001 Mediawijsheid - wat is mediawijsheid en hoe mediawijs ben jij?

Mediawijsheid


1 / 77
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMediawijsheidMiddelbare schoolvmbo t, vwoLeerjaar 1,4

In deze les zitten 77 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Mediawijsheid


Deze slide heeft geen instructies

Wat is mediawijsheid?

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat is mediawijsheid?


Mediawijsheid is het veilig en slim inzetten van alle beschikbare media - digitaal en analoog - om de eigen kwaliteit van leven te vergroten én ervoor te zorgen dat je optimaal kunt deelnemen aan de wereld om je heen.


Laat leerlingen een PRT SCREEN maken 

Deze slide heeft geen instructies

Hoe mediawijs ben jij?

A

Dé mediawijsheid expert op school

B

Een klein beetje mediawijs

C

Nog niet helemaal op de hoogte

D

Helemaal niet mediawijs

Deze slide heeft geen instructies

Een aantal feiten:

Onderzoek (Gezond schermgebruik, door netwerk Mediawijsheid, 2024).

  • Meer dan een kwart (26 %) van de Nederlanders wil hun schermgebruik verminderen, vooral om meer te bewegen of nuttiger bezig te zijn.

  • 32 % geeft aan door schermgebruik minder te bewegen dan ze zouden willen.

  • 30 % zegt door schermgebruik minder aandacht te hebben voor anderen,

  • 23 % ervaart minder face-to-face contact.


Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel tijd besteed jij op je telefoon gemiddeld?

Deze slide heeft geen instructies

Sociale media

Sociale media moeten leuk en veilig zijn. Het goede nieuws is: daar heb je zelf een rol in. Dat noemen we mediawijsheid.

Deze slide heeft geen instructies

Welke sociale media zijn er?

  • WhatsApp – om te chatten met elkaar

  • Instagram – om foto’s te plaatsen

  • Snapchat – om foto’s en filmpjes te versturen die na een paar seconden weer verdwijnen

  • YouTube – video’s maken en uploaden

  • TikTok – playbacken en dansen op bekenden nummer en het filmpje met elkaar delen


Deze slide heeft geen instructies

Op welke sociale media zit jij het meeste?

A

Whatsapp

B

Instagram

C

Snapchat

D

Tiktok

Deze slide heeft geen instructies

MEDIAWIJS: DENK NA!

Handig hulpmiddel om Mediawijs te blijven

Deze slide heeft geen instructies

Zijn we met de komst van sociale media gelukkiger geworden? Zijn we met de komst van sociale media socialer geworden? Wat denk jij?

Deze slide heeft geen instructies

1

Minder dan 1 uur

2

1 - 2 uur

3

2 - 3 uur

4

3 - 4 uur

5

Meer dan 4 uur

Hoeveel uur besteed jij op sociale media op een dag?

Doe: Laat de leerlingen op hun mobiel kijken (of ongeveer schatten) hoeveel uur zij ongeveer op sociale media per dag zitten.

Behandel de interactieve onderdelen in de klas met www.lessonup.app. Hebben de leerlingen geen devices? Behandel de vragen/opdrachten dan klassikaal.

1

Nooit

2

Zelden

3

Soms

4

Vaak

5

Heel vaak

Hoe vaak post jij iets

op sociale media?

Doel: Een gemiddeld beeld krijgen hoevaak de leerlingen in de klas iets posten op sociale media. Kom hier gedurende de les op terug.

De antwoorden zijn eerst anoniem. Bepaal zelf, afhankelijk van de klasveiligheid, of je de namen van de leerlingen bij de antwoordopties wil tonen.


1

minute

00

second

Aan welke woorden

denk jij bij het woord

online identiteit ?

Woordweb - 1 minuut braindump

Doel: Voorkennis activeren

Doe: Laat de leerlingen zoveel mogelijk woorden die in hun opkomen opschrijven via www.lessonup.app. Hebben de leerlingen geen device? Laat ze dan schrijven op papier.


Neem vervolgens de antwoorden van de leerlingen door. Welke antwoorden kwamen vaker voor? Kunnen jullie categoriëen maken tussen de gegeven antwoorden?


Dat wat uniek of eigen is aan iets of iemand.

  • officiële gegevens van een persoon
     (naam, adres, geboortedatum)

  • karakter

  • uiterlijk, etc.

Identiteit

Vertel: Je identiteit is jouw persoonlijkheid. Je ervaart je identiteit door onder andere je afkomst, geslacht, seksuele oriëntatie, ervaringen, verworvenheden en sociale banden.


Bespreek met de leerlingen wat het woord identiteit voor hun definieert. 


Identiteit

Imago

Opdracht - Identiteit vs Imago

Duur: 5-10 minuten

Benodigdheden:  twee kleuren post-its voor alle leerlingen


Hoe werkt het?

Maak drie- of viertallen.

Laat de leerlingen drie eigenschappen opschrijven over zichzelf op de ene kleur post-it en drie eigenschappen over een ander in de groep die ze bij diegene vinden horen op de andere kleur post-it. Zorg dat iedereen minstens een post-it van een ander krijgt.

De leerlingen kunnen de woorden op de achtergrond gebruiken als inspiratie.

Om de beurt mogen leerlingen post-it's van de andere(n) ontvangen. Dit is hun imago. Laat de leerling daarna zijn eigen post-it tonen. Dit is hun identiteit.

Vraag: 

Hoe erg verschillen de identiteiten van de imago's van de leerlingen?

Waardoor hebben ze die imago's gekregen?

Wat maakt jou jezelf ?

Open vraag: Wat maakt jou jezelf?


Offline identiteit

Online identiteit


Doordat je iemand direct spreekt, heb je controle over de informatie

die je verspreidt.

Het beeld wat jij anderen geeft door je: 





Optelsom van alle informatie die over jou online beschikbaar is. Dat wat jij laat zien en wat anderen over jou posten. Jouw informatie eenvoudig beschikbaar.


Het beeld wat jij anderen geeft door je: 




  • uiterlijk

  • leefwijze

  • taalgebruik

  • kleding

  • vrienden

  • hobby’s, etc.

  • berichten

  • foto's

  • video's

  • taalgebruik

  • likes

  • statusupdates, etc.

Deze slide heeft geen instructies

Offline

Online

Wat deel jij?

offline

online

Woordwolk met categorieën - Venndiagram

Doel: De leerlingen achterhalen voor zichzelf wat ze offline en online delen met anderen.


Doe (klassikaal): Laat de leerlingen voor het offline deel woorden opschrijven die zij bij zichzelf vinden passen. Laat de leerlingen daarna woorden opschrijven die ze vinden passen bij hun eigen online persona. Welke woorden komen overeen bij beide en komen in het midden?


De ruimte buiten het venn diagram kan ingezet worden voor dingen die je voor jezelf houdt en liever niet deelt.


Doe (individueel): Geef alle leerlingen de bijlage Venndiagram Offline Online Identiteit. Laat de leerlingen voor zichzelf kernwoorden opschrijven die hun offline en online identiteit omschrijven in de cirkels. Welke woorden omvatten beide? Zet deze in het midden.

1

✅Wel

2

❎Niet

Wat deel jij online?

Een vakantiefoto

Slide 12 t/m 16: Polls - Wat post jij online?

Doel: Reflecteren wat de leerlingen online posten.

Doe: Laat de leerlingen de vijf stellingen zien: vakantiefoto, foto van een feestje, foto voor je huis, foto van een rommelige slaapkamer, posten dat het slecht gaat.


Stel vervolgens de vraag waarom ze dit wel/niet delen online.


Geen devices?Gebruik dan een van de volgende opties:

Over de streep: Laat de leerlingen naar voren stappen als ze het wel zouden posten.

Gaan staan als ze het wel zouden delen.

Hand opsteken als ze het wel zouden delen.

1

✅Wel

2

❎Niet

Wat deel jij online?

Foto van een feestje

Deze slide heeft geen instructies

1

✅Wel

2

❎Niet

Wat deel jij online?

Foto voor je huis

Deze slide heeft geen instructies

1

✅Wel

2

❎Niet

Wat deel jij online?

Rommelige slaapkamer

Deze slide heeft geen instructies

1

✅Wel

2

❎Niet

Wat deel jij online?

Dat het slecht gaat

Deze slide heeft geen instructies

Wat bepaalt of jij iets deelt op sociale media?

Open vraag: Wat bepaalt of de leerlingen iets delen op sociale media? Deze vraag is anoniem.


Reflecteer met deze vraag terug op de vijf polls. 

Wanneer posten de leerlingen iets wel en wanneer niet? 

Welke regels hebben de leerlingen voor zichzelf? 

Welke antwoorden zie je vaker terugkomen?

  • persoonlijke gegevens:
     adres, telefoonnummer

  • posten terwijl je op vakantie bent
     inbraakgevoelig

  • Zonder toestemming foto’s delen
     waar anderen op staan.

  • Foto’s met gevoelige gegevens

Wat is niet verstandig om te delen?

Vertel: Als iets eenmaal op het internet staat, is het erg lastig om het er af te halen.


Optioneel: maak het persoonlijk door een persoonlijk voorbeeld te delen.


Wil je met jouw klas meer leren over online gedrag? Bekijk de lessenreeks 'Verstandig delen' van de Internethelden.

  • Is de informatie die je online plaatst voor iedereen bedoeld?

  • Kan ik later spijt krijgen van de informatie die ik online heb gedeeld?

  • Is de informatie die ik op internet wil plaatsen persoonlijke
    informatie over iemand anders?

Stel jezelf deze drie vragen voor het posten:

Vertel: Als iets eenmaal op het internet staat, is het erg lastig om het er af te halen.


Optioneel: maak het persoonlijk door een persoonlijk voorbeeld te delen.


Wil je met jouw klas meer leren over online gedrag? Bekijk de lessenreeks 'Verstandig delen' van de Internethelden.

1

✅Eens

2

❎Oneens

Online kan ik meer mijzelf zijn

Deze slide heeft geen instructies

1

(10%) Mijn profiel zegt bijna niets over wie ik echt ben.

2

(30%) Ik experimenteer online met verschillende stijlen.

3

(50%) Ik post vooral wat mijn vrienden leuk vinden.

4

(70%) Alleen mijn leukste en beste momenten.

5

(90%) Alleen op mijn privé-account ben ik 100% mezelf.

Op een schaal van 0 (een compleet ander persoon) tot 100 (dit ben ik volledig)...

Hoe laat sociale media zien wie jij echt bent?

Deze slide heeft geen instructies

Whatsapp

Wie kan mijn profielfoto zien?

Wie kan mijn status zien?


Kan ik zomaar in een groep gegooid worden?

Deze slide heeft geen instructies

Snapchat locaties



Voor wie heb jij je locaties aan?

  • meegemaakte verhalen

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Online Buitensluiten

Wat is het:

• In chatgroepen

• Blokkeren, uit een groep gooien

• Groep starten zonder diegene

• Vorm van online pesten

• Emotioneel te plagen

• Als pester hoger op de rangorde

Deze slide heeft geen instructies

Online Buitensluiten

Vormen:

• Niet in bepaalde Snapchat groepen

• Snaps/foto’s/ stickers van iemand

• Verplicht in Whatsapp groepen Subtiele vormen:

• Groepsnaam: De leukste jongens van de klas

• Taggen in foto’s: in de hoek of tussen de ogen. • Eigen taal, eigen codes van jongeren

Deze slide heeft geen instructies

Online Buitensluiten

Gevolgen:

• Angstig, verdrietig, depressieve klachten, onmacht

• Groepsdynamiek verandert

• Ongemerkt strafrecht overschrijden (stalken, fotomateriaal ongewenst delen)

• Weerbaarheid


Dit gebeurt ook bij volwassenen!

Deze slide heeft geen instructies

Online Buitensluiten

Wat kan een buitenstaander doen:

• Eerst iemand zoeken om samen de gepeste te steunen

• Vraag degene persoonlijk


Wat doe je als weet wie de dader is:

• Aanspreken, mits veilig!

• Niet mee te lachen, niet verder delen.

• Melding maken op sociale media platform

Deze slide heeft geen instructies

Online Buitensluiten

Praten met iemand die hen gelooft


  • Kindertelefoon

  • School

  • Mentor

  • Ouders

  • Offlimits

  • Stop Pesten Nu!

Deze slide heeft geen instructies

Wat neem jij mee uit deze les?

Open vraag: Wat neem jij mee uit deze les?


AI

Slide tekst

Deze slide heeft geen instructies

Slide titel

Slide tekst

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst AI

In brede zin verwijst AI naar machines die zelfstandig kunnen leren en handelen. Deze machines kunnen zelf beslissingen nemen, zoals ook dieren en mensen dat doen.

Artificiële intelligentie (AI)

Vorm van AI die nieuwe content (tekst, afbeeldingen, video's, code) kan creëren in plaats van alleen bestaande data te analyseren of classificeren.

Generatieve AI

Een methode om computersystemen te leren van data, zonder expliciet geprogrammeerd te zijn voor elke taak. Het 'leert' door patronen te herkennen in grote hoeveelheden gegevens.

Machine Learning

Een computerprogramma dat een menselijk gesprek kan voeren, via tekst of spraak. Vaak gebaseerd op Generatieve AI (zoals Large Language Models).

Chatbot

Deze slide heeft geen instructies

Een hyperrealistische, gesynthetiseerde afbeelding, audio of video die door AI is gemaakt, waarbij het lijkt alsof iemand iets zegt of doet wat in werkelijkheid niet gebeurd is.

Deepfake

Wanneer een Generatieve AI (zoals een chatbot) feitelijk onjuiste of verzonnen informatie presenteert als zijnde waar.

Hallucinatie

Een theoretische dreiging waarbij toekomstige AI-modellen getraind worden met steeds meer AI-gegenereerde data in plaats van menselijke data. Dit zou een vermindering van de kwaliteit en diversiteit van de output van AI-systemen veroorzaken. Een term die de duurzaamheid en echtheid van online content in twijfel trekt.

Model Collapse

Begrippenlijst AI

Een term voor de enorme hoeveelheid low-cost, generieke of oppervlakkige content (teksten, afbeeldingen, video's) die snel en op grote schaal door Generatieve AI wordt geproduceerd. Het benadrukt de vervlakking en de lage waarde van veel online content, waardoor het moeilijker wordt om kwalitatieve informatie te vinden

AI-pulp

Deze slide heeft geen instructies

Een situatie waarin een gebruiker alleen informatie ziet die overeenkomt met diens eerdere opvattingen en online gedrag, doordat algoritmes selectief content aanbieden.

Filterbubbel

Desinformatie is opzettelijk verspreide onjuiste informatie om te misleiden. AI kan de schaal, snelheid en overtuigingskracht van beide vergroten door het snel en realistisch genereren van valse content (teksten, deepfakes) en het gericht verspreiden via algoritmes. Niet de techniek an sich is misleidend, maar de manier waarop mensen ai inzetten voor manipulatieve doeleinden.

Desinformatie

Systematische fout of vooringenomenheid in een AI-model, vaak veroorzaakt doordat de trainingsdata al vooroordelen bevatten (bijv. op basis van ras, geslacht, of cultuur). Dit kan leiden tot oneerlijke of discriminerende uitkomsten in aanbevelingen of beslissingen van de AI.

Bias

Begrippenlijst MEDIAWIJSHEID

Deze slide heeft geen instructies

Aan het einde van deze les,

kun jij :

  • De rol van AI in het informatielandschap herkennen en analyseren;

  • De impact van AI op betrouwbare informatie en media kritisch evalueren;

  • Weloverwogen keuzes maken voor verantwoord gebruik van AI in eigen informatievoorziening;

Alvast een paar tips!

Check altijd de bronnen

Vergelijk meerdere perspectieven

Wees kritisch

op de prompt

Gebruik AI als hulpmiddel, niet als vervanging

Deel bewust

Deze slide heeft geen instructies

Weet je nog?

Op platformen zoals social media, zoekmachines en videodiensten bepaalt AI mede wat jij te zien krijgt, maar er zijn ook andere vormen van AI, zoals machine learning die leert van data, en generatieve AI die zelf nieuwe teksten, beelden of muziek kan maken.

AI is statistiek. Het AI systeem analyseert data, zoekt naar patronen, en berekent een voorspelling.

Die hoeft niet altijd te kloppen.

Als voorbereiding op vandaag hebben jullie thuis aan de slag kunnen gaan met de Schooltv chatbot. 


Klassikale vraag:

Wat was de opdracht precies en wat hebben jullie ontdekt?


Antwoord:

De chatbot liet al mooi zien dat AI systemen getraind zijn op data en daaruit patronen destilleren om voorspellingen te doen. Niet altijd correct, zoals sommigen van jullie misschien wel hebben ervaren.

Aanbevelingen

Visueel

gegenereerde AI

Chat bots

Ai in jouw dagelijks leven

Toelichting slide:

AI is een overkoepelende term voor diverse systemen, variërend van pragmatische AI die gespecialiseerd is in concrete taken zoals het voorspellen van verkeer of het doen van gepersonaliseerde aanbevelingen op Spotify, tot de meer opvallende Generatieve AI (GenAI), die de laatste jaren razendsnel is ontwikkeld en in staat is om zelf nieuwe content te creëren, zoals teksten (chatbots), code of unieke beelden (Instagram-visuals). 

Hoewel AI in veel onzichtbare vormen aanwezig is in ons dagelijks leven, richten we ons in deze les specifiek op Generatieve AI, aangezien deze vorm de creatieve mogelijkheden en ethische uitdagingen rondom digitale creatie en informatie direct beïnvloedt.


Gebruik jij AI

1

Ja

2

nee

Deze slide heeft geen instructies

Wat weet jij van AI?

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeelden van generatieve AI:


  • Tekst

  • Afbeelding

  • Video's

  • Muziek

Deze slide heeft geen instructies

Waarvoor gebruik jij AI?

Deze slide heeft geen instructies

Check jij het antwoord van AI?

1

ja

2

nee

3

soms

Deze slide heeft geen instructies

Cliché opvattingen - true or false?

https://www.youtube.com/watch?v=Kg8xEcxJa4s

  • ;“Je hoeft zelf niet meer te leren.”



.

❌ “Copilot weet alles.”

✅ Nee, Copilot is geen expert en kan fouten maken.

❌ “Als Copilot het zegt, dan klopt het.”

✅ Je moet altijd zelf blijven nadenken en controleren.

❌ “AI vervangt mensen.”

✅ AI ondersteunt, maar kan geen empathie, ervaring of menselijk contact vervangen.

❌ “Je hoeft zelf niet meer te leren.”

✅ Juist wel! Copilot is een hulpmiddel, geen vervanging van je eigen kennis.



Deze slide heeft geen instructies

Prompt's schrijven als een baas

Om AI goed te kunnen gebruiken, moet je goede, duidelijke prompt kunnen schrijven.


Kun jij uitleggen wat een prompt is?

Deze slide heeft geen instructies


  • Een prompt is dus jouw vraag aan AI om bepaalde dingen voor je te gaan doen of maken.

  • Hoe beter je prompt, hoe beter AI weet wat die moet doen!

Deze slide heeft geen instructies

🧩Stappenplan: Hoe maak je een goede prompt?

🔍 Stap 1: Wat wil je écht weten?

Denk na over je doel. Wil je uitleg, advies, een voorbeeld, een samenvatting?

🧠 Stap 2: Geef context

Vertel waar het over gaat. Bijvoorbeeld: “voor eerstjejaars student MBO Paardenhouderij ” of “een hippisch bedrijf”.

🎯 Stap 3: Wees specifiek

Vermijd vage woorden zoals “iets”, “goed”, “moet”. Zeg precies wat je bedoelt.



Deze slide heeft geen instructies

🧩Stappenplan: Hoe maak je een goede prompt?

🗣️ Stap 4: Gebruik duidelijke taal

Stel één duidelijke vraag. Vermijd meerdere vragen in één prompt.

✅ Stap 5: Check je vraag

Vraag jezelf af:

Is het duidelijk wat ik wil weten?

Kan AI hier een bruikbaar antwoord op geven?



Deze slide heeft geen instructies

🧪 Voorbeeld: Slechte prompt → Goede prompt


  • ❌ “Wat moet ik doen op stage?”


  • ✅ “Wat zijn belangrijke aandachtspunten voor een eerste stagedag op een  hippisch bedrijf voor een MBO Paardenhouderij student?”

Deze slide heeft geen instructies

“Hoe begeleid je een cliënt?” Maak deze prompt beter en specifieker.

Deze slide heeft geen instructies

Onthoud

  • Hoe beter de prompt, hoe beter je uitkomst.

  • Geef context in je prompt en ben altijd specifiek.

  • AI helpt je, maar doet het werk niet voor je.

  • Zorg ervoor dat je er zelf iets van leert, wie houd je anders voor de gek?

  • Gebruik ALTIJD je gezond verstand. Ook AI maakt fouten

Deze slide heeft geen instructies

Angsten over AI

Jullie hebben vast en zeker wel nieuwsberichten of meningen voorbij horen komen dat AI gevaarlijk is.


Veel mensen zijn bang voor de snelle ontwikkelingen die we zien gebeuren. Wat gaat er veranderen, waar kan het mis gaan en wat betekent dit voor hen?


Slide hierna komt een vraag waarin leerlingen dit kunnen beantwoorden.

Wat zijn de gevaren van AI of de angsten die je vaak hoort?

Vraag

Wat zijn de gevaren van AI of de angsten die je vaak hoort?


Nabespreking

Bespreek de input van de leerlingen. Worden er dingen genoemd die bij meer antwoorden terugkomen? Zijn er dingen genoteerd waar anderen het totaal niet mee eens zijn? Zijn er opvallende antwoorden?


Angsten over AI

Vooroordelen en discriminatie - AI traint op onze gegevens dus discriminatie kan versterkt worden.


Privacy - Het verzamelen en analyseren van persoonsgegevens.


Misbruik - gebruikt worden voor kwaadaardige doeleinden.


Transparantie - Onduidelijk hoe AI tot beslissingen komt.


Autonomie en controle - Angst dat AI buiten menselijk controle ontwikkelt.


Verlies van banen - Bang zijn dat banen overbodig worden.


Dit zijn enkele reden waarom mensen angstig kunnen zijn voor AI. In deze les gaan we kijken of deze gevaren echt zijn.


Deze zes angsten worden vaak gehoord. Link deze antwoorden aan de antwoorden van de leerlingen. In de rest van de les zullen we verder in gaan op deze categorieën. 

Vooroordelen en discriminatie

AI werkt door te rekenen en kan het niet altijd bij het rechte eind hebben.


Een onschuldig voorbeeld: Heel lang heeft AI moeite gehad met het onderscheiden van een blueberry muffin en een chihauhau.


Helaas is niet elk voorbeeld zo onschuldig en kan verkeerd getrainde AI schadelijk zijn!



AI werkt door rekenen en kan het niet altijd aan het juiste eind hebben. Kijk bijvoorbeeld bij deze afbeelding hiernaast. Wij kunnen makkelijk zien dat de een een hond is en de andere een cupcake. Voor AI algoritmes was dit een hele tijd niet mogelijk om dit verschil te zien, dus werd een chihauhau vaak met een cupcake verward.


Nu is dit een redelijk onschuldig voorbeeld, maar je kunt je voorstellen dat dit ook minder onschuldig zou kunnen zijn!

In deze aflevering van het NOS worden gevaren laten zien van AI. Dit is niet alleen gefocust op generatieve AI, maar geeft een goed beeld.

Vooroordelen en discriminatie

AI traint op de informatie die wij online zetten en wij discrimineren. Kijk dus altijd met een kritisch oog naar dat wat is gegenereerd.


Bedrijven achter AI proberen meer gelijkheid te krijgen in gegenereerde content. Maar dat lijkt heel lastig.


Zo genereerde Gemini afbeeldingen van Duitse soldaten tijdens de tweede wereld oorlog waarop veel etniciteiten te zien waren.





Bron: Tweakers | Jay Stout (2024, 23 februari)


Het is lastig om discriminatie in AI te voorkomen. Er is namelijk een dunne lijn tussen waarheid en gelijkwaardigheid in AI. Het forceren van diversiteit in de beeldgenerator Gemini zorgde er namelijk voor dat er afbeeldingen werden gegenereerd die niet waarheidsgetrouw waren over bijvoorbeeld de tweede wereld oorlog. 

Privacy

Generatieve AI gebruikt prompts die het krijgt om te trainen. Het kan dus zijn dat de data die jij erin stopt er bij iemand anders uitrolt. 


Mogelijke gevaren

  • Lekken van persoonlijke gegevens: gevoelige data kan worden gedeeld met derden. Voorbeeld: wanneer jij op vakantie bent, je wachtwoorden, namen, cijfers...

  • Data-misbruik: Gegevens kunnen worden gebruikt om op te trainen.

  • Voorspellingen en profilering: Kan worden gebruikt om profielen te maken. Voorbeeld: gepersonaliseerde advertenties of phishing. 

  • Moeilijk/ niet mogelijk om gegevens te verwijderen: Eenmaal opgenomen in het algoritme, kan data moeilijk worden verwijderd.



Leg uit:


Misbruik

Er zijn talloze mogelijkheden om misbruik te maken van generatieve AI.


Voorbeeld:het schrijven van phishing mail om persoonsgegevens te achterhalen. Eerder waren deze te herkennen aan de spelfouten, nu haken ze in op relevante informatie.


Voorbeeld: het verzamelen van persoonsgegevens.






Voorbeeld: AI kan materiaal van andere schrijvers gebruiken waardoor je indirect plagiaat kan plegen.


Voorbeeld: het maken van deepfakes of nepnieuws om je voor te doen als iemand anders of de mening van mensen te beïnvloeden.





Bron: NOS | Nando Kasteleijn (2024, 9 mei)


Vraag eventueel aan leerlingen of ze zelf nog voorbeelden hebben van misbruik.

Transparantie

We kunnen generatieve AI zien als een 'Black box'. Er gaat input in en er komt output uit, maar wat daartussen gebeurt weet niemand. 


Dit kan ervoor zorgen dat er soms ook dingen uit het algoritme komen die niet kloppen. Generatieve AI is simpelweg niet overal goed in.


Woorden limieten, wiskunde en logica Generatieve AI genereert tekst maar denkt niet actief zelf logisch na. 





Originele humor en nieuwe ideeën Generatieve AI is getraind op het internet en herhaalt informatie.


Bronnen citeren en waarheid vertellen Generatieve AI genereert bronnen en tekst die er geloofwaardig uitzien, maar het hoeft niet waar te zijn of te bestaan.


Concreet zijn

Generatieve AI heeft de neiging om veel langdradige teksten te schrijven zonder inhoud.

Woorden limieten

Generatieve AI kan niet tellen. Het kan dus zijn dat als je gegenereerde tekst korter of langer is dan gewenst. 


Wiskunde

Er komen nu specifieke AI modellen die dit beter kunnen, maar je kunt er nog niet vanuit gaan dat je je rekensommen door ChatGPT kan laten oplossen. 


Logica

AI denkt niet zelf na, maar vat teksten van het internet samen. Dit zorgt ervoor dat logica in bijvoorbeeld grammatica niet voor de hand licht met AI.


Originele humor en nieuwe ideeën

Omdat generatieve AI het internet samenvat zul je geen nieuwe innoverende ideeën krijgen. 


Citeren en waarheid vertellen

Generatieve AI vat samen en is getraind om geloofwaardige tekst te produceren. Dit hoeft geen waarheid te zijn. Omdat het een 'Black box' is, weten we niet waar het de informatie vandaan haalt. 


Concreet zijn

Generatieve AI is heel goed in langdradig schrijven zonder inhoud. Als je AI gebruikt, dan moet je hier kritisch op zijn.

Autonomie en contole

Verlies van besluitvorming

AI kan beslissingen nemen en mensen kunnen blindelings de output accepteren zonder zelf kritisch te zijn.


Manipulatie van informatie

Desinformatie kan publieke opinies beïnvloeden. Bijvoorbeeld politieke opinie.


Verantwoodelijkheid en verantwoording

Het is niet duidelijk wie verantwoordelijk is voor de fouten van AI.


Vervreemding

Psychologische gevolgen op het vlak van sociale interactie. Geen onderscheid kunnen maken tussen echt en nep.


AI neemt de wereld over

Lange discussie tussen veel partijen. Hiervoor is Artificial General AI nodig - een AI die alle taken van mensen kan en hier zijn we nog niet.

De eerste vier items zijn een degelijk gevaar. Het overnemen van de wereld zijn we nog niet.

In School

Geen inzicht in eigen resultaten

Als een verslag grotendeels door AI is geschreven, laat het niet zien wat jij kunt. Dat kan later een probleem worden, bijvoorbeeld bij examens of vervolgstudies waar je die kennis wél nodig hebt.


Je leert er minder van

Als AI het denkwerk voor je doet, mis je juist het leerproces. School is bedoeld om vaardigheden op te bouwen



Het is fraude
Veel scholen beschouwen het gebruik van AI tijdens toetsen of zonder bronvermelding als spieken of plagiaat.


AI maakt ook fouten
AI kan overtuigend klinken, maar soms onjuiste of verzonnen informatie geven.


Oneerlijk tegenover anderen
Als sommige leerlingen AI gebruiken en anderen niet, ontstaat er een ongelijk speelveld.



De eerste vier items zijn een degelijk gevaar. Het overnemen van de wereld zijn we nog niet.

In School

Wanneer is het wél oké?
AI kan juist nuttig zijn als hulpmiddel, bijvoorbeeld om:

  • uitleg te krijgen over een lastig onderwerp

  • feedback te krijgen op je eigen tekst

  • ideeën op te doen (maar daarna zelf uit te werken)


Kort gezegd: gebruik AI als ondersteuning bij leren, niet als vervanging van je eigen werk—zeker niet tijdens toetsen.


De eerste vier items zijn een degelijk gevaar. Het overnemen van de wereld zijn we nog niet.