OVERLEVEN IN EUROPA
HAVO 4
BLOK 4.4
SE
OVERLEVEN IN EUROPA
HAVO 4
BLOK 4.4
SE
Opdrachten: 2 t/m 5, 8, (9 extra)
Ligging en topografie
Grootste binnenzee ter wereld
Er zijn drie verbindingen:
Straat van Gibraltar (Atlantische Oceaan)
Suezkanaal (Rode Zee)
Bosporus (Zwarte zee)
- Er wonen ruim 500 miljoen mensen,
in de zomer is dit aantal verdubbeld door toeristen
Ruim 150 miljoen mensen wonen in ecologisch kwetsbare gebieden
● onregelmatige kustlijn met veel schiereilanden, baaien en kapen,
kleine en grote eilanden
Zeestromen
►Zo’n 5 miljoen jaar geleden was de Middellandse Zee een binnenzee
Tegenwoordig verbonden met Atlantische Oceaan via de Straat van Gibraltar:
Slechts 13 meter breed en 400 meter diep → nauwelijks uitwisseling van water
Zeestromen
Middellandse Zee veel zouter dan Atlantische Oceaan
- Atlantische Oceaan: 1 liter water bevat 36 gram zout per liter (36‰)
Middellandse Zee: 1 liter water bevat 38 (of zelfs 39) gram zout per liter (38-39‰)
Oorzaak: water temperatuur is ongeveer 5 °C hoger dan andere zeeën op dezelfde breedtegraad
Hoe oostelijker hoe warmer → hogere verdamping → hogere zoutconcentratie
Zeestromen
Horizontale stromingen van het water in het Middellandse Zeegebied
Zeestromen
►Horizontale stromingen → van west naar oost (en omgekeerd)
Verticale stromingen → verplaatsing van water van het oppervlak van een zee naar de diepte
● Verdamping is groter dan aanvoer water via rivieren en meren.
De zeespiegel daalt niet door aanvoer vanuit Zwarte Zee via de Bosporus en aanvoer vanuit Atlantische Oceaan via de Straat van Gibraltar
●Verticale stroming wordt veroorzaakt door dichtheidsverschillen:
Water met een lagere temperatuur en een hoger zoutgehalte → hogere dichtheid en zwaarder, zakt eerder naar de diepte dan water met een lagere dichtheid.
Natuurlijke plantengroei
Het Middellandse Zeeklimaat en de mediterrane vegetatie maken van het Middellandse Zeegebied een eenheid.
→ Hoeveelheid neerslag, de verdeling van de neerslag over het jaar en de verdamping beïnvloeden natuurlijk bodemgebruik.
→ Vegetatie groeit en bloeit vooral in het vochtige voorjaar en is droog en verdord in de zomer.
Natuurlijke plantengroei
Mediterrane vegetatie bestaat uit drie groepen plantensoorten:
Loofbomen: verliezen hun blad niet, lange wortels, klein blad
Bladverliezende struiken: bloeien het voorjaar overleven daarna de zomerdroogte in de ‘ruststand’
De maquis: dicht opeenstaand moeilijk doordringbaar manshoog doornachtig struikgewas met harde, altijd groene bladeren.
Mediterrane akkerbouw
Overwegend akkerbouw, maar ook olijven en wijndruiven. De akkerbouw komt in drie vormen voor:
de droge akkerbouw (dryfarming) → vooral granen
de boom- en struikencultuur → vooral olijfbomen, amandelbomen en druivenranken
de irrigatielandbouw → akker- en tuinbouw
Mediterrane akkerbouw
Droge akkerbouw:
vooral granen, in een twee- of driejarige cyclus.
Bij tweejarige cyclus wordt de akker om het jaar bebouwd.
Het graan groeit door de neerslag in het oogstjaar, aangevuld met het in de bodem opgeslagen water uit het eerste (en tweede jaar) toen het land braak lag.
De nadelen zijn:
slechts op een deel van het oppervlak kan gebouwd en geoogst worden
in de periode waarin het land braak ligt → meer kans op erosie
meer seizoenswerkloosheid
Mediterrane akkerbouw
Boom- en struikencultuur, op de steilere, minder vruchtbare hellingen.
- Olijfbomen, amandelbomen en druivenranken, notenbomen en bomen die andere vruchten opleveren.
In hoger gelegen gebieden, waar voldoende neerslag valt, vindt de teelt van fruitsoorten plaats.
Irrigatielandbouw,
arbeids- en kapitaalintensieve akkerbouw en tuinbouw. Dankzij irrigatie meer gewassen die oorspronkelijk niet in het Middellandse Zeegebied voorkomen.
Veeteelt
Geringe betekenis veeteelt door de droogte (te weinig voedsel in de zomer).
De veeteelt is vooral extensief.
In berggebieden vooral nomadische veeteelt of transhumance → verplaatsing van vee van de hoger gelegen weiden (in de zomer) naar de lager gelegen dalen (in de winter).
Met uitzondering van Spanje en Israël is intensieve veeteelt alleen mogelijk in geïrrigeerde gebieden. Alleen op die manier voldoende voedsel voor dieren op de weiden in de stallen.
Oorzaken afnemen nomadische veeteelt:
■ weidegebieden of stoppelvelden mogen niet meer zonder betaling worden begraasd
■ het passeren van de staatsgrenzen wordt steeds lastiger
■ voormalige weidegebieden zijn voor andere doeleinden in gebruik
■ in veel gebieden legt de overheid weideverboden op om de schade aan de plantengroei te beperken en om erosie tegen te gaan.
Opdrachten: 2, 3 + 4 samen, 6, 9
Warme zomers en milde winters
Subtropische landschapszone
Cs-klimaat: een mediterraan klimaat
warme, droge zomers en de zachte, neerslagrijke winters
Warme zomers en milde winters
Door een grotere zoninvalshoek is de temperatuur hoger dan bij ons.
Droogte in de zomer door groot hogedrukgebied. De lucht
wordt door de daling warmer en de wolken lossen op.
In de winter lagedrukgebieden, die zich in oostelijke richting verplaatsen → regenachtig weer. Meeste neerslag in het noordelijke (Europese) deel.
■ In de zomer wordt het zeewater erg warm, waardoor de winters
in het Middellandse Zeegebied zacht zijn.
■ De overgang van het zomer- naar het winterseizoen verloopt snel
en onstuimig.
De omslag van het zomer- naar het winterseizoen in het Middellandse Zeegebied
Waterproblemen
In de zomer tekort aan water, maar ook regelmatig stortbuien Drie natuurlijke oorzaken voor deze waterproblemen zijn:
de regionale verdeling: niet overal evenveel neerslag
neerslagintensiteit: in korte tijd veel water, kan niet verwerkt door de bodem
neerslagvariabiliteit: periodes met meer of minder neerslag
Klimaatverandering
Het IPCC verwacht grote regionale verschillen in jaarlijkse temperatuurstijging → Middellandse Zee warmt sneller op dan gemiddeld.
Twee hoofdredenen:
● In een gebied waar weinig water of vocht is →
snelle temperatuurstijging → ontstaan positieve
terugkoppeling → extra opwarming.
● Klimaatzones schuiven naar het noorden op
Te weinig water
De waterbalans is een overzicht waarin de winst- en verliesrekening van de hoeveelheid water in een gebied wordt weergegeven.
Door de toename van de bevolking, het toerisme en de landbouw nemen, met name in het noorden van Afrika, de waterproblemen toe.
■ Ondergrondse watervoorraden (aquifers) en
ontziltingsinstallaties om watertekort op te lossen.
Opdrachten: 2, 4, 5, 7, 9, 10, (12 extra)
Landdegradatie
Geomorfologie is de wetenschap die zich bezighoudt met het beschrijven en verklaren van landschapsvormen.
Vormen in landschap Middellandse Zeegebied bepaald door:
wisselwerking tussen de neerslagkenmerken: veel in de winter en weinig in de zomer
geologie van het gebied (vulkanisme en de aardbevingen)
eeuwenlange bewoning
Landdegradatie
● Landdegradatie is de afname van de kwaliteit van de bodem en de begroeiing door verkeerd landgebruik.
-natuurlijk gevolg → afname biodiversiteit
-economische gevolg: afname productiecapaciteit
Er zijn drie vormen die in het Middellandse Zeegebied voorkomen:
-bodemerosie
-verzilting
-verwoestijning
Bodemerosie
► Erosie is de schurende werking van wind, water en ijs.
Bij geulerosie schuurt het afspoelende water steeds diepere geulen in de helling.
Versnelde bodemerosie kan veroorzaakt worden door de combinatie van:
kaalgekapte hellingen
kanalisatie van rivieren
grote hoeveelheden neerslag
Bodemerosie
● In reliëfrijke gebieden veel kans op
-afspoeling → de toplaag van de bodem spoelt naar beneden
-aardverschuiving (landslide)→ veel gesteente en verweerd materiaal stroomt naar beneden■ badlands ontstaan wanneer de laag zand en klei onder de tufsteenlaag verzadigd raakt met water en ondermijnd wordt.
● Erosie is positief wanneer dalen in berggebieden worden opgevuld waardoor landbouwgrond en negatief als de bovenste vruchtbare laag wegspoelt.
Verzilting
► Bij verzilting neemt het het zoutgehalte van de bodem of het grond- of oppervlaktewater toe door:
- overstromingen vanuit zee
- zoute kwel (opwelling) waarbij zeewater via de ondergrond het land binnendringt
- onzorgvuldige irrigatiemethoden.
Verwoestijning
► Het uitbreiden en ontstaan van woestijngebieden heet verwoestijning.
Verschillende oorzaken die elkaar onderling beïnvloeden:
● onbetrouwbare neerslag
● overbeweiding
● ontbossing
● klimaatverandering
● toerisme
● erosie
Opdrachten: 2, 4, 5
Een supercontinent valt uiteen
Het Middellandse Zeegebied ligt op de grens van drie continenten: Afrika, Europa en Azië.
De breuklijnen van de vier platen lopen door de Middellandse Zee en door landen rondom de Middellandse Zee.
● 225 miljoen jaar geleden één continent op aarde: Pangea. Pangea brak 180 miljoen jaar geleden in tweeën → Afrika kwam los van Europa en ertussenin ontstond de Tethys Oceaan → de voorloper van de Middellandse Zee
60 miljoen jaar geleden (Krijt): Afrikaanse en Euraziatische platen bewogen naar elkaar toe → convergente plaatgrens.
12 tot 13 miljoen jaar geleden botste Zuidoost-Turkije door deze beweging met het Arabisch Schiereiland → de Middellandse Zee.
Het westelijke deel van het Middellandse Zeegebied in de knel
Het westelijke deel van het Middellandse Zeegebied in de knel
Tijdens convergentie was er sprake van subductie: de zwaardere Afrikaanse plaat dook onder de lichtere Euraziatische plaat.
Aan de randen van de botsingszone werden de gesteenten geplooid, waarbij grote stukken van de Afrikaanse plaat over afstanden van honderden kilometers over Zuid-Europa werden geduwd.
In deze alpiene plooiingsfase ontstonden de Pyreneeën, de Karpaten en de Alpen.
De Arabische plaat
In het noordoosten van de Afrikaanse plaat ontstond 20 miljoen jaar geleden een groot aantal breuken.
De belangrijkste breuk dateert van 10 miljoen jaar geleden en vormt nu de Rode Zee en de Golf van Aden.
● De Rode zee is in de loop der tijd steeds breder geworden. Dit proces gaat nog door.
De Arabische plaat
Aan de randen van de botsingszone werden gesteenten geplooid. In deze plooiingsfase :
is de Arabische plaat naar het noorden geschoven en gebotst met Turkije en Iran
zijn aan de randen van deze botsingszone plooiingsgebergten gevormd →
- het Taurusgebergte
- het Zagrosgebergte
- het Kuhrudgebergte
De Arabische plaat
De Dode Zeebreuk zet zich naar het zuiden via de Rode Zee voort in de grote Afrikaanse Slenk.
Een slenk of een rift is een langs een breuk gedaald deel van de aardkorst. Dit langgerekte dalingsgebied wordt steeds breder en zal ook na verloop van lange tijd in een nieuwe zee veranderen.
Langs deze slenk komen veel vulkanen voor, zoals de Kilimanjaro.
Breuklijnen in Turkije
Seismisch zeer actief gebied op de grens van vier platen → hevige aardbevingen
Breuklijnen in Turkije
De Arabische plaat duwt de Anatolische plaat langs de Noord-Anatolische breuklijn in westelijke richting → ontstaan aardbevingen.
Op 40% van het oppervlak van Turkije komen aardbevingen voor.
600 aardbevingen (40 ernstig) langs de Noord-Anatolische breuklijn in de twintigste eeuw
hypocentra vaak ondiep, tussen 10 en 30 km →
verwoestende gevolgen
Breuklijnen in Turkije
Door de verschuiving van de Arabische plaat liggen Griekenland, Bulgarije, Macedonië veel westelijker dan vroeger.
Griekenland is in elkaar geduwd.
De aarde beeft
Veel aardbevingen en vulkaanuitbarstingen in oostelijke deel.
De tektoniek is erg ingewikkeld:
-Vier grote(re) platen, maar ook kleinere platen (micro-platen). De microplaten zijn afgebroken delen van de Afrikaanse of van de Euraziatische plaat.
-De platen bewegen met verschillende snelheden in uiteenlopende richtingen.
De aarde beeft
● De Afrikaanse plaat beweegt noordwaarts en de Europese plaat zuidwaarts. Er vindt subductie plaats bij de zgn. Helleense Boog.
De aarde beeft
Aan de oostkust van Italië ligt ook een subductiezone. De Apulische microplaat beweegt onder de Tyrrheense microplaat, waardoor aardbevingen ontstaan.
Aan de rand van de bovenliggende plaat ontstonden de Apennijnen door het samendrukken van de aardkorst en het ‘afschrapen’ van de onderduikende plaat.
De aarde beeft
Aardbeving kunnen ook ontstaan door afschuiving. Dat gebeurt in de Apennijnen. De zwaartekracht wint het daarbij van de druk en veroorzaakt aardbevingen in Midden-Italië.
De aardbevingen in 2009 (L’Aquila) en in 2009 en 2016 in Midden-Italië zijn ontstaan door een afschuivingsbreuk.
Opdrachten: 2, 3, 4, 6
Vulkanisme
Grote delen van het Middellandse Zeegebied hebben de afgelopen 65 miljoen jaar de gevolgen ondervonden van vulkanisme dat is ontstaan door platentektoniek.
De vormen van de vulkanen lopen uiteen door verschil in samenstelling van magma en kracht van de uitbarsting.
Tegenwoordig alleen in het oostelijke deel van het Middellandse Zeegebied actief vulkanisme, namelijk in Turkije, Griekenland en Italië.
Vulkanisme op Santorini
Het vulkanische gebied in het oosten van de Middellandse Zee ligt in de Egeïsche Zee en omvat de Cycladen: Griekse vulkanische eilanden ontstaan door subductie.
Vulkanen ontstaan door subductie, hebben zeer explosieve erupties.
Soms begint de uitbarsting met een vloeibaar mengsel van hete stukjes steen en hete gassen (pyroclastische stroom). Deze kan een snelheid van 300 km/uur bereiken. Deze wordt gevolgd door trager bewegende stromen met lava.
Een stratovulkaan ontstaat doordat lagen pyroclastische afzettingen en lavastromen elkaar afwisselen.
Vulkanisme op Santorini
Dak van de magmakamer (= bodem van de krater) kan instorten als vulkaan een grote hoeveelheid magma uitstoot. Er ontstaat een caldeira.
■ De Santorinivulkaan is in 1628 v. Chr. vrijwel geheel geëxplodeerd, wat waarschijnlijk een enorme tsunami veroorzaakte. Daarbij ontstond de caldeira (baai van Santorini).
Vulkanisme op Santorini
In de caldeira hebben zich twee kleine vulkanen gevormd, die de afgelopen tweeduizend jaar actief zijn geweest.
Vulkanisme op Santorini
Vulkanisme in Italië
De Italiaanse vulkanen liggen aan de westkant van de Apennijnen.
Vulkanisme begon ongeveer 65 miljoen jaar geleden in het midden van Italië en heeft zich daarna zuidwaarts verplaatst.
Vesuvius en Etna zijn bekendste vulkanen.
● Er is sprake van subductie.
Vulkanische afzettingen
► Na een vulkaanuitbarsting blijven verschillende vulkanische afzettingen achter. Door het soort magma dat vrijkomt ontstaan er verschillende soorten gesteenten:
● basalt (gestold magma) → hard gesteente
● tuf of tufsteen (aaneengekit as) → poreus gesteente
Vulkanische afzettingen worden gebruikt als bouwmateriaal.
Vulkanische afzettingen
Basalt, magma uit het binnenste van de aarde dat over het oppervlak uitstroomt, kan meer dan 1.000 °C heet zijn.
Snelle afkoeling zorgt voor krimp → scheuren in het gesteente → zeshoekige structuren (ontstaan basaltzuilen).
Opdrachten: 1, 3, 5, 6, 8, 9
Bevolkingsdruk
De totale bevolking blijft groeien tot ruim 570 miljoen inwoners in 2030.
Landgebruik is zeer intensief
Druk op de ruimte in de kuststreken → naar verwachting in 2030 jaarlijks 500 miljoen toeristen, helft verblijft aan de kust.
Bevolkingsdruk (inwoners én toeristen) vraagt (te) veel van het ecosysteem en natuurlijke hulpbronnen.
Bevolkingsdruk
Van oorsprong dichtbevolkt vanwege de goede landbouwmogelijkheden
■ Bewoners trokken weg uit berggebieden of van kleine eilanden, zoals in Griekenland → terrassen raken in verval → ernstige bodemerosie
Tussen 1950 en 2000: Europese steden sterk gegroeid
→ Bari, Izmir, Barcelona, Marseille
Na 2000: Afrikaanse steden sterk gegroeid door industrialisering en toegenomen infrastructuur
→ Algiers, Tripoli, Cairo
Bevolkingsdruk
Bevolkingsdruk
Verdichting kustgebied neemt toe als gevolg van toerisme.
Landbouw, verkeer, toerisme en bebouwing concurreren om de schaarse ruimte
→ tekort aan (drink)water, ontbossing en erosie, aantasting van natuurgebieden en vervuiling.
Bevolkingsdruk
■ Waterschaarste in de zomer.
Seizoen met weinig neerslag en veel verdamping terwijl de vraag naar water (landbouw en toerisme) het grootst is.
Vooral in het zuidelijke deel is de verhouding tussen vraag en aanbod van water een groot probleem.
Maatregelen die genomen worden zijn:
mensen bewust maken van hun waterverbruik
waterbesparende maatregelen
het recyclen van afvalwater
het aanleggen van stuwmeren en ontziltingsinstallaties.
Duurzame ontwikkeling in en rond de Middellandse Zee?
Grote natuurwaarde door zeer unieke planten, dieren en koralen.
Waterproblematiek is groot. Naast overtoerisme is de zee ernstig aangetast door:
- grootschalige visserij
- verstedelijking
- scheepvaart
- industriële activiteiten
Duurzame ontwikkeling in en rond de Middellandse Zee?
Volgens schattingen ligt er nu 1,2 miljoen ton plastic afval in
de Middellandse Zee → vooral in oostelijk en zuidelijk deel
afkomstig van:
-monding van de Nijl
-stedelijke gebieden
-ongecontroleerde stortplaatsen
■ 6% van al het kunststof bestaat uit microplastics → niet afbreekbaar
→ komen terecht in de voedselketen
Visserij bedreigt het ecosysteem → overbevissing en versterking hiervan door het gebruik van vismeel in de aquacultuur zorgt voor afname van de biodiversiteit.
● Chemische, petrochemische en metaalindustrie zijn bron van vervuiling bij grote steden aan de kust. Vervuilende stoffen komen in de voedselkringloop.
- Koelwaterlozingen door elektriciteitscentrales veroorzaken opwarming van het water → meer algengroei en vissterfte.
Duurzame ontwikkeling in en rond de Middellandse Zee?
Olievervuiling door:
-onderhoud van tankers
-rampen met tankers
-afval /dumping van raffinaderijen
Het aantal toeristen overtreft al jaren de draagkracht. De nationale en regionale overheden proberen:
de kwaliteit van het zwemwater en van de stranden te verbeteren
bewoners en toeristen bewust te maken van de vervuiling
Duurzame ontwikkeling in en rond de Middellandse Zee?
Een schonere zee?
► Het Mediterranean Action Plan (MAP) is opgezet onder leiding van de Verenigde Naties:
- tegengaan vervuiling en bevorderen duurzaam gebruik
→ evenwicht tussen gebruik en verbruik van natuurlijke hulpbronnen
-onderzoek naar duurzamere keuzes
-ondersteuning door EU
-wetgeving en protocollen
■ Uitvoeren wetten en handhaving is lastig → corruptie op nationale en internationale schaal
Opdrachten: 2, 3, 4, (6 extra)
Gemeenschappelijk landbouwbeleid
► EEG start in 1962 met Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
● Productiesubsidies: voor ieder geleverd product een geldbedrag van de EEG
- specialisatie → productiekosten omlaag en opbrengst omhoog
- gemengde bedrijven verdwijnen
● Mechanisatie → duur op korte termijn, kostenbesparend op lange termijn
● Intensivering → hogere productie per hectare en dier
■ Bio-industrie is een voorbeeld van specialisatie en intensivering
Gemeenschappelijk landbouwbeleid
Schaalvergroting
► Bedrijfsvergroting met als doel lagere productiekosten en hogere opbrengst → schaalvergroting
● Noodzakelijke hoge investeringen gaan ten koste van kleine bedrijven → bedrijfsbeëindiging
● Ruilverkaveling: het opnieuw inrichten van landbouwgrond → afname aantal boeren
Grenzen aan de groei
► Toenemende landbouwproductie zorgt voor:
-overschotten
-hoge kosten voor de EEG
● Instellen van quota: het produceren van een maximale hoeveelheid gewas of dierlijk product → boete bij overproductie
De rol van de Europese Unie
► EU opgericht in 1993 → uitbreiding aantal landen met als doel het bevorderen van vrede, democratie en welvaart.
● Voordeel is grotere interne markt
→ vrij verkeer van goederen, diensten, kapitaal, personen
● Nadeel is hoge invoerrechten voor landen buiten de EU
-EU-lidstaten worden beschermd (protectie)
● EU-boeren ontvangen uitvoersubsidie voor agrarische producten
-negatief effect → landbouwproducten onder kostprijs verkocht (dumping)
Inkomenssubsidie
►Afschaffing productiesubsidies en quota (2017) → marktwerking en concurrentie binnen landen EU neemt toe.
●Inkomenssubsidie: financiële steun als aanvulling op eigen inkomen
→ bedrijven moeten voldoen aan strenge eisen:
-dierenwelzijn
-milieu
-voedselveiligheid
●Nieuwe EU-lidstaten kunnen concurrentiestrijd vaak niet aan
→ veel bedrijven moeten nog moderniseren
■Polen (EU-lid sinds 2004) → stijging export door subsidies:
-helft van de boeren heeft hiervan geprofiteerd
-helft van de boeren gestopt of afhankelijk van inkomenssubsidie
Plattelandsontwikkeling
► Afschaffen productiesubsidies en hoge eisen inkomenssubsidie → achteruitgang platteland:
-mensen trekken weg
-voorzieningen verdwijnen
-landschappen raken in verval
● Maatregelen om platteland leefbaar te houden:
-starten boerderijwinkel
-verbeteren lokale infrastructuur
-bevorderen plattelandstoerisme
Plattelandsontwikkeling
► Meer aandacht voor landschappelijke kwaliteit: mate waarin een landschap gewaardeerd wordt op basis van natuurlijke en culturele kenmerken
-gebruikswaarde → geschikt voor wonen en werken?
-belevingswaarde → ervaringen van bewoners en gebruikers
-toekomstwaarde → duurzame inrichting van platteland
Naar een nieuw landbouwbeleid (vanaf 2014)
► Drie belangrijke pijlers:
-economie
-natuur en milieu
-leefbaarheid
● Kerndoelen → voldoende betaalbaar voedsel en stabiel inkomen voor boeren
● Verduurzamen Europese landbouw → aandacht voor voedselkwaliteit en gebruik natuur en milieu
-inkomenssteun voor boeren die verduurzamen
● Behoud leefbaarheid platteland
Het nieuwe landbouwbeleid
vanaf 2021
► verder verduurzamen
Afname uitstoot van broeikasgassen en stikstof vb veestapel inkrimpen
Afname gebruik bestrijdingsmiddelen vb meer biologische landbouw
Totale stikstofuitstoot in Nederland.
Opdrachten: 3 t/m 7
Wereldhandel
Nederland is na V.S. grootste landbouwexporteur
-primaire agrarische producten zoals appels en bloemen
-(verwerkte) secundaire agrarische producten zoals chocolade
Tweederde Nederlandse handel binnen EU
Doorvoer van (bewerkte) landbouwproducten via Nederland
■ Amsterdam → grootste cacaohaven ter wereld
Wereldhandel
World Trade Organisation (WTO)
Filosofie WTO: internationale handel is de beste en snelste manier om de wereld welvarender te maken. Internationale vrijhandel zodat ieder land een eerlijke kans heeft.
Alle 27 EU-lidstaten zijn lid van de WTO.
De WTO heeft vier basisregels:
handelsvoorwaarden gelden voor alle landen
geen onderscheid tussen buitenlandse of ‘eigen’ producten
vaste tarieven
geen uitvoersubsidies of dumping
Op weg naar meer vrijhandel?
EU-boeren moeten wereldwijd concurreren zonder veel geldsteun
● Afschaffing uitvoersubsidies landbouwproducten in 2013
● Interne markt blijft beschermd door invoerrechten
-Voor sommige landen bestaan er handelsverdragen
Op weg naar meer vrijhandel?
Ingewikkelde vraagstukken bij vrijhandel:
Meer concurrentie of juist grotere afzetmarkt? Of allebei?
Gaan vrijhandel en verduurzaming in de landbouw samen?
Welvaart op de wereld wordt beter verdeeld?