Werkwoorden foutloos spellen
Werkwoorden foutloos spellen
Open met het belang van correcte werkwoordspelling in schoolwerk, mails en toetsen. Leg uit dat ook Engelse werkwoorden in het Nederlands volgens deze regels worden gespeld.
Lesdoel
Ik kan werkwoorden foutloos spellen door de juiste spellingregel toe te passen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij werkwoordspelling?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: persoonsvorm, d/t, tegenwoordige tijd, verleden tijd, voltooid deelwoord, stam.
Eerst bepaal je de werkwoordsvorm
Bij werkwoordspelling kijk je niet meteen naar d of t.
Je bepaalt eerst:
is het de persoonsvorm?
staat het in de tegenwoordige tijd of verleden tijd?
of is het een voltooid deelwoord?
of het hele werkwoord?
Benadruk dat veel fouten ontstaan doordat leerlingen te snel naar de laatste letter kijken. De volgorde van denken is hier het belangrijkste.
Is het de persoonsvorm?
De persoonsvorm is het werkwoord dat verandert als je de zin in een andere tijd zet.
Voorbeeld:
Ik loop naar school.
Ik liep naar school.
loop/liep is de persoonsvorm.
Je kunt ook noemen dat de persoonsvorm vaak met het onderwerp meeverandert. Houd het eenvoudig op A2/B1-niveau.
Persoonsvorm in de tegenwoordige tijd
Bij de tegenwoordige tijd gebruik je:
ik-vorm bij ik
ik-vorm ook bij je/jij als die achter de persoonsvorm staat
ik-vorm + t bij de rest
Voorbeelden:
ik word
word jij
hij wordt
Noem expliciet het verschil tussen 'jij wordt' en 'word jij'. Dat is een klassieke foutbron.
Persoonsvorm in de verleden tijd
Bij de verleden tijd kijk je eerst of het werkwoord zwak (klankvast) of sterk (klankveranderend) is.
zwak werkwoord: ik-vorm + de(n) of te(n)
sterk werkwoord: schrijven zoals je het woord hoort
Voorbeelden:
ik maakte, wij maakten
ik liep, wij liepen
Leg uit dat zwakke werkwoorden een uitgang krijgen en sterke werkwoorden vaak van klank veranderen. Houd de termen kort en functioneel.
Zwak en sterk werkwoord
Het verschil is belangrijk voor de spelling.
zwak werkwoord: stam blijft meestal gelijk
- werken → werkte
- maken → maakte
sterk werkwoord: klinker verandert vaak
- lopen → liep
- schrijven → schreef
Gebruik deze slide om het onderscheid te verstevigen voordat 't ex-fokschaap komt. Geen uitgebreide uitzonderingen nodig.
Vul de juiste woorden in
Bij werkwoordspelling kijk je eerst naar de juiste vorm. De persoonsvorm verandert als je de zin in een andere tijd zet. In de tegenwoordige tijd schrijf je bij ik de ik-vorm. In de verleden tijd kan een werkwoord sterk of zwak zijn.
Controleer of leerlingen eerst de vorm bepalen en pas daarna de spellingregel kiezen.
't ex-fokschaap / 't kofschip-x
Dit hulpmiddel gebruik je alleen bij:
de verleden tijd van een zwak werkwoord
het voltooid deelwoord van een zwak werkwoord
Twijfel je tussen d of t? Dan helpt deze regel.
Benadruk dat leerlingen 't ex-fokschaap niet overal mogen gebruiken. Alleen in deze twee gevallen.
Zo werkt 't ex-fokschaap
Volg deze stappen:
Neem het hele werkwoord.
Haal -en eraf.
Kijk naar de laatste letter van de stam.
Zit die letter in 't ex-fokschaap?
Dan schrijf je te(n) en een voltooid deelwoord op -t.
Zit die letter er niet in?
Dan schrijf je de(n) en een voltooid deelwoord op -d.
('NEE IS -D')
Als voorbeeld kun je mondeling geven: 'werken' → stam 'werk' → k zit in 't ex-fokschaap' → werkte, gewerkt.
Voltooid deelwoord
Een voltooid deelwoord hoort vaak bij een hulpwerkwoord.
Voorbeelden:
ik heb gewerkt
zij heeft geleerd
wij zijn gelopen
Bij een zwak werkwoord let je op d of t.
Bij een sterk werkwoord schrijf je hoe je het hoort.
Verbind dit met de eerdere regel: bij zwakke werkwoorden kun je 't ex-fokschaap gebruiken, bij sterke niet.
Voltooid deelwoord van een zwak werkwoord
Maak het woord langer om te horen wat je schrijft.
hoor je -d? schrijf d
hoor je -t? schrijf t
twijfel je? gebruik 't ex-fokschaap
Voorbeelden:
geleerd
gemaakt
De formulering 'maak het woord langer' komt uit het schema en helpt leerlingen auditief controleren. Houd het praktisch.
Voltooid deelwoord van een sterk werkwoord
Bij een sterk werkwoord gebruik je niet 't ex-fokschaap.
Je schrijft de vaste vorm van het voltooid deelwoord:
lopen → gelopen
schrijven → geschreven
zien → gezien
Deze vormen moet je herkennen en onthouden.
Noem dat sterke werkwoorden vaak onregelmatig zijn. Voor deze doelgroep is herkennen belangrijker dan volledige theorie.
Wanneer gebruik je 't ex-fokschaap?
Bij alle werkwoorden
Bij sterke werkwoorden
Bij zwakke pv en vd
Alleen in de tt
Correct is: bij de verleden tijd van een zwak werkwoord en bij het voltooid deelwoord van een zwak werkwoord.
Vul de juiste woorden in
Bij een zwak werkwoord neem je eerst het hele werkwoord. Daarna haal je -en eraf en kijk je naar de laatste letter van de stam. Zit die letter in 't ex-fokschaap, dan schrijf je in de verleden tijd te(n) en het voltooid deelwoord op -t.
Laat leerlingen de stappen hardop meedenken: heel werkwoord, stam, laatste letter, dan pas kiezen tussen d en t.
Waarom helpt 't ex-fokschaap niet bij sterke werkwoorden?
Bespreek dat sterke werkwoorden een vaste vorm hebben en dat je daarbij 't ex-fokschaap niet gebruikt. Voorbeelden die goed zijn: gelopen, geschreven, gezien.
Voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord
Soms gebruik je een voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord.
Voorbeelden:
de gesloten deur
het geleerde woord
een gebroken glas
Volgens het schema schrijf je deze vorm zo kort mogelijk.
Houd deze slide beperkt tot herkenning: het woord zegt iets over een zelfstandig naamwoord. Ga niet uitweiden naar alle verbuigingsregels.
Het hele werkwoord
Het hele werkwoord heet ook het infinitief.
Dit is de vorm met -en:
lopen
worden
maken
downloaden
Deze vorm gebruik je als basis voor andere regels.
Maak eventueel de koppeling naar Engelse werkwoorden in het Nederlands, zoals 'downloaden'.
Ook bij Engelse werkwoorden
De Nederlandse regels gelden ook voor werkwoorden uit het Engels.
Voorbeelden:
ik download
hij downloadt
wij downloaden
ik downloadde
bestand gedownload
Dit sluit aan op de bijlage. Kies één herkenbaar voorbeeld en laat zien dat dezelfde denkstappen gelden.
Stappenplan bij werkwoordspelling
Gebruik steeds dezelfde volgorde:
Zoek het werkwoord.
Bepaal de vorm: persoonsvorm, voltooid deelwoord of infinitief.
Kijk naar de tijd: tegenwoordige tijd of verleden tijd.
Bepaal of het werkwoord zwak of sterk is.
Pas de juiste regel toe.
Deze samenvatting verbindt alle subonderdelen tot één vaste aanpak. Dat helpt leerlingen bij toetsen.
Welke spelling is goed?
hij download
ik downloadt
hij downloadt
ik downloaddet
Toetst of leerlingen dezelfde Nederlandse regels toepassen op Engelse werkwoorden.
Vul de juiste woorden in
Bij werkwoordspelling gebruik je steeds een stappenplan. Eerst zoek je het werkwoord. Daarna bepaal je de vorm: persoonsvorm, voltooid deelwoord of infinitief. Dan kijk je naar de tijd en bepaal je of het werkwoord zwak of sterk is. Pas daarna gebruik je de juiste regel.
Deze oefening vat het stappenplan samen en controleert of leerlingen de volgorde kennen.
Wat uit deze les ga jij voortaan eerst controleren?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel van werkwoordspelling vond jij het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Welke regel ga jij het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
persoonsvorm - werkwoord dat verandert als je de zin in een andere tijd zet
tegenwoordige tijd - tijd waarin iets nu gebeurt
verleden tijd - tijd waarin iets eerder gebeurde
zwak werkwoord - werkwoord met verleden tijd op -de(n) of -te(n)
sterk werkwoord - werkwoord met een klankverandering in de verleden tijd
voltooid deelwoord - werkwoordsvorm zoals in: ik heb gewerkt
infinitief - het hele werkwoord, meestal de vorm met -en
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
ik-vorm - de stam van het werkwoord zonder -en
stam - de basisvorm van het werkwoord waarop je verder bouwt
onderwerp - wie of wat iets doet in de zin
hulpwerkwoord - werkwoord dat samen met een ander werkwoord voorkomt, zoals hebben of zijn
bijvoeglijk naamwoord - woord dat iets zegt over een zelfstandig naamwoord
't ex-fokschaap - hulpmiddel om bij zwakke werkwoorden te kiezen tussen d en t
Deze slide heeft geen instructies