Organen en cellen: mitose en meiose
Mitose en meiose
Onderdelen in deze les
Mitose en meiose
Titel sluit aan op het herhalingsdoel: het verschil, het doel en het verloop van beide vormen van celdeling.
Leerdoel
Ik kan het verschil uitleggen tussen mitose en meiose. Ik kan het doel van beide vormen van celdeling noemen en vertellen hoe de stappen verlopen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk jij aan bij mitose en meiose?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Let op woorden als groei, herstel, voortplanting, chromosomen, DNA, eicel en zaadcel.
Waarom delen cellen?
Je lichaam maakt nieuwe cellen
Oude of beschadigde cellen worden vervangen
Je groeit door meer cellen te maken
Voor voortplanting zijn speciale geslachtscellen nodig
Celdeling is dus nodig, maar niet elke deling heeft hetzelfde doel
Open bij bekende voorkennis: groei, herstel en voortplanting. Dit vormt de brug naar het onderscheid tussen mitose en meiose.
Chromosomen en DNA
In de celkern ligt DNA
DNA zit opgerold in chromosomen
Voor een celdeling wordt het DNA eerst gekopieerd
Zo kan elke nieuwe cel erfelijk materiaal krijgen
Gebruik hier alleen de basis die nodig is voor deze les. Vermijd extra verdieping over genen als dat niet nodig is.
Twee soorten celdeling
Mitose maakt gewone lichaamscellen
Meiose maakt geslachtscellen
Bij mitose blijven dochtercellen gelijk aan de moedercel
Bij meiose krijgen cellen minder chromosomen
Daarom hebben mitose en meiose een ander doel
Leg het woord dochtercel en moedercel kort uit als leerlingen dat nodig hebben.
Mitose en meiose vergeleken
Vorming van geslachtscellen
2 delingen
4 nieuwe cellen
Half zoveel chromosomen
Erfelijk materiaal verschillend
Meiose
Groei en herstel
1 deling
2 nieuwe cellen
Evenveel chromosomen
Erfelijk materiaal hetzelfde
Mitose
Dit is de kernvergelijking van de les. Laat leerlingen vooral het verschil in doel, aantal delingen en uitkomst onthouden.
Welke celdeling maakt geslachtscellen?
Mitose
Meiose
Bevruchting
Groei
Controleert het basisverschil in doel tussen mitose en meiose.
Maak de tekst compleet
Bij mitose ontstaan gewone lichaamscellen. Deze deling helpt bij groei en herstel. Bij meiose ontstaan geslachtscellen met half zoveel chromosomen.
Sluit aan op slides 2 t/m 5: doel van beide delingen en verschil in aantal chromosomen.
Het doel van mitose
Mitose zorgt voor groei, vervanging en herstel. Je huid, bloed en andere weefsels kunnen nieuwe cellen maken. De nieuwe cellen moeten hetzelfde kunnen als de oude cellen. Daarom blijft het erfelijk materiaal gelijk.
Koppel aan herkenbare voorbeelden zoals wondjes die genezen of groei bij kinderen.
Mitose in het lichaam
Nieuwe huidcellen
Vervanging van oude cellen
Herstel van beschadigd weefsel
Belangrijk bij groei van het lichaam
Deze slide heeft geen instructies
Stappen van mitose
DNA wordt gekopieerd → chromosomen worden zichtbaar → chromosomen gaan uit elkaar → de cel deelt zich → er ontstaan 2 dochtercellen met hetzelfde erfelijk materiaal
Houd de stappen eenvoudig en procesmatig. Voor VMBO is de grote lijn belangrijker dan de namen van alle fasen.
Uitkomst van mitose
1 moedercel deelt zich
Er ontstaan 2 dochtercellen
Beide dochtercellen hebben evenveel chromosomen als de moedercel
De dochtercellen zijn genetisch gelijk
Benadruk dat 'gelijk' hier betekent: hetzelfde erfelijke materiaal, passend bij groei en herstel.
Wat is de uitkomst van mitose?
4 verschillende cellen
2 gelijke cellen
2 halve cellen
4 gelijke cellen
Plausibele misvattingen zijn vooral verwarring met meiose en met 'half zoveel chromosomen'.
Vul de juiste woorden in
Eerst wordt het DNA gekopieerd. Daarna gaan de chromosomen uit elkaar. Aan het eind deelt de cel zich en ontstaan 2 dochtercellen.
Herhaalt de grote lijn van de stappen van mitose zonder fasebenamingen.
Waarom moeten cellen bij mitose gelijk zijn?
Goede antwoorden noemen: groei, vervanging of herstel; en dat de nieuwe cellen hetzelfde erfelijke materiaal nodig hebben als de oude cellen.
Het doel van meiose
Meiose maakt geslachtscellen, zoals eicellen en zaadcellen. Deze cellen moeten half zoveel chromosomen hebben. Bij de bevruchting komen twee geslachtscellen samen. Zo krijgt het nieuwe organisme weer het juiste aantal chromosomen.
Noem alleen de kern: half aantal chromosomen is nodig zodat het aantal na bevruchting weer klopt.
Meiose en voortplanting
Vormt eicellen en zaadcellen
Nodig voor voortplanting
Geslachtscellen hebben half zoveel chromosomen
Zo past bevruchting goed bij elkaar
Deze slide heeft geen instructies
Stappen van meiose
DNA wordt gekopieerd → eerste deling: chromosomen worden verdeeld → tweede deling: de cellen delen nog een keer → er ontstaan 4 geslachtscellen met half zoveel chromosomen
De precieze fasebenamingen zijn hier niet nodig. De dubbele deling is de hoofdzaak.
Uitkomst van meiose
1 moedercel deelt zich twee keer
Er ontstaan 4 nieuwe cellen
Elke cel heeft half zoveel chromosomen
De nieuwe cellen zijn genetisch verschillend
Als passend kun je noemen dat verschillen tussen geslachtscellen zorgen voor variatie.
Verschillen op een rij
Mitose
Voor groei en herstel
2 cellen
Evenveel chromosomen
Genetisch gelijk
Voor voortplanting
4 cellen
Half zoveel chromosomen
Genetisch verschillend
Meiose
Gebruik deze slide als samenvattend anker voordat leerlingen zelfstandig gaan werken.
Waarom hebben geslachtscellen half zoveel chromosomen?
Voor snellere groei
Voor wondherstel
Voor gelijke huidcellen
Voor juiste aantal na bevruchting
Toetst het doel van meiose in relatie tot bevruchting.
Maak de samenvatting af
Bij meiose deelt een moedercel zich twee keer. Er ontstaan 4 nieuwe cellen. Die hebben half zoveel chromosomen.
Controleert de kern van slides 10 t/m 14: dubbele deling, vier cellen, half aantal chromosomen.
Welke combinatie past goed bij meiose?
groei - 2 cellen
herstel - 4 cellen
voortplanting - 4 cellen
vervanging - 2 cellen
Vergelijkingsvraag over doel en uitkomst; sluit direct aan op de samenvattende verschilslide.
Wat ga je doen?
Wat: D-toets maken
Hoe: zelfstandig
Hulp: tekstboek
Klaar? leer je aantekeningen
Hoelang: 30 min
Door de docent gevraagde werkinstructiepagina.
Wat heb jij vandaag beter begrepen?
Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen kort terugkijken op hun begrip van het verschil tussen mitose en meiose.
Wat hielp jou het meest bij deze les?
Reflectie zonder fout antwoord. Verwachte antwoorden kunnen gaan over schema's, vergelijkingstabel, stappen of voorbeelden.
Welk deel vind jij nog lastig?
Reflectie zonder fout antwoord. Gebruik dit om te bepalen wat nog herhaald moet worden voor de toets.
Leerdoel
Ik kan het verschil uitleggen tussen mitose en meiose. Ik kan het doel van beide vormen van celdeling noemen en vertellen hoe de stappen verlopen.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
cel - kleinste bouwsteen van een organisme
celkern - deel van de cel waar het DNA ligt
DNA - erfelijk materiaal van een organisme
chromosoom - opgerold stukje DNA in de celkern
celdeling - het delen van een cel in nieuwe cellen
moedercel - de cel die zich gaat delen
dochtercel - nieuwe cel die ontstaat na deling
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
mitose - celdeling voor groei, vervanging en herstel
meiose - celdeling waarbij geslachtscellen ontstaan
geslachtscel - eicel of zaadcel
erfelijk materiaal - informatie in DNA die eigenschappen doorgeeft
bevruchting - versmelting van een eicel en een zaadcel
Deze slide heeft geen instructies
