20.1 Veredelen 6V 2324
20.1 Veredelen
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
20.1 Veredelen
Doel 20.1
Je leert een aantal aspecten van het veredelingsproces
Paragraaf 20.1
Toepassing van stof van H19 (DNA) en H20 (Planten)
Lees zelf de paragraaf door en bestudeer de bijbehorende BINAS tabellen.
Vooral aandacht voor paragraaf Planten uit het lab en Oude en nieuwe rozensoorten
Ongeslachtelijke voortplanting
Bij ongeslachtelijke voortplanting verandert het genotype niet.
Voordeel: gunstig genotype, bijv. goede aardappelsoort kan kwaliteit hetzelfde blijven.
Nadeel: bij het uitbreken van een ziekte zijn alle individuen gevoelig voor die ziekte.
Klassieke veredeling
Klassieke veredeling: planten met gunstige eigenschappen worden met elkaar gekruist en de eigenschappen van de nakomelingen worden bekeken – hopelijk beter dan de ouderplanten.
Veredeling bij wilde kool
Veredeling bij appels
Veredeling
Genetische modificatie
Moderne veredeling (1)
Met behulp van colchicine – verdubbeling DNA.
Vorming van trekdraden wordt verhinderd tijdens de mitose (non-disjunctie). Een cel met de dubbele hoeveelheid DNA ontstaat (tetraploïde cel). Die cel opkweken tot een plant.
Effect wisselt per soort
Moderne veredeling
Genetische modificatie
Cisgene planten – extra allelen van dezelfde soort
Transgene planten – allelen van een andere soort
Met behulp van agrobacteriën
Recombinant-DNA-technieken
recombinant DNA techniek
Recombinant DNA techniek
Cisgenese (zelfde soort)
Transgenese
GGO/GMO (Genetisch
gemodificeerd
organisme)
Agrobacteriën voor genetische modificatie
Agrobacterie
Bij normale infectie door agro bacterie wordt een plasmide door de bacterie in de plant gebracht, waarna een stukje van de plasmide (waarop de genen zitten die in de plant een ‘gezwel’ veroorzaken – het T-gebied) in het DNA van de gastheer wordt ingebouwd.
Aangepaste plasmide
Met behulp van restrictie-enzymen wordt er een stuk uit het plasmide geknipt en een nieuw stuk er in geplaatst. Gewenst gen (groen) plus markergen (rood) om te bepalen of de infectie gelukt is.
Restrictie-enzymen
Knippen DNA op bepaalde plaatsen met een bijzondere nucleïne volgorde. ‘Sticky ends’ aan beide stukken DNA zorgen ervoor dat het in te bouwen gen in het plasmide DNA wordt gebouwd.
Restrictie-enzymen
Gebruik je hetzelfde restrictie-
enzym bij de plasmide als bij het
in te bouwen DNA dan passen de
'sticky ends' aan elkaar.
Infectie met nieuwe plasmide
Ongedifferentieerde plantencellen worden besmet met de bacterie met de gemuteerde plasmide.
Het T-stuk van de plasmide wordt ingebouwd in het planten DNA en daarmee het gen wat je wilt inbouwen plus het markergen.
Infectie met nieuwe plasmide
Alleen gemuteerde plantencellen zijn bestand tegen antibiotica (markergen).
Vanuit weefselkweek ontstaan nieuwe, gemuteerde planten.
Doel 20.1
Je hebt een aantal aspecten van het veredelingsproces geleerd
Huiswerk
20.1: alle vragen