Thema 1. Democratie en rechtsstaat

Thema burgerschap: Democratie en rechtstaat 

1 / 52
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

In deze les zitten 52 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Thema burgerschap: Democratie en rechtstaat 

Deze slide heeft geen instructies

Inhoud thema (blz. 152 t/m 167)

1. Begrippen

2. Geschiedenis van de Nederlandse democratie

3. Hoe ziet de parlementaire democratie van Nederland eruit?

Deze slide heeft geen instructies

Nederland is een "democratie". Wat is een democratie?

Deze slide heeft geen instructies

Onderdaan of burger?

  • Onderdaan: gehoorzamen / iemand anders geeft vorm aan samenleving / autoriteit boven zich


  • Burger: zelf samenleving vormgeven / verantwoordelijkheid ligt bij burger zelf / betrokken bij ‘samen'leving


Zijn wij in Nederland burgers of onderdanen?

Deze slide heeft geen instructies

Nederland heeft een rechtsstaat. Wat is een rechtsstaat?

Deze slide heeft geen instructies

Regering heeft informatieplicht

De ministers zijn verplicht om de Tweede Kamer te informeren.



Anders kan de Tweede Kamer de regering niet controleren

Deze slide heeft geen instructies

Opkomst van politieke partijen

Groepen die het met elkaar eens waren richten politieke partijen op om hun ideeën voor elkaar te krijgen.


Politieke partij = een politiek organisatie die zich verkiesbaar stelt. Ze wil meedoen het land/provincie om gemeente te besturen

Deze slide heeft geen instructies

Begripsverheldering

Democratie: het volk bepaald.


Indirect of direct?


  • Direct; volk bepaalt letterlijk het beleid van een staat

  • Indirect; het volk kiest vertegenwoordigers die in plaats van hen het beleid en bestuur regelen

Deze slide heeft geen instructies

Idee en oorsprong van de rechtsstaat



Wat is een rechtsstaat?

Een staat waarin  burgers met grondrechten worden beschermt tegen de macht en willekeur door de overheid


Wie heeft wel eens te maken  gehad met de rechtstaat?

Deze slide heeft geen instructies

Rechtsstaat of dictatuur?


Is er bij deze leiders sprake van een rechtstaat? 


Ons gevoel zegt van niet, maar waarom?

Deze slide heeft geen instructies

'Geschiedenis Parlementaire Democratie'

Van onderdaan tot burger

Deze slide heeft geen instructies

Van onderdaan tot burger 

  • Vroege Middeleeuwen: onderdaan van koning of keizer, adel en geestelijkheid hebben wel meer macht

  • Late Middeleeuwen: stadsrechten (stadsburgers mogen zichzelf besturen, maar alleen de rijken)

  • 1581: Plakkaat van Verlatinghe (de koning moet rekening houden met de rechten van zijn onderdanen)

  • Nederlandse Republiek (1588 -1795): inwoners zijn onderdanen van de regenten,  wel gewetensvrijheid maar geen godsdienstvrijheid

  • 1781: Aan het Volk van Nederland. Onder invloed van de Verlichting nemen patriotten de macht over van de regenten

Deze slide heeft geen instructies

Van onderdaan tot burger 

  1. 1795 - 1806: Bataafse Republiek met eerste grondwet > eerste rechtsstaat

  2. 1806 - 1810: Nederland wordt eenheidsstaat onder Lodewijk Napoleon

  3. 1813- 1848: Koninkrijk der Nederlanden. Koning regeert zonder veel tegenspraak

  4. 1848: Grondwet van Thorbecke: Ministeriële verantwoordelijkheid en macht voor Tweede Kamer

  5. 1917: Invoering algemeen mannenkiesrecht

  6. 1919: Invoering algemeen kiesrecht

Deze slide heeft geen instructies

Ten tijde van de Republiek

1588 - 1795



Deze slide heeft geen instructies

Wat is een republiek?

Deze slide heeft geen instructies

Een Republiek zonder eenheid

  • Aristocratie

  • Stadhouder tegenover raadspensionaris

  • Staten-Generaal

  • Gewestelijke Staten

  • Oranjegezinden tegenover staatsgezinden

Deze slide heeft geen instructies

Gewetensvrijheid

In Nederland mochten boeken gedrukt worden die in andere landen verboden waren.


In Nederland was gewetensvrijheid ( Je mocht denken, handelen en geloven wat je wilde, zo lang het de staat niet in de weg zat), maar geen godsdienstvrijheid (katholieke geloof was officieel verboden).

Deze slide heeft geen instructies

Republiek zonder inspraak

De Republiek werd geleid door regenten.

De burgers hadden geen keuze en geen inspraak --> geen democratie, maar een aristocratie.


Eigenlijk dus geen (moderne) republiek.


Ook veel tweederangs burgers; katholieken/ joden

Deze slide heeft geen instructies

De Bataafse Republiek

Oorzaken Bataafse Revolutie:

1. Armoede in de Republiek door oorlog (met Engeland; door erkenning VS als onafhankelijk land)

2. Slecht bestuur door Willem V en steeds dezelfde families hebben de macht;

3. Willem V gedraagt zich te veel als koning

4. Verlichte ideeën

Deze slide heeft geen instructies

"Aan het volk van Nederland"

Ontevredenheid onder het Nederlandse volk

-->1781 Pamflet; Aan het volk van Nederland

  • Het volk moet in opstand komen

  • Het volk mag zelf beslissen wie het land bestuurd

  • Weg met de Stadhouder Willem V

Mensen die het eens waren met die ideeën; 

Patriotten --> vrijkorpsen in opstand

Pamflet: gedrukt geschrift van geringe omvang over een actueel onderwerp


Hij spreekt de lezers, ‘het Volk van Nederland’, aan met ‘medeburgers’, later met ‘mijne landgenoten!’. Zo maakt hij van zijn lezers en zichzelf dus één groep.


Burgers van beide partijen bewapenden zich en organiseerden militaire oefeningen. Verschillende dorpen en steden werden bestormd, huizen werden geplunderd en in brand gestoken. Sommige schrijvers van boeken over deze periode spreken zelfs over een burgeroorlog, vanwege de grimmigheid van de gewapende strijd. 

De Bataafse Revolutie

Deze slide heeft geen instructies

De Bataafse Republiek (1795-1806)

Wat was nieuw?

  • Democratische revolutie, uitgevoerd door burgers (patriotten)

  • Grondwet 1798

  • Eenheidsstaat = Centrale overheid 

  • Algemeen kiesrecht voor alle mannen

  • Openbare scholen 

  • Vrijheid van drukpers, verenging en vergadering.

  • Nationale Vergadering (met 8 ministers) 



Deze slide heeft geen instructies

Nederland in de Franse Tijd (1806-1815)

  • Geen democratie maar monarchie

  • Lodewijk Napoleon

  • Inschrijven bij de burgerlijke stand --> belasting etc.

  • Dienstplicht werd ingevoerd

Deze slide heeft geen instructies



Grondwet 1815: Dezelfde rechten voor alle burgers, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst.

Maar ook: de koning heeft alle macht.

Deze slide heeft geen instructies

Grondwet 1815: koning veel macht

  • Ministers waren dienaren van de koning: hij kon ze benoemen & ontslaan.


  • Koning keurde voorstellen goed of af: parlement had weinig te zeggen.​


  • Eerste Kamer werd benoemd door de koning (vrienden)​.


  • Tweede Kamer werd benoemd door bestuurders van de provincie (Provinciale Staten).



Deze slide heeft geen instructies

Grondwet 1848

Geschreven door Thorbecke

Onvrede in Nederland over het bestuur

Liberalen wilde meer vrijheid

Nieuwe grondrechten, zoals persvrijheid

Nederland kreeg een parlementaire stelsel

Deze slide heeft geen instructies

Grondwet 1848

  • Koning onschendbaar;

  • Ministriële verantwoordelijkheid

  • Elke 4 jaar rechtsstreekse verkiezingen voor de Tweede Kamer --> census kiesrecht (mannen betalen belasting om te mogen stemmen)

  • Eerste Kamer indirecte verkiezingen via de provincies


Is Nederland vanaf toen al een echte democratie?

Deze slide heeft geen instructies

Grondwet 1848 in de praktijk

Willem III was koning en begreep niets van de grondwet:

  • Mocht nog ministers benoemen, maar had niet door dat ministers nu met de eerste en tweede kamer moesten werken

--> veel plannen gingen dus niet door.


Gedwongen parlementaire kabinetten te vormen; meerderheid was nodig.



Deze slide heeft geen instructies

Grondwet 1848 in de praktijk

De uiteindelijke macht lag nog maar bij een kleine 'elite', door:

- Censuskiesrecht; weinig mensen mogen stemmen.

- Rijke mensen mogen stemmen en stemmen dus op zichzelf.


Gevolg voor het beleid: voordelig voor de rijken, nadelig voor de armen (in meeste gevallen).


Deze slide heeft geen instructies

Emancipatie


In de 19e eeuw emancipatiebewegingen van slaafgemaakten, vrouwen, arbeiders en religieuze minderheden (katholieken en protestanten)

Deze slide heeft geen instructies

De eerste politieke partijen



Deze slide heeft geen instructies

De sociale kwestie

De sociale kwestie = de discussie over de werk- en leefomstandigheden van de arbeiders. 

De sociale kwestie leidde tot het invoeren van sociale wetten. 


Socialisten wilden ook algemeen kiesrecht (voor de mannen)



Deze slide heeft geen instructies

De schoolstrijd

De confessionelen wilden dat de bijzondere scholen ook werden bekostigd vanuit de overheid i.p.v. alleen de openbare scholen. Deze strijd om geld wordt de schoolstrijd genoemd.

Deze slide heeft geen instructies

Pacificatie 1917

Deze slide heeft geen instructies

Pacificatie 1917

  • Algemeen kiesrecht mannen (Passief/actief)

  • Passief kiesrecht vrouwen

  • Einde schoolstrijd; bijzondere scholen krijgen subsidie

  • Evenredige vertegenwoordiging i.p.v. districtenstelsel

Deze slide heeft geen instructies

Evenredige vertegenwoordiging

Eis liberalen:

In 1917 werd het kiesstelsel gewijzigd.

Er kwam evenredige vertegenwoordiging.



Alle stemmen uit hele land werden bij elkaar opgeteld. De zetels worden naar verhouding verdeeld.



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Uitbreiding van het kiesrecht.



  • 1917: Algemeen kiesrecht voor mannen.

  • 1919: Algemeen kiesrecht voor vrouwen.

  • Nederland werd een parlementaire democratie.

Deze slide heeft geen instructies

Staatsinrichting 

van Nederland


Democratische rechtstaat

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

De Trias Politica


Deze slide heeft geen instructies

Trias politica in Nederland

Deze slide heeft geen instructies

Het parlement

Het parlement bestaat uit de Eerste Kamer en Tweede Kamer

Het parlement keurt een wetsvoorstel goed of af

De macht ligt dus bij het parlement!

Het parlement

Eerste Kamer


75 leden

Tweede Kamer


150 leden

Deze slide heeft geen instructies

De Eerste Kamer


De Eerste Kamer wordt niet rechtstreeks door de bevolking gekozen.

De bevolking kiest eerst de Provinciale Staten ( het parlement van de provincie). De Provinciale Staten kiezen dan de leden van de Eerste Kamer.

De Eerste Kamer heeft daarom ook minder macht dan de Tweede Kamer.

Deze slide heeft geen instructies

Leden van de TWEEDE KAMER hebben:

  • Recht van initiatief --> wet voorstellen

  • Recht van amendement --> wet aanpassen

  • Recht van enquête --> navraag doen

  • Recht van interpellatie: minister tot verantwoording roepen

Deze slide heeft geen instructies

Kabinetsformatie:


  • De 2e kamer benoemt een informateur.

  • De informateur gaat praten met de grootste partijen.

  • De formateur is de leider van de grootste partij .

  • Hij gaat op zoek naar een coalitie  en sluit een regeerakkoord.

  • De overige partijen belanden in de oppositie.


Deze slide heeft geen instructies

Coalitie/oppositie

Coalitie: twee of meer 

partijen die samen meestal 

de meerderheid hebben in

het parlement.

Oppositie: alle partijen/

volksvertegenwoordigers

die niet in de coalitie zitten.

Deze slide heeft geen instructies

Het kabinet

Het kabinet bestaat uit ministers en staatssecretarissen

Het kabinet stelt de meeste wetten voor. 

Ministers zitten in de regering én het kabinet en hebben dus erg veel macht.

Kabinet

Regering

Staatssecretarissen

Ministers

Koning

Deze slide heeft geen instructies


Provincie

  • De Provinciale Staten is het 'parlement' van de provincies.

  • Zij worden met de Provinciale Statenverkiezingen door de burgers gekozen

  • Zij moeten het dagelijks bestuur van de provincie controleren, de Gedeputeerde Staten (Uitvoerende macht)


Belang van de verkiezingen in de provincies:

De statenleden van de provincies kiezen afgevaardigden voor de Eerste Kamer; dus heeft direct invloed op landelijk parlement.

Deze slide heeft geen instructies

Gemeenteraad

  • 'Parlement' van de gemeente, gekozen door de inwoners van de gemeente.

  • Controleert het College van Burgemeesters en Wethouders (uitvoerende macht).

  • Wethouders gekozen door gemeenteraad.

Deze slide heeft geen instructies

Populisme

= Politiek waarbij mensen vinden dat er eenvoudige oplossingen zijn voor grote maatschappelijke problemen die het volk bezighouden.


Aanhangers populisme

  • Aanhangers zijn bijvoorbeeld bang dat de eigen nationale cultuur verdwijnt. Geven bijvoorbeeld de EU daar de schuld van.

  • Voorstanders van referendum (= volksraadpleging over wetten/maatregelen)

  • Zijn vaak tegen de gevestigde orde (tegen huidige regering)

Deze slide heeft geen instructies

Onderdaan of burger?

  • Onderdaan: gehoorzamen / iemand anders geeft vorm aan samenleving / autoriteit boven zich


  • Burger: zelf samenleving vormgeven / verantwoordelijkheid ligt bij burger zelf / betrokken bij ‘samen'leving


Zijn wij in Nederland burgers of onderdanen?

Deze slide heeft geen instructies