Hoofdstuk 8 Geluid KG4

Hoe werkt geluid?

1 / 63
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNatuurkunde / ScheikundeMiddelbare schoolvmbo bLeerjaar 4

In deze les zitten 63 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 400 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hoe werkt geluid?

Open bij een herkenbaar voorbeeld, zoals praten, muziek of een dichtslaande deur. Leg nog niets diep uit; de les bouwt van ontstaan naar waarnemen en meten.

Dit leer ik

Ik kan uitleggen hoe geluid ontstaat, zich voortplant en wordt waargenomen. Ik kan rekenen met de formule met geluidssnelheid en ik kan uitleggen waarvoor een echo gebruikt wordt.

Deze slide heeft geen instructies

Geluid ontstaat door trillingen

  • Een voorwerp maakt geluid als het trilt. We noemen dat een geluidsbron.

  • Denk aan een luidspreker, stemvork of gitaarsnaar.

  • Zonder trilling ontstaat er geen geluid.

Benadruk dat de trilling vaak te klein of te snel is om goed te zien, maar wel echt plaatsvindt.

Trillen geeft de lucht een duw

Een trillend voorwerp duwt de lucht eromheen steeds een beetje weg. Daardoor ontstaan afwisselend plekken met iets meer en iets minder druk. Die verstoring gaat verder door de lucht en dat noemen we geluid.

Gebruik eenvoudige taal: het voorwerp botst als het ware steeds tegen de luchtdeeltjes aan. Vermijd te veel detail over longitudinale golven als de klas dat nog niet kent.

Niet elk voorwerp klinkt hetzelfde

  • Een dunne snaar trilt anders dan een dikke snaar.

  • Een kleine bel klinkt anders dan een grote bel.

  • De manier van trillen bepaalt wat je hoort.

Koppel dit alvast aan toonhoogte en geluidsgolf, maar werk die begrippen pas later echt uit.

Geluid heeft een stof nodig

  • Geluid plant zich voort via een stof.

  • Dat kan lucht, water of een vaste stof zijn.

  • Zonder stof kan geluid zich niet verplaatsen.

Hier mag je kort noemen dat geluid in een vacuüm niet kan reizen, omdat er geen deeltjes zijn om de trilling door te geven.

Voortplanting in verschillende stoffen

Lucht - praten, muziek, verkeer

Water - geluid onder water

Vaste stof - trilling door een muur, tafel of spoor

De trilling wordt van deeltje naar deeltje doorgegeven. Het geluid gaat dus niet mee als een voorwerp, maar als een trilling door de stof.

Belangrijk idee

Voorbeelden

Een veelvoorkomende misvatting is dat lucht zelf van de bron naar het oor reist. Leg uit dat vooral de trilling wordt doorgegeven.

Van bron naar oor

Trillend voorwerp → trilling in de stof → trilling bereikt het oor → je hoort geluid.

Dit is de kernketen van de les. Herhaal hier de woorden bron, trilling, stof en oor.

Hoe hoor je geluid?

  • Het oor vangt de trilling op.

  • Het trommelvlies gaat meetrillen.

  • Zo wordt de trilling doorgegeven in het oor.

Houd het eenvoudig en functioneel. De nadruk ligt op de weg van trilling naar gehoor, niet op alle onderdelen van het oor.

Van trilling naar gehoor

Geluid is eerst een trilling buiten het lichaam. Het oor vangt die trilling op en geeft die verder door. Daardoor merk je de trilling als een geluid dat je kunt horen.

Als gewenst kun je noemen dat de hersenen het uiteindelijk verwerken, maar dat hoeft op dit niveau niet centraal te staan.

Waarvoor gebruik je geluid

  • Cummunicatiemiddel

  • Soms is het plezier, soms is het hinderlijk

Deze slide heeft geen instructies

Geluidssnelheid

Deze slide heeft geen instructies

rekenen met geluidssnelheid


v = s : t of v = s/t

t = s : v of t = s/v

Binas tabel 27

Deze slide heeft geen instructies

Berekenen van de geluidssnelheid (=v )


Twee walvissen zwemmen 7550 m uit elkaar. Ze communiceren met elkaar. Het geluid doet er 5 seconden over van de ene naar de andere walvis. Bereken de geluidssnelheid door zeewater.

1.Gegevens:

2.Gevraagd:

3.Formule:

4.Berekening:

5.Antwoord met eenheid:

Deze slide heeft geen instructies

Berekenen van de geluidssnelheid (= v)



Twee walvissen zwemmen 7550 m uit elkaar. Ze communiceren met elkaar. Het geluid doet er 5 seconden over van de ene naar de andere walvis. Bereken de geluidssnelheid door zeewater.

1.Gegevens:

2.Gevraagd:

3.Formule:

4.Berekening:

  1. Antwoord met eenheid:

Deze slide heeft geen instructies

Hoe?

Opdracht

1.Gegeven:


2.Gevraagd:


3.Formule:


4Berekenen:


5Antwoord met eenheid:

Deze slide heeft geen instructies

Uitwerking opdracht 

Gegeven:

     v = 343 m/s

     t = 5 s

Gevraagd:

     s

Formule:

     s = v x t

Berekenen:

     s = 343 x 5

     s = 1715

Antwoord:

     s = 1715 m

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht

Maken vraag 1 t/m 21 van paragraaf 8.1

Deze slide heeft geen instructies

Je staat op de maan. Je vriend staat 10 meter verderop en roept jouw naam. Jij ziet zijn mond bewegen, maar je hoort helemaal niets. Hoe kan dat? En hoe zou je toch met je vriend kunnen communiceren?


Zou je elkaar op de maan wél kunnen horen als jullie allebei een helm met lucht in hebben? Leg uit waarom.


Startopdracht: Denkvraag

Deze slide heeft geen instructies

Waar kan je een echo krijgen?

• in de bergen


• in een lege zaal


• in een echoput


• tussen hoge gebouwen


• in een tunnel of onder een viaduct

Deze slide heeft geen instructies

echo


Een hard, glad oppervlak kaatst geluid terug. Daardoor hoor je het geluid nog een keer. 


De eerste keer hoor je het geluid van de geluidsbron. De tweede keer hoor je het teruggekaatste geluid. 


Het teruggekaatste geluid noem je een echo.

Deze slide heeft geen instructies

Absorberen

In een kamer met meubels, vloerbedekking en gordijnen hoor je geen echo.


Zachte materialen dempen het geluid. 


De trillingen van geluid verdwijnen in de zachte materialen. 


Je kunt ook zeggen: zachte materialen absorberen geluid.

Deze slide heeft geen instructies

Sonar

Schepen gebruiken ook een echo om te zoeken naar objecten, vissen, wrakken of andere schepen rondom het vaartuig.


Onder het schip hangt een apparaat dat geluid alle kanten op stuurt. Als dit ergens tegenaan komt, wordt het geluid teruggekaatst. De tijd die ertussen zit wordt gemeten.



Deze slide heeft geen instructies

Echolood

Als je met sonar de diepte van de zeebodem meet, dan maak je een echolood.


Onder het schip hangt een apparaat dat geluid naar de zeebodem stuurt.


De zeebodem kaatst het geluid terug naar het schip. Een ontvanger onder het schip vangt de echo op. Een computer meet hoelang het geluid onderweg is geweest. 


Deze slide heeft geen instructies

Het echolood van een schip stuurt een geluid naar de zeebodem. De ontvanger meet de echo na 0,2 s. Bereken hoe diep de zee is op die plaats. Denk aan de 5 stappen: gegeven, gevraagd, formule, berekening en antwoord met eenheid.

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht

Maak vraag 22 t/m 39 van paragraaf 8.2

Deze slide heeft geen instructies

Startopdracht: Het Raadsel van het Kwebbelende Klaslokaal

De Situatie

Stel je voor: je zit in een muisstille examenzaal waar één leerling zit te fluisteren. Dit gefluister produceert een geluidsniveau van 30 decibel (dB).

Ineens krijgt deze leerling gezelschap van een tweede leerling, die precies even hard fluistert (ook 30 dB).

De Vraag

Wat is het totale geluidsniveau in de zaal nu er twee

leerlingen fluisteren? Kies het juiste antwoord:

  • A) 30 dB (het blijft even hard) B) 33 dB (het wordt een heel klein beetje harder

  • C) 60 dB (het geluid verdubbelt, dus 30 + 30) D) 90 dB (het geluid schiet omhoog)

Bedenk je antwoord en een korte verklaring

Deze slide heeft geen instructies

Kennen en kunnen

Je kunt geluidsniveau op de juiste manier meten en uitrekenen.

Je kunt uitleggen hoe je geluid kunt versterken

Je kunt uitleggen hoe gehoorbeschadiging ontstaat.

Je kunt verschillende manieren om geluidsoverlast te verminderen benoemen.

Deze slide heeft geen instructies

Hard en zacht geluid

  • Hard geluid heeft een sterke trilling.

  • Zacht geluid heeft een zwakkere trilling.

  • Dit noemen we de geluidssterkte.

  • De eenheid van geluidssterkte is Decibel (Db)

  • We meten de geluidssterkte met een decibelmeter.

Vermijd hier het woord volume als technisch begrip; gebruik consequent geluidssterkte.

Geluid meten

  • Geluid kun je meten met een decibelmeter.

  • De uitkomst geef je aan in decibel.

  • Zo vergelijk je hoe hard geluiden zijn.

Je hoeft geen uitgebreide rekentaal te gebruiken. Het doel is begrijpen wat de meting aangeeft, niet rekenen met dB.

Versterken van geluid

  • via klankkast

  • via elektrisch signaal naar geluidsversterker

  • via verdubbeling van geluidsbronnen.


Regel: bij verdubbeling aantal

geluidsbronnen neemt geluids-

sterkte met 3 dB toe.

1 trekker 90 dB

2 trekkers 93 dB

4 trekkers 96 dB

8 trekkers 99 dB etc.



Deze slide heeft geen instructies

Gehoorbeschadiging

Tabel 28 en 30 Basisbinas


Geluidsoverlast verminderen door:

  • bij de bron

  • bij de ontvanger

  • tussen bron en ontvanger (absorberen en terugkaatsen)

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht

maken vraag 1 t/m 33 paragraaf 8.2

Deze slide heeft geen instructies

Startopdracht: Het koor

Situatie: Er is een koor van een onbekend aantal koorleden. Als een iemand van het koor zingt, geeft de decibelmeter 75 dB aan. Als heel het koor zingt, geeft de decibelmeter 90 dB aan.

Vraag: Uit hoeveel koorleden bestaat het koor? We gaan ervan uit dat ze allemaal even hard zingen :)

Deze slide heeft geen instructies

Kennen en kunnen paragraaf 8.3

  • je kunt aangeven wat de hoogte van een toon bepaalt

  • Je kunt rekenen met toonhoogte

  • * Je kunt aangeven welke tonen mensen kunnen horen.

Deze slide heeft geen instructies

Hoge en lage tonen

  • Een hoge toon komt door snel trillen.

  • Een lage toon komt door langzaam trillen.

  • Dit noem je de toonhoogte.

  • De eenheid van toonhoogte is Hertz (Hz)

Gebruik eventueel een simpel voorbeeld: een kleine fluit geeft vaak hogere tonen dan een grote trom.

Toonhoogte is niet geluidssterkte

  • Toonhoogte gaat over hoog of laag.

  • Geluidssterkte gaat over hard of zacht.

  • Een toon kan hoog én zacht zijn, of laag én hard.

Dit onderscheid is belangrijk omdat leerlingen deze twee eigenschappen vaak door elkaar halen.

Wat zegt geluidssterkte?

A

Hoe hoog

B

Hoe snel

C

Hoe hard

D

Hoe lang

Sluit aan op slides 10-11. Laat zo nodig het verschil met toonhoogte nog eens benoemen.

Welke toon hoort bij snel trillen?

A

Lage toon

B

Zachte toon

C

Harde toon

D

Hoge toon

Gebaseerd op slides 12-13. De afleiders hard en zacht testen of leerlingen toonhoogte en geluidssterkte verwarren.

Toonhoogte bij snaarinstrument

  • dikte van de snaar

  • spankracht van de snaar

  • lengte van de snaar

Deze slide heeft geen instructies

Toonhoogte bij blaasinstrument

  • lengte van de luchtkolom

Deze slide heeft geen instructies

Toonhoogte bij slaginstrument

  • dikte en lengte

  • spankracht

Deze slide heeft geen instructies

Gehoordrempel

De gehoordrempel geeft aan hoe hard het geluid moet zijn voordat je het kan horen.

De mens hoort het best de tonen van 4000 Hz.

De pijngrens is ook niet voor alle tonen gelijk.

De pijngrens logt het laagst bij tonen tussen 2000 en 5000 Hz

Deze slide heeft geen instructies

Frequentie en Trillingtijd

Frequentie is het aantal trillingen in 1 seconde

Trillingstijd is de tijdsduur van 1 trilling


f = 2 Hz --> er passen 2 trillingen in 1 seconde.

De trillingstijd is dan 1/2 = 0,5 seconde


F = 1/T

T= 1/f

tabel 8 in basisbinas

Deze slide heeft geen instructies

Welke tonen horen?

Gehoorbereik Mens: 20 t/m 20.000 Hertz

20 Hz is onderste gehoordrempel

20.000 Hz is de bovenste gehoordrempel

Boven de 20.000 Hz noemen we Ultrasoon geluid


Menselijke stem is van 18 t/m 5000 Hz

Dieren hebben ander gehoorbereik, zie tabel.

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht

maken vragen 1 t/m 30 paragraaf 8.3

Deze slide heeft geen instructies

Startopdracht

Je bepaalt met een echolood de diepte van een vaargeul. Na 0,030 s vangt een microfoon de echo van het uitgezonden geluid op. De gemiddelde snelheid van geluid in het water is op die plaats 1500 m/s. Hoe diep is de vaargeul?

Deze slide heeft geen instructies

Kennen en kunnen paragraaf 8.4

  • je kunt aangeven hoe je een beeld van geluid kunt maken.

  • Je kunt rekenen met beelden van geluid.

  • Je kunt aan het beeld van een toon zien welke toon het is.

Deze slide heeft geen instructies

Tonen op een scherm

Trillingen hebben toppen en dalen.

Trillingstijd is de tijd van 1 top en 1 dal. Dit zegt iets over de toonhoogte.

De amplitude of uitwijking zegt iets over de geluidssterkte.

Elk hokje horizontaal geeft bepaalde tijd aan, b.v. 1 ms

Deze slide heeft geen instructies

Hoe maak je een beeld van geluid?

  • Geluidsbron (b.v. toongenerator) maakt trilling.

  • Trilling wordt opgevangen door microfoon

  • Microfoon geeft elektrisch signaal door aan oscilloscoop of computer.

  • Deze maken de trilling zichtbaar in een scherm.

Deze slide heeft geen instructies

Trillingstijd en frequentie bepalen vanuit beeld

1 hokje ( + 1cm)staat voor 0,2 ms.


1 trilling ...... hokjes

1 trilling .... x 0,2 = ...... ms = ..... s

T= ....s


f = 1/T

f = 1/... = .... Hz


Oefen vraag 12

Deze slide heeft geen instructies

Toonhoogte en geluidssterkte


Hoeveelheid trillingen zegt iets over de frequentie dus de toonhoogte

De uitwijking van de trilling zegt iets over de geluidssterkte, dus hoe hard het geluid klinkt.

Deze slide heeft geen instructies

Welke toon is het hardst?

A

links boven

B

rechts boven

C

links onder

D

rechts onder

Deze slide heeft geen instructies

Welke toon is het hoogst?

A

links boven

B

rechts boven

C

links onder

D

rechts onder

Deze slide heeft geen instructies

Samengevat: zo werkt geluid

Trilling van een bron → voortplanting door een stof → opname door het oor → waarnemen van geluid. Daarbij kun je geluid vergelijken op geluidssterkte (decibel) en toonhoogte (Hertz) weergeven als geluidsgolf.

De uitwijking zegt iets over de geluidssterkte.

De hoeveelheid trillingen (frequentie) zegt iets over de toonhoogte.

Deze slide brengt alle onderdelen van het leerdoel terug bij elkaar. Gebruik hem als afsluitende inhoudelijke samenvatting voor de begrippen.

Opdracht

Maken vraag 31 t/m39 van paragraaf 8.3

Maken vraag 1 t/m 15 van paragraaf 8.4

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht

Nakijken paragraaf 8.2 en 8.3 (andere kleur pen gebruiken).

Maken vraag 16 t/m 23 van paragraaf 8.4

Deze slide heeft geen instructies

Startopdracht

Vraag 1 (Snelheid): Een scooter rijdt met een constante snelheid van 54 kilometer per uur (km/h). Hoeveel meter per seconde (m/s) is dat?

Vraag 2 (Oppervlakte): Een slaapkamermuur heeft een oppervlakte van 12 vierkante meter (m²). Hoeveel vierkante centimeter (cm²) is dit?

Vraag 3 (Inhoud & Gewicht): Een aquarium wordt gevuld met 45 liter water. Onthoud dat 1 liter water precies 1 kilo weegt. Hoeveel gram weegt dit water?

Vraag 4 (Grondverzet): Voor een achtertuin is 3 kubieke meter (m³) zand nodig. De leverancier rekent in liters. Hoeveel liter zand moet er besteld worden?

Vraag 5 (Dichtheid): Een blokje metaal heeft een volume van 20 cm³ en weegt 160 gram. Wat is de dichtheid in gram per cm³ (g/cm³)?


st

Deze slide heeft geen instructies

Antwoorden

  1. 15 m/s (Formule: 54 : 3,6 = 15)

  2. 120.000 cm² (Van m² naar cm² zijn 2 stappen van x 100, dus 12 × 100 × 100)

  3. 45.000 gram (45 liter = 45 kilo. 45 × 1000 gram)

  4. 3.000 liter (Onthoud dat 1 dm³ = 1 liter. Van m³ naar dm³ is 1 stap van x 1000)

  5. 8 g/cm³ (Formule: massa : volume → 160 : 20 = 8)


Deze slide heeft geen instructies

Rekenen met eenheden

Grootheid: Wat je gaat meten.

Eenheid: Waarin je gaat meten (afgesproken maat).

Meetinstrument: Waarmee je gaat meten


Symbolen voor grootheden worden gebruikt in formules

Symbolen voor eenheden komen achter de getallen


Basisbinas tabel 6

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht

Nakijken opdrachten paragraaf 8.4

Maken vraag 1 t/m 14 van rekenen met eenheden.

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht

Nakijken opdrachten rekenen met eenheden.

Maken oefentoets

Kader: 1 t/m 14 + 15 t/m 19 KB

Gemengd: 1 t/m 19 + 15 t/m 10 GT

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht

Klassikaal nakijken oefentoets

Zelfstandig nakijken rekenen met eenheden.

Deze slide heeft geen instructies