Dementie_cognitieve_stoornissen_definitief

• newEditor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 1

5HVPL

WIU 1

Deelopdracht Dementie & cognitieve stoornissen

Dementie & cognitieve stoornissen

Lesplanning

Lesuur

Tijd

Docent

Wat doen we?

Lesuur 1

08.30 – 09.30

Manon

Theorie + uitleg opdracht + start

Lesuur 2

10.45 – 11.45

Manon

Onderzoeken en uitwerken

Lesuur 3

11.45 – 12.45

Manon

Eindproduct + presentatie voorbereiden

Lesuur 4

14.15 – 15.15

Wieke

Presentaties + gezamenlijke afronding

Dementie & cognitieve stoornissen

Leerdoelen (Canvas):

• Je kunt de verschillende neurocognitieve stoornissen benoemen en welke verschijnselen daarbij optreden; 

• Je kunt veelvoorkomende gedragsstoornissen bij neurocognitieve stoornissen beschrijven;

• Je kunt uitleggen wat cognitieve stoornissen zijn;

• Je kunt de verschillende fasen van het dementieproces beschrijven.

Dementie & cognitieve stoornissen

Dementie

• Dementie is een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij de hersenen informatie steeds minder goed verwerken.

• Daardoor kunnen onder andere geheugen, denken, taal, gedrag en het uitvoeren van dagelijkse handelingen veranderen.

• Er bestaan verschillende oorzaken en vormen van dementie. De klachten en het verloop kunnen daarom verschillen.

In deze les verdiepen we ons in de cognitieve aandoeningen:

Alzheimer, vasculaire dementie, Lewy-body-dementie en frontotemporale dementie.

Daarnaast kijken we naar Korsakov en bespreken we wat daarin anders is.

Dementie & cognitieve stoornissen

De vier fasen

Een hulpmiddel om beter aan te sluiten bij de zorgvrager

De fasen beschrijven hoe iemand met dementie zichzelf en de omgeving kan beleven.

Niet iedereen doorloopt de fasen precies hetzelfde of even snel.

Een zorgvrager kan kenmerken van meerdere fasen laten zien.

Het model helpt je vooral bij de vraag: wat heeft deze persoon nú van mij nodig?

4 fasen:

1. Bedreigde ik

2. Verdwaalde ik

3. Verborgen ik

4. Verzonken ik

Dementie & cognitieve stoornissen

1. Bedreigde ik

De zorgvrager merkt dat er iets verandert en probeert grip te houden.

Wat zie je?

Vergeetachtigheid, onzekerheid, fouten proberen te verbergen, sneller gespannen of boos worden. Iemand kan merken dat dingen niet meer lukken.

Wat heeft iemand nodig?

Serieus genomen worden, eigen regie, structuur, veiligheid en bevestiging.

Hoe kun je benaderen?

Blijf rustig, geef tijd en structuur en help zonder alles over te nemen. Confronteer iemand niet steeds met fouten.

Dementie & cognitieve stoornissen

2. Verdwaalde ik

De zorgvrager raakt steeds meer de grip op tijd, plaats en situatie kwijt.

Wat zie je?

Niet weten waar je bent, mensen of gebeurtenissen door elkaar halen, zoeken naar huis of familie, herhalen, onrust of dwalen.

Wat heeft iemand nodig?

Veiligheid, herkenning, vertrouwde gewoonten, rust en iemand die aansluit bij de beleving.

Hoe kun je benaderen?

Ga niet steeds in discussie over wat waar is. Sluit aan bij het gevoel, stel eenvoudige vragen en bied rust en herkenning.

Dementie & cognitieve stoornissen

3. Verborgen ik

De zorgvrager trekt zich verder terug en contact maken wordt moeilijker.

Wat zie je?

Minder praten, weinig initiatief, meer in zichzelf gekeerd zijn en minder reageren op de omgeving.

Wat heeft iemand nodig?

Nabijheid, rust, vertrouwde prikkels en contact zonder hoge verwachtingen.

Hoe kun je benaderen?

Maak rustig contact, gebruik korte zinnen, geef tijd om te reageren en gebruik bijvoorbeeld muziek of een vertrouwd voorwerp als dat prettig is.

Dementie & cognitieve stoornissen

4. Verzonken ik

Contact verloopt vooral via gevoel, sfeer en zintuigen.

Wat zie je?

Weinig of geen gesproken taal, nauwelijks doelgerichte reactie, grote afhankelijkheid en reageren op bijvoorbeeld stem, aanraking, geur of muziek.

Wat heeft iemand nodig?

Comfort, veiligheid, warmte, lichamelijke nabijheid en een rustige omgeving.

Hoe kun je benaderen?

Praat rustig, kondig handelingen aan, let op non-verbale signalen en bied prettig zintuiglijk contact. Forceer geen reactie.

Dementie & cognitieve stoornissen

Opdracht

Nu gaan jullie zelf aan de slag

Iedere subgroep wordt expert in één cognitieve stoornis en deelt deze met de klas.

Dementie & cognitieve stoornissen

De subgroepopdracht

Wat gaan jullie doen?

1. Jullie worden expert in één cognitieve stoornis.

2. Jullie krijgen daarnaast één fase van dementie of een bijzondere vergelijking.

3. Jullie zoeken de belangrijkste informatie op met behulp van lesmateriaal en betrouwbare bronnen.

4. Jullie verbinden de theorie aan de dagelijkse zorg.

5. Iedere groep maakt een ander eindproduct, zodat de presentaties niet allemaal hetzelfde zijn.

6. Tijdens de presentaties leren jullie van elkaar.

Dementie & cognitieve stoornissen

Deel 1 – Leer jullie stoornis kennen

Beantwoord samen deze 5 vragen:

1. Wat is deze stoornis?

2. Waardoor kan deze stoornis ontstaan?

3. Wat zijn 3–5 belangrijke kenmerken die je bij een zorgvrager kunt zien?

4. Hoe verloopt de ziekte meestal?

5. Wat is belangrijk om als verpleegkundige/verzorgende te weten?

Dementie & cognitieve stoornissen

Deel 2 – Verdiep je in jullie fase

Beantwoord samen deze 5 vragen:

1. Wat merkt of ervaart de zorgvrager in deze fase?

2. Welk gedrag kun je zien? Geef 3 voorbeelden.

3. Wat heeft de zorgvrager vooral nodig?

4. Hoe kun je het beste met deze persoon omgaan? Geef 3 concrete tips.

5. Wat kun je als zorgverlener beter niet doen?

Dementie & cognitieve stoornissen

Belangrijk: stoornis ≠ fase

De stoornis en de fase worden in deze opdracht aan elkaar gekoppeld om ermee te oefenen.

Dit betekent NIET dat een bepaalde fase alleen bij één soort dementie voorkomt.

Bijvoorbeeld: de bedreigde-ikfase hoort niet alleen bij de ziekte van Alzheimer.

Jullie onderzoeken dus twee dingen: het ziektebeeld én de beleving van iemand met dementie.

Dementie & cognitieve stoornissen

Verdeling van de vijf subgroepen

Groep 1 | Alzheimer | Bedreigde ik | Poster / infographic

Groep 2 | Vasculaire dementie | Verdwaalde ik | Casus met vragen

Groep 3 | Lewy-body-dementie | Verborgen ik | Beeldverhaal

Groep 4 | Frontotemporale dementie | Verzonken ik | Advieskaart

Groep 5 | Korsakov | Dementie of anders? | Waar/niet waar-quiz

Dementie & cognitieve stoornissen

Groep 1 – Alzheimer + bedreigde ik

Eindproduct: poster of infographic + korte casus

• Leg in eenvoudige woorden uit wat de ziekte van Alzheimer is.

• Beschrijf 3–5 kenmerken die je in de zorg kunt tegenkomen.

• Leg kort uit wat de bedreigde-ikfase betekent.

• Maak een korte casus van een zorgvrager die merkt dat er iets verandert.

• Geef 3 tips voor de benadering van deze zorgvrager.

• Stel aan het einde één vraag aan de klas.

Dementie & cognitieve stoornissen

Groep 2 – Vasculaire dementie + verdwaalde ik

Eindproduct: casus met vragen aan de klas

• Leg uit wat vasculaire dementie is en hoe deze kan ontstaan.

• Beschrijf 3–5 belangrijke kenmerken.

• Leg kort uit wat de verdwaalde-ikfase betekent.

• Maak een korte casus waarin de klas moet ontdekken wat er aan de hand kan zijn.

• Bespreek wat deze zorgvrager nodig heeft en geef 3 benaderingstips.

• Sluit af met één toepassingsvraag.

Dementie & cognitieve stoornissen

Groep 3 – Lewy-body-dementie + verborgen ik

Eindproduct: beeldverhaal – ‘door de ogen van…’

Leg in eenvoudige woorden uit wat Lewy-body-dementie is.

Beschrijf 3–5 belangrijke kenmerken.

Leg kort uit wat de verborgen-ikfase betekent.

Maak met beelden en korte teksten zichtbaar wat een zorgvrager kan ervaren.

Geef 3 tips voor contact en communicatie.

Stel aan het einde één vraag aan de klas.

Dementie & cognitieve stoornissen

Groep 4 – Frontotemporale dementie + verzonken ik

Eindproduct: advieskaart – ‘Wat doe je wel en niet?’

Leg uit wat frontotemporale dementie is.

Beschrijf 3–5 veranderingen in gedrag, emoties of communicatie.

Leg kort uit wat de verzonken-ikfase betekent.

Maak een praktische advieskaart voor zorgverleners.

Geef minimaal 3 voorbeelden van wat je WEL doet en 3 van wat je beter NIET doet.

Bespreek één korte situatie met de klas.

Dementie & cognitieve stoornissen

Groep 5 – Korsakov

Eindproduct: ‘Dementie of anders?’ – waar/niet waar-quiz

• Leg uit wat het syndroom van Korsakov is en hoe het kan ontstaan.

• Beschrijf 3–5 belangrijke kenmerken.

• Wat lijkt op dementie en wat is anders?

• Wat heeft iemand met Korsakov in de dagelijkse zorg nodig?

• Maak 5–7 waar/niet waar-stellingen voor de klas.

• Leg na iedere stelling kort het juiste antwoord uit.

Dementie & cognitieve stoornissen

Eisen aan het eindproduct en de presentatie

• Presentatieduur: ongeveer 7–10 minuten.

• Alle groepsleden leveren een zichtbare bijdrage.

• Houd de uitleg eenvoudig: jullie medestudenten leren dit onderwerp ook voor het eerst.

• Gebruik kernwoorden, beelden, een schema of een casus; geen dia’s vol tekst.

• Leg moeilijke woorden uit.

• Gebruik betrouwbare bronnen en vermeld deze.

• Laat de klas minimaal één keer actief meedenken of antwoorden.

Dementie & cognitieve stoornissen

Tijdens de presentaties: luisteropdracht

Noteer van iedere groep:

• Naam van de stoornis

• 3 belangrijke kenmerken

• De besproken fase of vergelijking

• Wat heeft deze zorgvrager nodig?

• Eén belangrijke tip voor de zorg

Na de laatste presentatie heb je zo een eigen overzicht van alle onderwerpen.

Dementie & cognitieve stoornissen

Wanneer is jullie opdracht geslaagd?

• De klas begrijpt na jullie uitleg wat de stoornis inhoudt.

• De klas kan enkele belangrijke kenmerken herkennen.

• Jullie hebben de fase of verdieping duidelijk uitgelegd.

• Jullie hebben de vertaalslag gemaakt naar de dagelijkse zorg.

• Jullie uitleg is begrijpelijk voor iemand die het onderwerp nog niet kent.

• Jullie weten na afloop wat je als beginnend zorgprofessional kunt doen.

Dementie & cognitieve stoornissen