3. De weg naar een winstgevende kolonie
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
De koloniale relatie tussen Indonesië en Nederland
3. De weg naar een winstgevende kolonie
(1800-1870)
De Weg naar een Winstgevende Kolonie 1
Deze les
Uitleg
Invulsamenvatting
Bespreken
Tweede helft: verder aan samenvatting 'De Terugkeer'
Kies het juiste antwoord. De VOC voer op Amerika en Azië
Waar
Niet waar
Kies het juiste antwoord. De VOC stelde bestuurders aan
Waar
Niet waar
Kies het juiste antwoord. De VOC handelde in producten als graan en vis
Waar
Niet waar
Kies het juiste antwoord. De VOC mocht oorlog voeren
Waar
Niet waar
Kies het juiste antwoord. De VOC had een handelsmonopolie
Waar
Niet waar
Leerdoelen
Je kunt beschrijven hoe Willem I de kolonie weer winstgevend wilde maken.
Je kunt uitleggen wat het cultuurstelsel was.
Je kunt beschrijven wat de Ethische politiek inhield.
Na het Failliet van de V.O.C. werden de bezittingen van de Nederlandse staat.
Je spreekt sindsdien van de kolonie Nederlands Indië.
Kolonie:
Overzees gebied dat door Nederlanders werd bestuurd.
Het 'arme' Nederland
Franse bezetting (1795-1813)
Java in Engelse handen & andere bezittingen in de rest van Azië
Nederlandse vloot ouderwets en kan concurrentie met andere landen niet meer aan.
Java-oorlogen (1825-1830) kosten veel geld
Om de orde te handhaven werd het KNIL, Koninklijk Nederlands Indisch leger, opgericht!
Soldaten van het KNIL!
Het KNIL trad keihard op tegen vorsten die niet mee wilden werken.
Java oorlog van 1825 tot 1830
Diponegoro was een vorst op Java
De arrestatie van Diponegoro
De onderwerping van prins Diponegoro
Aantekeningen
De weg naar een Winstgevende Kolonie 2
Het Cultuurstelsel
Het Cultuurstelsel!
Het cultuurstelsel
(1830-1870)
Doel: Indië moet weer winstgevend (voor Nederland) worden
Met dat geld kan Nederland een modern land worden (wens van koning Willem I)
Uitvoering onder leiding van Gouverneur Generaal Johannes van den Bosch
Hoe werkt het cultuurstelsel? (1)
Javaanse boeren moeten 1/5 deel van hun land verbouwen met voor de Nederlanders interessante producten: koffie, thee en indigo (cultures)
Javaanse boeren krijgen hiervoor plantloon (heel weinig)
Hoe werkt het cultuurstelsel? (2)
Javaanse boeren moeten 66 dagen werken voor de Nederlanders (herendiensten), bijvoorbeeld wegen, kanalen en spoorwegen aanleggen
De Javaanse vorsten (Regenten) krijgen cultuurprocenten. Hoe meer hun boeren leveren, hoe meer cultuurprocenten.
Bestuur tijdens het cultuurstelsel
Nederland laat het bestaande, inlandse (Javaanse) bestuur intact
Nederland plaats boven en naast dit inlandse bestuur, een eigen, binnenlands, bestuur met Nederlandse ambtenaren van de NHM (Nederlandsche Handelsmaatschappij)
Gouverneur-Generaal
Gouverneur
Resident
Binnenlands bestuur
Assistent-resident
Regent
Inlands bestuur
Districtshoofd
Onderdistrictshoofd
Dorpshoofd
Controleur
↓
↓
↓
↓
↓
↓
↓
↓
↓
↓
Weg naar een winstgevende kolonie 3
Learning objective
Gevolgen voor Nederland
Indië is binnen paar jaar weer winstgeven voor Nederland
Infrastructuur (wegen, kanalen en spoorwegen) in Nederland zijn vrijwel geheel betaald door deze winsten
"Positieve" gevolgen voor Java
Verbetering van de infrastructuur op het eiland
Ontstaan van een geldeconomie
Negatieve gevolgen voor Java
Uitbuiting door eigen Javaanse vorsten (regenten)
Vaak meer dan 66 dagen herendiensten
Plantloon is laag
Beste land moest voor het cultuurstelsel worden gebruikt
Hongersnoden
Kritiek op het cultuurstelsel
Max Havelaar
Max Havelaar, of de koffij-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij.
Boek van Multatuli (Latijn voor: 'ik heb veel leed gedragen'), pseudoniem van Eduard Douwes Dekker
Belangrijkste protest tegen het cultuurstelsel
Max Havelaar werd dus geschreven door Multatuli. Zijn echte naam is Eduard Douwes Dekker.
Dekker was het niet eens met hoe het bestuur in Nederlands Indie was geregeld, en dat de Nederlanders steeds rijker werden, maar de plaatselijke bevolking steeds armer.
Aantekeningen
Abraham Kuyper, Ons Program artikel 18, 1879.
Liberalen in Nederland aan de macht (1848)
Cultuurstelsel wordt uitvoert door de NHM, een staatsbedrijf.
Liberalen willen economische vrijheid en niet dat de overheid zich bemoeit met de economie.
Ze willen dat óók particuliere ondernemers een bedrijf op Java kunnen starten
Liberalen willen persoonlijke vrijheid: het cultuurstelsel lijkt op slavernij en dwangarbeid
Ethische politiek
Ontstaat rond 1900 in Nederland
Nederland wil iets terugdoen voor de Indonesische bevolking (Ereschuld)
Beschaving en cultuur bij brengen
De Ethische politiek bestond uit:
Verbetering van het onderwijs in Nederlands-Indië
Irregatie aanleggen voor betere oogsten
Emigratie bevorderen van dichtbevolkte naar dunbevolkte gebieden
Verbetering gezondheidszorg
De gevolgen van beter onderwijs
Sommige Indonesiërs gingen in Nederland studeren;
..en leren daar over vrijheid en democratie
Gevolg: ontstaan nationalisme in Nederlands-Indië
Let op: Ook in andere kolonies ontstaat nationalisme
In India, een Britse kolonie, leidde Mahatma Gandhi de onafhankelijkheidsstrijd van de nationalisten.
Voor de nationalisten in Indonesië een groot voorbeeld voor hun strijd.
Hoe gaat Nederland om met het opkomend nationalisme?
Gematigde nationalisten mogen meepraten in Volksraad (1918)
Voorlopig geen onafhankelijkheid (“Duurt nog wel een paar honderd jaar.”)
In 1927 werd de politieke partij Partei Nasional Indonesia (PNI) opgericht door nationalisten Soekarno en Hatta.
In 1929 werd de partij verboden en Soekarno gevangengezet.
De boerenbevolking kreeg het niet altijd beter door de Ethische politiek!
Nederlandse ondernemers gingen ook andere produkten verkopen en handelsmaatschappijen opzetten.
Welke producten werden in het cultuurstelsel verbouwd?
koffie, thee en indigo
specerijen, tabak en indigo
koffie, thee en specerijen
tabak, koffie en zout
Hoe groot was het percentage dat de boeren van hun land moesten gebruiken voor het cultuurstelsel?
20
30
40
50
Welk bedrijf was verantwoordelijk voor het cultuurstelsel
VOC
HMA
VED
NHM
Met welk doel is het cultuurstelsel ingevoerd?
Goed of fout? Het cultuurstelsel werd in heel Nederlands-Indië ingevoerd.
Goed
Fout
Op welk eiland werd het cultuurstelsel ingevoerd?
Sumatra
Java
Bali
Molukken
Goed of fout? In het cultuurstelsel draaide het om de levering van cultuurproducten aan de Nederlanders.
Goed
Fout
Goed of fout? De boeren waren erg blij met de cultuurprocenten.
Goed
Fout
Noem één positief gevolg van het cultuurstelsel voor de Javaanse boeren
Noem twee negatieve gevolgen van het cultuurstelsel voor de Javaanse boeren
Welke combinatie is juist?
Boeren - plantloon Regenten - cultuurprocenten
Boeren - cultuurprocenten Residenten - plantloon
Regenten - plantloon Residenten - cultuurprocenten
Boeren - plantloon Residenten - cultuurprocenten
Op welke manier gingen de Nederlanders met het bestuur van Java om?
Ze ontsloegen de meeste vorsten en zetten er nieuwe Javaanse vorsten voor in de plaats.
Ze ontsloegen de meeste vorsten en zetten er nieuwe Nederlandse ambtenaren voor in de plaats.
Ze lieten het grotendeels intact en plaatsen er een Nederlandse bestuur naast en boven.
Ze haalden het hele inheemse bestuur weg en plaatsten er een Nederlands bestuur.
Sleep de juiste zinnen op de juste plek. De gebeurtenissen moeten in de juiste chronologische volgorde komen te staan. Dus voor 1 wat als eerste gebeurde, en voor 5 wat als laatste.
1
2
3
4
5
Nederlanders doodden de leiders op de Molukken
Het cultuurstelsel wordt ingevoerd.
De eerste Nederlandse reis naar Oost-Indië.
De VOC gaat failliet.
De VOC wordt opgericht.
Hoe lukte het de Nederlanders om met weinig mensen een heel groot gebied te besturen?
De Nederlanders gaven bevelen aan de Indonesische vorsten die het volk bestuurden
De Nederlanders hadden een heel groot leger
Het bestuur in Nederlands-Indië was simpel
In Nederlands-Indië woonden bijna geen mensen
In de tabel zie je een overzicht van de inkomsten (in guldens) voor de Nederlandse overheid uit Indonesië: Bij welke tijdsperiode horen deze inkomsten?
1770-1790
1800-1830
1840-1864
Om welke reden wilden de liberalen het cultuurstelsel afschaffen?
Ondernemers moesten zelf kunnen kiezen hoe ze geld wilden verdienen
Ze vonden de belastingen te hoog
Ze vonden dat het Cultuurstelsel te weinig geld opleverde
Zij wilden de Javaanse boeren steunen
Aan het einde van de 19e eeuw kregen de Nederlanders in Nederlands-Indië aandacht voor andere gebieden dan Java. Ze begonnen stap voor stap eilanden te veroveren. Hoe wordt die verovering genoemd?
internering
modern imperialisme
pacificatie
soevereiniteit
Hieronder staan vijf gebeurtenissen uit de geschiedenis van Indonesië. Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Het cultuurstelsel wordt beëindigd.
De VOC wordt opgericht.
Koning Willem I geeft gouverneur-generaal Van den Bosch opdracht een plan te bedenken om winst te maken in de kolonie.
De eerste Nederlanders komen in Oost-Indië aan.
De kolonie krijgt een nieuwe naam: Nederlands-Indië.
Iemand doet de volgende uitspraken over de gevolgen van het cultuurstelsel. Welke drie uitspraken zijn juist? 1 De bouw van wegen was goedkoop door de gratis arbeid van de Javaanse boeren. 2 De Nederlandse schatkist raakte goed gevuld. 3 Door het cultuurstelsel konden de Javaanse boeren meer rijst verbouwen. 4 Javaanse boeren kregen meer honger. 5 Nederland investeerde de opbrengst van het cultuurstelsel in Indonesië.
1,2 en 4
1,2 en 5
1,3 en 5
3,4 en 5
In Nederland ontstond kritiek op het cultuurstelsel. Welke kritiek hadden steeds meer liberalen?
De regering bepaalde welke producten boeren moesten verbouwen.
Er was te weinig interesse voor producten uit Indonesië.
Er werd verlies gemaakt.
Javaanse boeren werden uitgebuit.
Een bekende oorlog dat de KNIl uitvocht was de
Eerste Wereldoorlog.
Java-oorlog
Atjeh-oorlog.
Boeren-oorlog.
Het cultuurstels leidde voor de eenvoudige boeren tot...
Meer geld.
Hongersnood.
Meer producten.
Minder werk.
Waarom leidde het Cultuurstelsel tot hongersnoden? Omdat de boeren
Minder geld gingen verdienen.
Steeds minder zin kregen om te werken.
Veel producten voor de export moesten leveren
In hongerstaking gingen.
Begrippen uit deze les
Cultuurstelsel
Ethische politiek
Gouverneur-generaal
Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL)
Nederlands-Indië
Nederlandsche Handelsmaatschappij
Nationalisme
Plantloon
Kolonie
herendiensten
Personen uit deze les
Johannes van den Bosch
Diponegoro
Multatuli
Soekarno
Jaartallen uit deze les
1799: Voc- falliet
1806 - 1813: Franse bezetting NL
1825-1830: Java-oorlog
1830: invoering cultuurstelsel
1860 Multatuli
1870: einde cultuurstelsel
Aantekeningen