna komt een vraag waarin leerlingen dit kunnen beantwoorden.
Wat zijn de gevaren van AI of de angsten die je vaak hoort?
Vraag
Wat zijn de gevaren van AI of de angsten die je vaak hoort?
Nabespreking
Bespreek de input van de leerlingen. Worden er dingen genoemd die bij meer antwoorden terugkomen? Zijn er dingen genoteerd waar anderen het totaal niet mee eens zijn? Zijn er opvallende antwoorden?
Angsten over AI
Vooroordelen en discriminatie - AI traint op onze gegevens dus discriminatie kan versterkt worden.
Privacy - Het verzamelen en analyseren van persoonsgegevens.
Misbruik - gebruikt worden voor kwaadaardige doeleinden.
Transparantie - Onduidelijk hoe AI tot beslissingen komt.
Autonomie en controle - Angst dat AI buiten menselijk controle ontwikkelt.
Verlies van banen - Bang zijn dat banen overbodig worden.
Dit zijn enkele reden waarom mensen angstig kunnen zijn voor AI. In deze les gaan we kijken of deze gevaren echt zijn.
Deze zes angsten worden vaak gehoord. Link deze antwoorden aan de antwoorden van de leerlingen. In de rest van de les zullen we verder in gaan op deze categorieën.
Vooroordelen en discriminatie
AI werkt door te rekenen en kan het niet altijd bij het rechte eind hebben.
Een onschuldig voorbeeld: Heel lang heeft AI moeite gehad met het onderscheiden van een blueberry muffin en een chihauhau.
Helaas is niet elk voorbeeld zo onschuldig en kan verkeerd getrainde AI schadelijk zijn!
AI werkt door rekenen en kan het niet altijd aan het juiste eind hebben. Kijk bijvoorbeeld bij deze afbeelding hiernaast. Wij kunnen makkelijk zien dat de een een hond is en de andere een cupcake. Voor AI algoritmes was dit een hele tijd niet mogelijk om dit verschil te zien, dus werd een chihauhau vaak met een cupcake verward.
Nu is dit een redelijk onschuldig voorbeeld, maar je kunt je voorstellen dat dit ook minder onschuldig zou kunnen zijn!
In deze aflevering van het NOS worden gevaren laten zien van AI. Dit is niet alleen gefocust op generatieve AI, maar geeft een goed beeld.
Vooroordelen en discriminatie
AI traint op de informatie die wij online zetten en wij discrimineren. Kijk dus altijd met een kritisch oog naar dat wat is gegenereerd.
Bedrijven achter AI proberen meer gelijkheid te krijgen in gegenereerde content. Maar dat lijkt heel lastig.
Zo genereerde Gemini afbeeldingen van Duitse soldaten tijdens de tweede wereld oorlog waarop veel etniciteiten te zien waren.
Bron: Tweakers | Jay Stout (2024, 23 februari)
Het is lastig om discriminatie in AI te voorkomen. Er is namelijk een dunne lijn tussen waarheid en gelijkwaardigheid in AI. Het forceren van diversiteit in de beeldgenerator Gemini zorgde er namelijk voor dat er afbeeldingen werden gegenereerd die niet waarheidsgetrouw waren over bijvoorbeeld de tweede wereld oorlog.
Privacy
Generatieve AI gebruikt prompts die het krijgt om te trainen. Het kan dus zijn dat de data die jij erin stopt er bij iemand anders uitrolt.
Mogelijke gevaren
Lekken van persoonlijke gegevens: gevoelige data kan worden gedeeld met derden. Voorbeeld: wanneer jij op vakantie bent, je wachtwoorden, namen, cijfers...
Data-misbruik: Gegevens kunnen worden gebruikt om op te trainen.
Voorspellingen en profilering: Kan worden gebruikt om profielen te maken. Voorbeeld: gepersonaliseerde advertenties of phishing.
Moeilijk/ niet mogelijk om gegevens te verwijderen: Eenmaal opgenomen in het algoritme, kan data moeilijk worden verwijderd.
Leg uit:
Misbruik
Er zijn talloze mogelijkheden om misbruik te maken van generatieve AI.
Voorbeeld:het schrijven van phishing mail om persoonsgegevens te achterhalen. Eerder waren deze te herkennen aan de spelfouten, nu haken ze in op relevante informatie.
Voorbeeld: het verzamelen van persoonsgegevens.
Voorbeeld: AI kan materiaal van andere schrijvers gebruiken waardoor je indirect plagiaat kan plegen.
Voorbeeld: het maken van deepfakes of nepnieuws om je voor te doen als iemand anders of de mening van mensen te beïnvloeden.
Bron: NOS | Nando Kasteleijn (2024, 9 mei)
Vraag eventueel aan leerlingen of ze zelf nog voorbeelden hebben van misbruik.
Transparantie
We kunnen generatieve AI zien als een 'Black box'. Er gaat input in en er komt output uit, maar wat daartussen gebeurt weet niemand.
Dit kan ervoor zorgen dat er soms ook dingen uit het algoritme komen die niet kloppen. Generatieve AI is simpelweg niet overal goed in.
Woorden limieten, wiskunde en logica Generatieve AI genereert tekst maar denkt niet actief zelf logisch na.
Originele humor en nieuwe ideeën Generatieve AI is getraind op het internet en herhaalt informatie.
Bronnen citeren en waarheid vertellen Generatieve AI genereert bronnen en tekst die er geloofwaardig uitzien, maar het hoeft niet waar te zijn of te bestaan.
Concreet zijn
Generatieve AI heeft de neiging om veel langdradige teksten te schrijven zonder inhoud.
Woorden limieten
Generatieve AI kan niet tellen. Het kan dus zijn dat als je gegenereerde tekst korter of langer is dan gewenst.
Wiskunde
Er komen nu specifieke AI modellen die dit beter kunnen, maar je kunt er nog niet vanuit gaan dat je je rekensommen door ChatGPT kan laten oplossen.
Logica
AI denkt niet zelf na, maar vat teksten van het internet samen. Dit zorgt ervoor dat logica in bijvoorbeeld grammatica niet voor de hand licht met AI.
Originele humor en nieuwe ideeën
Omdat generatieve AI het internet samenvat zul je geen nieuwe innoverende ideeën krijgen.
Citeren en waarheid vertellen
Generatieve AI vat samen en is getraind om geloofwaardige tekst te produceren. Dit hoeft geen waarheid te zijn. Omdat het een 'Black box' is, weten we niet waar het de informatie vandaan haalt.
Concreet zijn
Generatieve AI is heel goed in langdradig schrijven zonder inhoud. Als je AI gebruikt, dan moet je hier kritisch op zijn.
Autonomie en contole
Verlies van besluitvorming
AI kan beslissingen nemen en mensen kunnen blindelings de output accepteren zonder zelf kritisch te zijn.
Manipulatie van informatie
Desinformatie kan publieke opinies beïnvloeden. Bijvoorbeeld politieke opinie.
Verantwoodelijkheid en verantwoording
Het is niet duidelijk wie verantwoordelijk is voor de fouten van AI.
Vervreemding
Psychologische gevolgen op het vlak van sociale interactie. Geen onderscheid kunnen maken tussen echt en nep.
AI neemt de wereld over
Lange discussie tussen veel partijen. Hiervoor is Artificial General AI nodig - een AI die alle taken van mensen kan en hier zijn we nog niet.
De eerste vier items zijn een degelijk gevaar. Het overnemen van de wereld zijn we nog niet.
In School
Geen inzicht in eigen resultaten
Als een verslag grotendeels door AI is geschreven, laat het niet zien wat jij kunt. Dat kan later een probleem worden, bijvoorbeeld bij examens of vervolgstudies waar je die kennis wél nodig hebt.
Je leert er minder van
Als AI het denkwerk voor je doet, mis je juist het leerproces. School is bedoeld om vaardigheden op te bouwen
Het is fraude
Veel scholen beschouwen het gebruik van AI tijdens toetsen of zonder bronvermelding als spieken of plagiaat.
AI maakt ook fouten
AI kan overtuigend klinken, maar soms onjuiste of verzonnen informatie geven.
Oneerlijk tegenover anderen
Als sommige leerlingen AI gebruiken en anderen niet, ontstaat er een ongelijk speelveld.
De eerste vier items zijn een degelijk gevaar. Het overnemen van de wereld zijn we nog niet.
In School
Wanneer is het wél oké?
AI kan juist nuttig zijn als hulpmiddel, bijvoorbeeld om:
uitleg te krijgen over een lastig onderwerp
feedback te krijgen op je eigen tekst
ideeën op te doen (maar daarna zelf uit te werken)
Kort gezegd: gebruik AI als ondersteuning bij leren, niet als vervanging van je eigen werk—zeker niet tijdens toetsen.
De eerste vier items zijn een degelijk gevaar. Het overnemen van de wereld zijn we nog niet.