Thema burgerschap: Democratie en rechtstaat
Thema burgerschap: Democratie en rechtstaat
Deze slide heeft geen instructies
Inhoud thema (blz. 152 t/m 167)
1. Begrippen
2. Geschiedenis van de Nederlandse democratie
3. Hoe ziet de parlementaire democratie van Nederland eruit?
Deze slide heeft geen instructies
Nederland is een "democratie". Wat is een democratie?
Deze slide heeft geen instructies
Onderdaan of burger?
Onderdaan: gehoorzamen / iemand anders geeft vorm aan samenleving / autoriteit boven zich
Burger: zelf samenleving vormgeven / verantwoordelijkheid ligt bij burger zelf / betrokken bij ‘samen'leving
Zijn wij in Nederland burgers of onderdanen?
Deze slide heeft geen instructies
Nederland heeft een rechtsstaat. Wat is een rechtsstaat?
Deze slide heeft geen instructies
Regering heeft informatieplicht
De ministers zijn verplicht om de Tweede Kamer te informeren.
Anders kan de Tweede Kamer de regering niet controleren
Deze slide heeft geen instructies
Opkomst van politieke partijen
Groepen die het met elkaar eens waren richten politieke partijen op om hun ideeën voor elkaar te krijgen.
Politieke partij = een politiek organisatie die zich verkiesbaar stelt. Ze wil meedoen het land/provincie om gemeente te besturen
Deze slide heeft geen instructies
Begripsverheldering
Democratie: het volk bepaald.
Indirect of direct?
Direct; volk bepaalt letterlijk het beleid van een staat
Indirect; het volk kiest vertegenwoordigers die in plaats van hen het beleid en bestuur regelen
Deze slide heeft geen instructies
Idee en oorsprong van de rechtsstaat
Wat is een rechtsstaat?
Een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermt tegen de macht en willekeur door de overheid
Wie heeft wel eens te maken gehad met de rechtstaat?
Deze slide heeft geen instructies
Rechtsstaat of dictatuur?
Is er bij deze leiders sprake van een rechtstaat?
Ons gevoel zegt van niet, maar waarom?
Deze slide heeft geen instructies
'Geschiedenis Parlementaire Democratie'
Van onderdaan tot burger
Deze slide heeft geen instructies
Van onderdaan tot burger
Vroege Middeleeuwen: onderdaan van koning of keizer, adel en geestelijkheid hebben wel meer macht
Late Middeleeuwen: stadsrechten (stadsburgers mogen zichzelf besturen, maar alleen de rijken)
1581: Plakkaat van Verlatinghe (de koning moet rekening houden met de rechten van zijn onderdanen)
Nederlandse Republiek (1588 -1795): inwoners zijn onderdanen van de regenten, wel gewetensvrijheid maar geen godsdienstvrijheid
1781: Aan het Volk van Nederland. Onder invloed van de Verlichting nemen patriotten de macht over van de regenten
Deze slide heeft geen instructies
Van onderdaan tot burger
1795 - 1806: Bataafse Republiek met eerste grondwet > eerste rechtsstaat
1806 - 1810: Nederland wordt eenheidsstaat onder Lodewijk Napoleon
1813- 1848: Koninkrijk der Nederlanden. Koning regeert zonder veel tegenspraak
1848: Grondwet van Thorbecke: Ministeriële verantwoordelijkheid en macht voor Tweede Kamer
1917: Invoering algemeen mannenkiesrecht
1919: Invoering algemeen kiesrecht
Deze slide heeft geen instructies
Ten tijde van de Republiek
1588 - 1795
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een republiek?
Deze slide heeft geen instructies
Een Republiek zonder eenheid
Aristocratie
Stadhouder tegenover raadspensionaris
Staten-Generaal
Gewestelijke Staten
Oranjegezinden tegenover staatsgezinden
Deze slide heeft geen instructies
Gewetensvrijheid
In Nederland mochten boeken gedrukt worden die in andere landen verboden waren.
In Nederland was gewetensvrijheid ( Je mocht denken, handelen en geloven wat je wilde, zo lang het de staat niet in de weg zat), maar geen godsdienstvrijheid (katholieke geloof was officieel verboden).
Deze slide heeft geen instructies
Republiek zonder inspraak
De Republiek werd geleid door regenten.
De burgers hadden geen keuze en geen inspraak --> geen democratie, maar een aristocratie.
Eigenlijk dus geen (moderne) republiek.
Ook veel tweederangs burgers; katholieken/ joden
Deze slide heeft geen instructies
De Bataafse Republiek
Oorzaken Bataafse Revolutie:
1. Armoede in de Republiek door oorlog (met Engeland; door erkenning VS als onafhankelijk land)
2. Slecht bestuur door Willem V en steeds dezelfde families hebben de macht;
3. Willem V gedraagt zich te veel als koning
4. Verlichte ideeën
Deze slide heeft geen instructies
"Aan het volk van Nederland"
Ontevredenheid onder het Nederlandse volk
-->1781 Pamflet; Aan het volk van Nederland
Het volk moet in opstand komen
Het volk mag zelf beslissen wie het land bestuurd
Weg met de Stadhouder Willem V
Mensen die het eens waren met die ideeën;
Patriotten --> vrijkorpsen in opstand
Pamflet: gedrukt geschrift van geringe omvang over een actueel onderwerp
Hij spreekt de lezers, ‘het Volk van Nederland’, aan met ‘medeburgers’, later met ‘mijne landgenoten!’. Zo maakt hij van zijn lezers en zichzelf dus één groep.
Burgers van beide partijen bewapenden zich en organiseerden militaire oefeningen. Verschillende dorpen en steden werden bestormd, huizen werden geplunderd en in brand gestoken. Sommige schrijvers van boeken over deze periode spreken zelfs over een burgeroorlog, vanwege de grimmigheid van de gewapende strijd.
De Bataafse Revolutie
Deze slide heeft geen instructies
De Bataafse Republiek (1795-1806)
Wat was nieuw?
Democratische revolutie, uitgevoerd door burgers (patriotten)
Grondwet 1798
Eenheidsstaat = Centrale overheid
Algemeen kiesrecht voor alle mannen
Openbare scholen
Vrijheid van drukpers, verenging en vergadering.
Nationale Vergadering (met 8 ministers)
Deze slide heeft geen instructies
Nederland in de Franse Tijd (1806-1815)
Geen democratie maar monarchie
Lodewijk Napoleon
Inschrijven bij de burgerlijke stand --> belasting etc.
Dienstplicht werd ingevoerd
Deze slide heeft geen instructies
Grondwet 1815: Dezelfde rechten voor alle burgers, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst.
Maar ook: de koning heeft alle macht.
Deze slide heeft geen instructies
Grondwet 1815: koning veel macht
Ministers waren dienaren van de koning: hij kon ze benoemen & ontslaan.
Koning keurde voorstellen goed of af: parlement had weinig te zeggen.
Eerste Kamer werd benoemd door de koning (vrienden).
Tweede Kamer werd benoemd door bestuurders van de provincie (Provinciale Staten).
Deze slide heeft geen instructies
Grondwet 1848
Geschreven door Thorbecke
Onvrede in Nederland over het bestuur
Liberalen wilde meer vrijheid
Nieuwe grondrechten, zoals persvrijheid
Nederland kreeg een parlementaire stelsel
Deze slide heeft geen instructies
Grondwet 1848
Koning onschendbaar;
Ministriële verantwoordelijkheid
Elke 4 jaar rechtsstreekse verkiezingen voor de Tweede Kamer --> census kiesrecht (mannen betalen belasting om te mogen stemmen)
Eerste Kamer indirecte verkiezingen via de provincies
Is Nederland vanaf toen al een echte democratie?
Deze slide heeft geen instructies
Grondwet 1848 in de praktijk
Willem III was koning en begreep niets van de grondwet:
Mocht nog ministers benoemen, maar had niet door dat ministers nu met de eerste en tweede kamer moesten werken
--> veel plannen gingen dus niet door.
Gedwongen parlementaire kabinetten te vormen; meerderheid was nodig.
Deze slide heeft geen instructies
Grondwet 1848 in de praktijk
De uiteindelijke macht lag nog maar bij een kleine 'elite', door:
- Censuskiesrecht; weinig mensen mogen stemmen.
- Rijke mensen mogen stemmen en stemmen dus op zichzelf.
Gevolg voor het beleid: voordelig voor de rijken, nadelig voor de armen (in meeste gevallen).
Deze slide heeft geen instructies
Emancipatie
In de 19e eeuw emancipatiebewegingen van slaafgemaakten, vrouwen, arbeiders en religieuze minderheden (katholieken en protestanten)
Deze slide heeft geen instructies
De eerste politieke partijen
Deze slide heeft geen instructies
De sociale kwestie
De sociale kwestie = de discussie over de werk- en leefomstandigheden van de arbeiders.
De sociale kwestie leidde tot het invoeren van sociale wetten.
Socialisten wilden ook algemeen kiesrecht (voor de mannen)
Deze slide heeft geen instructies
De schoolstrijd
De confessionelen wilden dat de bijzondere scholen ook werden bekostigd vanuit de overheid i.p.v. alleen de openbare scholen. Deze strijd om geld wordt de schoolstrijd genoemd.
Deze slide heeft geen instructies
Pacificatie 1917
Deze slide heeft geen instructies
Pacificatie 1917
Algemeen kiesrecht mannen (Passief/actief)
Passief kiesrecht vrouwen
Einde schoolstrijd; bijzondere scholen krijgen subsidie
Evenredige vertegenwoordiging i.p.v. districtenstelsel
Deze slide heeft geen instructies
Evenredige vertegenwoordiging
Eis liberalen:
In 1917 werd het kiesstelsel gewijzigd.
Er kwam evenredige vertegenwoordiging.
Alle stemmen uit hele land werden bij elkaar opgeteld. De zetels worden naar verhouding verdeeld.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Uitbreiding van het kiesrecht.
1917: Algemeen kiesrecht voor mannen.
1919: Algemeen kiesrecht voor vrouwen.
Nederland werd een parlementaire democratie.
Deze slide heeft geen instructies
Staatsinrichting
van Nederland
Democratische rechtstaat
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De Trias Politica
Deze slide heeft geen instructies
Trias politica in Nederland
Deze slide heeft geen instructies
Het parlement
Het parlement bestaat uit de Eerste Kamer en Tweede Kamer
Het parlement keurt een wetsvoorstel goed of af
De macht ligt dus bij het parlement!
Het parlement
Eerste Kamer
75 leden
Tweede Kamer
150 leden
Deze slide heeft geen instructies
De Eerste Kamer
De Eerste Kamer wordt niet rechtstreeks door de bevolking gekozen.
De bevolking kiest eerst de Provinciale Staten ( het parlement van de provincie). De Provinciale Staten kiezen dan de leden van de Eerste Kamer.
De Eerste Kamer heeft daarom ook minder macht dan de Tweede Kamer.
Deze slide heeft geen instructies
Leden van de TWEEDE KAMER hebben:
Recht van initiatief --> wet voorstellen
Recht van amendement --> wet aanpassen
Recht van enquête --> navraag doen
Recht van interpellatie: minister tot verantwoording roepen
Deze slide heeft geen instructies
Kabinetsformatie:
De 2e kamer benoemt een informateur.
De informateur gaat praten met de grootste partijen.
De formateur is de leider van de grootste partij .
Hij gaat op zoek naar een coalitie en sluit een regeerakkoord.
De overige partijen belanden in de oppositie.
Deze slide heeft geen instructies
Coalitie/oppositie
Coalitie: twee of meer
partijen die samen meestal
de meerderheid hebben in
het parlement.
Oppositie: alle partijen/
volksvertegenwoordigers
die niet in de coalitie zitten.
Deze slide heeft geen instructies
Het kabinet
Het kabinet bestaat uit ministers en staatssecretarissen
Het kabinet stelt de meeste wetten voor.
Ministers zitten in de regering én het kabinet en hebben dus erg veel macht.
Kabinet
Regering
Staatssecretarissen
Ministers
Koning
Deze slide heeft geen instructies
Provincie
De Provinciale Staten is het 'parlement' van de provincies.
Zij worden met de Provinciale Statenverkiezingen door de burgers gekozen
Zij moeten het dagelijks bestuur van de provincie controleren, de Gedeputeerde Staten (Uitvoerende macht)
Belang van de verkiezingen in de provincies:
De statenleden van de provincies kiezen afgevaardigden voor de Eerste Kamer; dus heeft direct invloed op landelijk parlement.
Deze slide heeft geen instructies
Gemeenteraad
'Parlement' van de gemeente, gekozen door de inwoners van de gemeente.
Controleert het College van Burgemeesters en Wethouders (uitvoerende macht).
Wethouders gekozen door gemeenteraad.
Deze slide heeft geen instructies
Populisme
= Politiek waarbij mensen vinden dat er eenvoudige oplossingen zijn voor grote maatschappelijke problemen die het volk bezighouden.
Aanhangers populisme
Aanhangers zijn bijvoorbeeld bang dat de eigen nationale cultuur verdwijnt. Geven bijvoorbeeld de EU daar de schuld van.
Voorstanders van referendum (= volksraadpleging over wetten/maatregelen)
Zijn vaak tegen de gevestigde orde (tegen huidige regering)
Deze slide heeft geen instructies
Onderdaan of burger?
Onderdaan: gehoorzamen / iemand anders geeft vorm aan samenleving / autoriteit boven zich
Burger: zelf samenleving vormgeven / verantwoordelijkheid ligt bij burger zelf / betrokken bij ‘samen'leving
Zijn wij in Nederland burgers of onderdanen?
Deze slide heeft geen instructies