LES 7 BIJNIEREN
Onderdelen in deze les
VANDAAG:
HERHALING VORIGE 2 LESSEN
NIEUWE STOF:
RAAS SYSTEEM
CUSHING/ADDISON
VOLGENDE WEEK: GESLACHTSORGANEN
Herhaling:
Teken/beschrijf schematisch de organen die belangrijk zijn in de homeostase van hormonen
Beschrijf de Ca homeostase
Waarom meet je bij de hond wel TSH en bij de kat niet?
Bij controle van de T4 bij de kat op medicatie bepaal je ook het ureum en creatinine, waarom?
Wat is het verschil tussen Diabetes type I en II en welke zien we meestal bij hond en kat?
Hoe maak ik verschil tussen stresshyperglycemie en diabetes mellitus bij de kat?
KLAAR: werkboek H10.1/10.2 en 21.1 (1 tm 3), 21.2, 21.4
Nieren en
bijnieren
Noem 3 functies van de nieren.
Maken van urine
Regelen van de bloeddruk
Maken van erythropoëtine
Functies van de nieren:
BLZ 169
naslagwerk
Bloeddruk daalt
RAAS
systeem
+ afgifte ADH
Bloeddruk stijgt
BIJNIEREN:
LIGGEN DAADWERKELIJK VLAK BIJ DE NIEREN….
BIJNIEREN:
DWARSDOORSNEDE: VERDELING SCHORS EN MERG
BIJNIEREN:
HORMOONPRODUCTIE:
SCHORS:
ALDOSTERON
CORTISOL
VOORLOPERS GESLACHTSHORMONEN
MERG:
4. ADRENALINE +
NORADRENALINE
BIJNIEREN:
HORMOONPRODUCTIE:
SCHORS: ALDOSTERON
SCHORS: CORTISOL
MINERALO CORTICOSTEROÏD
SIGNAAL UIT NIEREN
VERHOOGT BLOEDDRUK
LICHAAM HOUDT MEER NATRIUM VAST
GLUCO CORTICOSTEROÏD
SIGNAAL UIT HYPOFYSE (ACTH)
BEVORDERT AANMAAK GLUCOSE EN
OPNAME GLUCOSE IN HERSENCELLEN
REMT IMMUUNSYSTEEM
STRESS
BIJNIEREN:
HORMOONPRODUCTIE:
MERG:
ADRENALINE
NORADRENALINE
STRESS HORMONEN
FRIGHT - FIGHT - FLIGHT
SIGNAAL UIT SYMPATISCH ZENUWSTELSEL
EN VIA ACTH
HARTSLAG OMHOOG - BLOEDTOEVOER SPIEREN
OMHOOG - PUPILLEN VERWIJDEN –SNELLER
EN DIEPER ADEMEN
KORTWERKEND
BIJNIEREN:
ALLERLEI SOORTEN HORMONEN
DIE ALLERLEI VERSCHILLENDE DINGEN DOEN
ZIEKTEN BIJNIEREN:
SCHORS
MERG
HYPER: TE VEEL
HYPO: TE WEINIG
GEEN ZIEKTEN BEKEND
ZIEKTE VAN CUSHING
ZIEKTE VAN ADDISON
ZIEKTE VAN CUSHING
HYPERADRENOCORTICISME
TE GROTE PRODUCTIE VAN BIJNIERSCHORSHORMONEN
TE GROTE PRODUCTIE VAN CORTISOL
HYPOFYSE TUMOR
BIJNIER TUMOR
REGELMECHANISME SLECHTER
SYMPTOMEN ZIEKTE VAN CUSHING
POLYURIE / POLYDIPSIE
VEEL ETEN
SLOOM
SNEL MOE
SPIERAFBRAAK
DIKKE BUIK
KAALHEID
DUNNERE - DONKERE HUID
SUIKERZIEKTE
DIAGNOSE ZIEKTE VAN CUSHING
NIET ALTIJD EVEN MAKKELIJK…..
CORTISOL BLOED METEN: IS TE DOEN… BETROUWBAAR… NIET ECHT
CORTISOL URINE METEN: IS TE DOEN… BETROUWBAAR… NIET ECHT
CORTISOL/CREATININE VERHOUDING URINE METEN:
IS TE DOEN… BETROUWBAAR… BEST WEL!!
1
2
3
GOED EERSTE SCREENING
DIAGNOSE ZIEKTE VAN CUSHING
CORTISOL/CREATININE VERHOUDING URINE METEN:
IS TE DOEN… BETROUWBAAR… BEST WEL!!
DAG 1: OCHTEND URINE VANGEN
DAG 2: OCHTEND URINE VANGEN
DAG 3: OCHTEND URINE VANGEN
=> ALLE BUISJES OPSTUREN
DAN HOND TABLETTEN DEXAMETHASON GEVEN
AAN DE HAND VAN DE 3 WAARDEN KAN JE BEKIJKEN OF
ER SPRAKE IS VAN HYPERADRENOCORTICISME EN OF HET REMBAAR IS
DIAGNOSE ZIEKTE VAN CUSHING
AAN DE HAND VAN DE 3 WAARDEN KAN JE BEKIJKEN OF
ER SPRAKE IS VAN HYPERADRENOCORTICISME EN OF HET REMBAAR IS
VASTSTELLEN TUMOR BIJNIER : ECHO OF CT
VASTSTELLEN TUMOR HYPOFYSE: CT OF MRI
THERAPIE ZIEKTE VAN CUSHING
BIJNIERTUMOR
OPERATIE
HYPOFYSETUMOR
REMBAAR PROBLEEM
MEDICIJNEN
INTERMEZZO….
BIJNIER TUMOR FRET
ander beeld dan bij de hond
hond: verhoogde cortisolspiegel
fret: verhoging geslachtshormonen
gecastreerd, middelbare leeftijd
progressieve kaalheid => symmetrisch (romp, flanken en staart)
♀:vulva dikker, soms uitvloeiing
♂: prostaatvergroting en moeilijk plassen
Zone 3 dus afwijkend…
ZIEKTEN BIJNIEREN:
SCHORS
MERG
HYPER: TE VEEL
HYPO: TE WEINIG
GEEN ZIEKTEN BEKEND
ZIEKTE VAN CUSHING
ZIEKTE VAN ADDISON
EN BIJ HET PAARD DAN?
PPID:
Pituitary pars intermedia dysfunction (dus van de middelste laag)
Niet zoals bij H tgv tumor, maar door problemen met de zenuwen
in de hypothalamus (dopamine tekort dus onvoldoende remming aanmaak cortisol)
Symptomen: overmatige haargroei en hoefbevangenheid (25%)
Diagnose: ACTH meten
Therapie: dopamine agonist Pergolide (Prascend®)
https://youtu.be/S5D2aeHUNOA?si=ev7vlXkwEgw8dl6B
PPID
Aan de basis van de hersenen bevinden zich de hypothalamus en de hypofyse. Dit is het regelcentrum voor de aanmaak en de afgifte van hormonen.
Symptomen PPID komen door verhoogde concentraties van deze hormonen
>20% van de paarden ouder dan 15 jaar heeft de aandoening
Hypofyse voorkwab
groei, voortplanting, stresshormoon, schildklierhormoon
Hypofyse middenkwab
metabolisme/ontwikkeling vacht
Hypofyse achterkwab
bloeddrukregulatie en melkgift
Gezonde zenuwen geven dopamine af
Dopamine houdt afgifte van hormonen door de
middenkwab onder controle
De hormonen worden gedoseerd
aan het bloed afgegeven
PPID
Sommige oude paarden; zenuwen gaan verloren
Hierdoor wordt er onvoldoende dopamine afgegeven.
Gevolg: De aanmaak van hormonen (bv ACTH) wordt niet meer door de dopamine geremd.
ACTH: AdrenoCorticoTroop Hormoon; stimuleert de bijnieren om het stresshormoon cortisol aan te maken
Deze verhoogde aanmaak van hormonen heeft allerlei ziekteverschijnselen tot gevolg.
https://www.youtube.com/watch?v=S5D2aeHUNOA
PPID
PPID
Ziekte verergert langzaam
Symptomen kunnen wisselen per paard
Afhankelijk van hormoonsamenstelling en grootte middenkwab
Beginstadium lastig te herkennen
“subtiele” verschijnselen
Symptomen
MSH = Melanocyt Stimulerend Hormoon; geproduceerd door de middenkwab. Hormoon dat de stofwisseling van pigment. Zo wordt de kleur van de huid en de haren beïnvloed -> verkleurde haren
Symptomen; Lange, krullende vacht
Symptomen; zweten
Symptomen; vetophopingen
Symptomen; Afwijkende bouw en neurologische verschijnselen
Symptomen; PU/PD en lusteloos
Symptomen; Gevoelig voor infecties, spontane melkgift
hoefbevangenheid
Trabant
Behandeling
Chronische progressieve aandoening levenslang genezen is dus niet mogelijk
Symptoombestrijding: paard behandelen met middelen die de afgifte van de hormonen uit het middendeel van de hypofyse remmen Dopamine agonisten (pergolide)
Aanvullende behandeling
Tijdige gebitsverzorging
Scheren van de vacht
Regelmatig bekappen van de hoeven
Ontwormen
Vaccineren
Geschikte en hoog kwalitatieve voeding
Laat het paard tenminste twee maal per jaar door de dierenarts controleren (lichamelijk en bloedonderzoek: ACTH gehalte in het bloed)
ZIEKTEN BIJNIEREN:
SCHORS
MERG
HYPER: TE VEEL
HYPO: TE WEINIG
GEEN ZIEKTEN BEKEND
ZIEKTE VAN CUSHING
ZIEKTE VAN ADDISON
HYPOADRENOCORTICISME
ONVOLDOENDE BIJNIERSCHORSHORMOON
KOMT VOOR BIJ DE HOND
MINDER VAAK DAN CUSHING
ACUTE EN CHRONISCHE VORM
OORZAAK????
AUTO-IMMUUN AANDOENING….
ZIEKTEN BIJNIEREN:
SCHORS
MERG
HYPER: TE VEEL
HYPO: TE WEINIG
GEEN ZIEKTEN BEKEND
ZIEKTE VAN CUSHING
SYMPTOMEN ZIEKTE VAN ADDISON
HYPOADRENOCORTICISME
ACUUT
HEFTIG BRAKEN- DIARREE
SNELLE HYPOVOLEMIE
SNEL IN SHOCK
ZONDER HULP SNEL DOOD
CHRONISCH
AFWISSELEND GOED EN SLECHT
VAGE SYMPTOMEN
JE DENKT ER NIET AAN
DIAGNOSE ZIEKTE VAN ADDISON
MET NAME LAST VAN DE LAGE ALDOSTERON….
BLOEDONDERZOEK: NATRIUM LAAG EN KALIUM HOOG
ACTH STIMULATIE TEST
JE NEEMT BLOED AF EN MEET CORTISOL
JE SPUIT ACTH IN
EN JE MEET NA 2 UUR WEER CORTISOL
THERAPIE ZIEKTE VAN ADDISON
LEVENSLANG !!
ACUUT -> INFUUS MET NACL
MINERALO- EN GLUCOCORTICOÏDEN GEVEN IV
ALS STABIEL MET TABLETTEN OVERNEMEN
FLUDROCORTISON
CORTISONACETAAT
EXTRA ZOUT
FLUDROCORTISON
1X PER MAAND INJECTIE
Maak voor de volgende les H10 en H 21 van je werkboek
