Begintaak (herhaling v/d lesstof: bs 1 en 2)
Thema Erfelijkheid
Noteer jouw antwoorden op de volgende vragen in notability:
1) Hoeveel chromosomen heeft een mens?
2) Waar bestaat een chromosoom uit?
3) Wat is een gen?
4) Hoe komt een mens aan alle genenparen?
5) Welke geslachtschromosomen heeft een jongen?
6) Welke geslachtschromosomen heeft een meisje?
Begintaak (herhaling v/d lesstof: bs 1 en 2)
Thema Erfelijkheid
Noteer jouw antwoorden op de volgende vragen in notability:
1) Hoeveel chromosomen heeft een mens?
2) Waar bestaat een chromosoom uit?
3) Wat is een gen?
4) Hoe komt een mens aan alle genenparen?
5) Welke geslachtschromosomen heeft een jongen?
6) Welke geslachtschromosomen heeft een meisje?
Check je eigen antwoorden:
1) De mens heeft 46 chromosomen.
2) Een chromosoom bestaat uit DNA?
3) Een gen is een stukje DNA dat zorgt voor één bepaalde eigenschap?
4) Elk genenpaar wordt gevormd door één gen afkomstig van je moeder en één gen afkomstig van je vader.
5) De geslachtschromosomen van een jongen zijn een X en een Y-chromosoom.
6) De geslachtschromosomen van een meisje zijn twee X-chromosomen.
Thema erfelijkheid
Basisstof 3
KRUISINGEN:
* Dominant en recessieve overerving
* (Intermediaire overerving)
Kruisingen
Bij geslachtgelijke voortplanting:
genen van vader en moeder worden gekruist
Er ontstaan nieuwe genotypen/fenotypen bij de nakomelingen
Voorbeeld kruising
AA x aa
Kruisingen
hoofdletters zijn dominant
zwart is dominant
---> A
kleine letters zijn recessief rood is recessief
---> a
AA = homozygoot dominant (zwart)
Aa = heterozygoot (zwart)
aa = homozygoot recessief (rood)
Uitwerking kruising
Noteer eerst de P -generatie: AA x aa
Welke geslachtscellen worden gemaakt? A a
De nakomelingen in de F1: Aa
Kans op Zwart in de F1 ---> Aa = 100 % heterozygoot
Kans op Rood in de F1 ---> aa = 0%
De jongen uit de F1 planten zich onderling voort...
Kruising van de F1: Aa x Aa
Geslachtscellen: A of a A of a
Kruisingsschema:
Compleet uitgewerkte kruising
P: ouders
Geslachtscellen:
F1: kinderen
Doorkruisen:
Geslachtscellen:
F2: zie kruisingsschema
Fenotype in de F2:
De kans op Roodbont = 25%
De kans op Zwartbont = 75%
Verhouding v/d fenotypen =
Zwartbont : roodbont = 3:1
Genotype in de F2:
AA = 25 %
Aa = 50 %
aa = 25 %
Verhouding v/d genotypen =
AA:Aa:aa = 1:2:1
Intermediaire kruising
Intermediaire kruising
Beide genen zijn even sterk. Geen dominant gen.
Onder de nakomelingen bevinden zich 'mengvormen' van de genotypen.
Uitwerking kruising
P: AzAz x AwAw
F1: AzAw (100 %)
AzAw x AzAw
F2: AzAz = 25 % (zwart)
AzAw = 50 % (grijs)
AwAw = 25 % (wit)
2 gelijke allelen (genen) voor een eigenschap noemen we:
Homozygoot
Heterozygoot
Dominant
Recessief
Als uit een rode en een witte plant, roze planten ontstaan, dan is de overerving?
intermediair
recessief
homozygoot
heterozygoot
Aa is
Homozygoot recessief
Homozygoot Dominant
Heterozygoot
Heterozygoot Dominant
aa is:
Homozygoot
Homozygoot recessief
Homozygoot dominant
Heterozygoot
AA is
homozygoot recessief
homozygoot dominant
heterozygoot
Een recessieve eigenschap is een:
Eigenschap die snel tot uiting komt
Eigenschap die tot uiting komt als hij homozygoot voorkomt
Eigenschap die tot uiting komt als hij heterozygoot voorkomt
Hoe noemen we de variant van een gen dat altijd tot uiting komt in het uiterlijk als het aanwezig is?
Homozygoot
Heterozygoot
Recessief
Dominant
Bij konijnen is de vachtkleur zwart (A) dominant over wit (a). Een homozygoot zwart konijn (AA) wordt enkele malen gekruist met een wit (aa) konijn. Hoe groot is de kans op witte konijntjes (aa)?
100%
75%
50%
0%
Bij konijnen is de vachtkleur zwart (A) dominant over wit (a). Een homozygoot zwart konijn (AA) wordt enkele malen gekruist met een wit konijn (aa). Wat is het genotype van de konijntjes uit de F1?
Aa
AA
aa
De konijnen in de F1 hebben allemaal genotype Aa. De konijntjes planten zich onderling voor. Werk de kruising uit.
Uit de kruising komt: A a A AA Aa a Aa aa Wat is de verhouding in de genotypen? En wat in de fenotypen?
Aan de slag
Maak de opdrachten van bs 1,2 en 3. Klaar? Maak bs 4.
Kom voor extra uitleg
Leer Basisstof 1, 2 & 3
Stambomen
Lees de opgave goed: wat is dominant en wat is recessief?
noteer eerst de genotypen die je al weet
Vul nu de overige genotypen in
Stambomen
Of een koe roodbont is of zwartbont wordt bepaald door erfelijke factoren. Een koe en een stier, beide zwartbond en heterozygoot, krijgen twee nakomelingen. De nakomelingen krijgen samen een nakomeling die roodbont is. In de afbeelding zijn drie stambomen getekend. Welke stamboom kan de genotypen juist weergegeven?
Stamboom 1
Stamboom 2
Stamboom 3
De kleur van erwten is een erfelijke eigenschap. Een bepaalde erwtenplant is opgegroeid uit een gele erwt. Hij wordt gekruist met een andere erwtenplant die ook is opgegroeid uit een gele erwt. Onder de nakomelingen uit deze kruising komen zowel gele als groene erwten voor. Wat is het genotype van beide ouderplanten voor de kleur van de erwten waaruit ze zijn opgegroeid?
Beide planten zijn heterozygoot.
Beide planten zijn homozygoot.
De ene plant is heterozygoot en de andere homozygoot.
Thalassemie is een zeer ernstige bloedziekte die het gevolg is van afwijkende rode bloedcellen. De ziekte wordt veroorzaakt door een recessief gen. Iemand die heterozygoot is voor dit gen, wordt een drager genoemd. Een drager heeft meestal voldoende gezonde rode bloedcellen en heeft de ziekte in een minder ernstige vorm. Rob en Monica zijn allebei drager van thalassemie. Hoe groot is de kans dat een kind van Rob en Monica de ernstige vorm van thalassemie heeft?
0%
25%
50%
75%
Uit de resultaten van één bepaalde kruising is met zekerheid af te leiden, dat het gen voor korte haren dominant is. Welke kruising is dit?
kruising 1 x 2
kruising 3 x 4
kruising 5 x 6
Bij een runderras is de vachtkleur rood of wit of rood-wit gevlekt. De vachtkleur is een erfelijke eigenschap. Als een homozygoot rood rund wordt gekruist met een homozygoot wit rund zijn alle nakomelingen rood-wit gevlekt. Het fenotype van deze nakomelingen wordt intermediair genoemd. Twee rood-wit gevlekte runderen worden met elkaar gekruist. Hoe groot is de kans op een witte nakomeling bij deze kruising?
0%
25%
50%
75%