SE training 4T
Thema 9 Planten
SE training 4T
Thema 9 Planten
SE-training 4T | Thema 9: Planten
START
2 lessen van 45 minuten • zelfstandig werken
Nodig: Biologie voor jou, schrift, pen en eventueel rekenmachine.
Schrijf het dianummer en je antwoorden op. Kijk pas op de CONTROLE-dia als je klaar bent.
Stop aan het einde van les 1 bij de aangegeven dia.
4T • Thema 9 Planten • 4T | Dia 1/36
Les 1 | 45 minuten
ROUTE
§9.1 Bladeren — 10 min
§9.2 Stengels en wortels — 10 min
§9.3 Glucose als grondstof — 12 min
§9.4 Voortplanting — 10 min
Terugblik — 3 min
4T • Thema 9 Planten • LES 1 | Dia 2/36
§9.1 | Bladeren
FEITEN
Bladgroenkorrels bevatten chlorofyl en vangen licht op.
Fotosynthese: water + koolstofdioxide + lichtenergie → glucose + zuurstof.
Huidmondjes regelen gaswisseling en waterverdamping.
Nerven vervoeren stoffen en geven stevigheid.
4T • Thema 9 Planten • §9.1 | Dia 3/36
§9.1 | Vragen 1–4
OPZOEKEN
1. Zoek in je boek de functie van huidmondjes.
2. Welke stoffen neemt een plant op voor fotosynthese?
3. Welke twee stoffen ontstaan bij fotosynthese?
4. Waarom kan een blad met gesloten huidmondjes minder gemakkelijk koolstofdioxide opnemen?
4T • Thema 9 Planten • §9.1 | Dia 4/36 | ± 6 min
§9.1 | Antwoorden
CONTROLE
1. Gaswisseling en regeling van verdamping.
2. Water en koolstofdioxide; daarnaast is lichtenergie nodig.
3. Glucose en zuurstof.
4. Er kan minder CO₂ via de huidmondjes naar binnen.
4T • Thema 9 Planten • §9.1 | Dia 5/36
§9.2 | Stengels en wortels
FEITEN
Wortels nemen water en mineralen op en verankeren de plant.
Wortelharen vergroten het opnameoppervlak.
Houtvaten vervoeren vooral water en mineralen van wortels naar bovengrondse delen.
Bastvaten vervoeren opgeloste assimilatieproducten, vooral suikers, naar delen die ze gebruiken of opslaan.
4T • Thema 9 Planten • §9.2 | Dia 6/36
§9.2 | Vragen 5–8
OPZOEKEN
5. Noem twee functies van wortels.
6. Leg uit waarom wortelharen nuttig zijn.
7. Wat vervoeren houtvaten?
8. Wat vervoeren bastvaten? Leg uit waarom wortels dit nodig kunnen hebben.
4T • Thema 9 Planten • §9.2 | Dia 7/36 | ± 6 min
§9.2 | Antwoorden
CONTROLE
5. Water/mineralen opnemen en de plant vastzetten.
6. Groter oppervlak zorgt voor betere opname.
7. Water en mineralen.
8. Suikers/assimilatieproducten; wortels gebruiken ze voor energie en groei of slaan ze op.
4T • Thema 9 Planten • §9.2 | Dia 8/36
§9.3 | Glucose als grondstof
FEITEN
Glucose is een product van fotosynthese.
De plant kan glucose gebruiken bij verbranding (energie), omzetten in zetmeel (opslag) of cellulose (celwanden).
Met onder meer mineralen kan een plant ook eiwitten maken.
Glucose is dus zowel brandstof als grondstof.
4T • Thema 9 Planten • §9.3 | Dia 9/36
§9.3 | Vragen 9–12
OPZOEKEN
9. Noem drie bestemmingen van glucose in een plant.
10. Waarom heeft een plant naast glucose ook mineralen nodig?
11. Leg uit waarom wortels afhankelijk zijn van glucose uit groene plantendelen.
12. Wat is het verschil tussen glucose gebruiken bij verbranding en omzetten in zetmeel?
4T • Thema 9 Planten • §9.3 | Dia 10/36 | ± 7 min
§9.3 | Antwoorden
CONTROLE
9. Bijvoorbeeld verbranding, zetmeelvorming, cellulosevorming, vetten of eiwitten maken.
10. Voor bouwstoffen/elementen die glucose niet bevat, zoals stikstof voor eiwitten.
11. Wortels doen meestal geen fotosynthese en krijgen suikers via transport.
12. Verbranding levert bruikbare energie; zetmeel is opslag van voedingsstof.
4T • Thema 9 Planten • §9.3 | Dia 11/36
§9.4 | Voortplanting
FEITEN
Bij geslachtelijke voortplanting versmelten geslachtscellen; nakomelingen verschillen genetisch.
Bloemen bevatten voortplantingsorganen: meeldraden en stamper.
Bij ongeslachtelijke voortplanting ontstaat een nieuwe plant zonder versmelting van geslachtscellen, bijvoorbeeld via uitlopers of bollen.
4T • Thema 9 Planten • §9.4 | Dia 12/36
§9.4 | Vragen 13–16
OPZOEKEN
13. Wat maken de helmknoppen van een bloem?
14. Welke onderdelen horen bij de stamper? Zoek de afbeelding op.
15. Wat is het verschil tussen geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting?
16. Geef één voorbeeld van ongeslachtelijke voortplanting bij planten.
4T • Thema 9 Planten • §9.4 | Dia 13/36 | ± 7 min
§9.4 | Antwoorden
CONTROLE
13. Stuifmeelkorrels.
14. Stempel, stijl en vruchtbeginsel (met zaadbeginsels).
15. Wel of geen versmelting van geslachtscellen.
16. Bijvoorbeeld uitlopers van aardbei, bollen of knollen.
4T • Thema 9 Planten • §9.4 | Dia 14/36
Einde les 1 | Check jezelf
AFSLUITEN
Kun je fotosynthese uitleggen zonder je boek?
Weet je het verschil tussen houtvaten en bastvaten?
Kun je drie toepassingen van glucose noemen?
Kun je geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting vergelijken?
Schrijf twee onderwerpen op die je voor het SE extra moet leren.
4T • Thema 9 Planten • LES 1 | Dia 15/36 | ± 3 min
Les 2 | 45 minuten
ROUTE
§9.5 Bestuiving, bevruchting en verspreiding — 11 min
§9.6 Ontkieming, groei en ontwikkeling — 8 min
§9.7 Groei bij bomen en struiken — 6 min
§9.8 Symbiose — 7 min
Leren onderzoeken + mini-SE — 13 min
4T • Thema 9 Planten • LES 2 | Dia 16/36
§9.5 | Bestuiving en bevruchting
FEITEN
Bestuiving: stuifmeel komt op de stempel van een bloem van dezelfde soort.
Daarna kan een stuifmeelbuis naar een zaadbeginsel groeien.
Bevruchting: de kern van een mannelijke geslachtscel versmelt met de kern van een eicel.
Na bevruchting groeit het zaadbeginsel uit tot zaad; het vruchtbeginsel tot vrucht.
4T • Thema 9 Planten • §9.5 | Dia 17/36
§9.5 | Vragen 17–20
OPZOEKEN
17. Leg het verschil uit tussen bestuiving en bevruchting.
18. Wat is de functie van een stuifmeelbuis?
19. Wat wordt een zaadbeginsel na bevruchting? En het vruchtbeginsel?
20. Noem twee manieren waarop zaden of vruchten worden verspreid.
4T • Thema 9 Planten • §9.5 | Dia 18/36 | ± 7 min
§9.5 | Antwoorden
CONTROLE
17. Bestuiving = stuifmeel op stempel; bevruchting = versmelting van geslachtscelkernen.
18. Via de buis kan de mannelijke geslachtscel bij de eicel komen.
19. Zaad en vrucht.
20. Bijvoorbeeld door wind, dieren, water of wegslingeren.
4T • Thema 9 Planten • §9.5 | Dia 19/36
§9.6 | Ontkieming en groei
FEITEN
Voor ontkieming zijn doorgaans water, zuurstof en een geschikte temperatuur nodig.
Het kiemplantje gebruikt eerst reservevoedsel uit het zaad.
Groei betekent toename in grootte/massa; ontwikkeling betekent verandering in bouw en functie.
Licht is niet voor alle zaden nodig om te ontkiemen, maar wel voor latere fotosynthese.
4T • Thema 9 Planten • §9.6 | Dia 20/36
§9.6 | Vragen 21–23
OPZOEKEN
21. Welke drie omstandigheden zijn meestal nodig voor ontkieming?
22. Waar haalt een kiemplantje in het begin zijn energie vandaan?
23. Leg met een voorbeeld het verschil tussen groei en ontwikkeling uit.
4T • Thema 9 Planten • §9.6 | Dia 21/36 | ± 5 min
§9.6 | Antwoorden
CONTROLE
21. Water, zuurstof en geschikte temperatuur.
22. Uit verbranding van opgeslagen reservevoedsel.
23. Groei: een plant wordt langer; ontwikkeling: er ontstaan bijvoorbeeld bloemen.
4T • Thema 9 Planten • §9.6 | Dia 22/36
§9.7 | Groei bij bomen en struiken
FEITEN
Lengtegroei vindt vooral plaats bij groeipunten aan uiteinden van stengels en wortels.
Diktegroei komt door deling in het cambium (een groeilaag).
Het cambium vormt nieuw hout en bast.
Jaarringen in hout ontstaan door verschillen in groei gedurende het jaar.
4T • Thema 9 Planten • §9.7 | Dia 23/36
§9.7 | Vragen 24–25
OPZOEKEN
24. Wat is het verschil tussen lengtegroei en diktegroei?
25. Welke rol speelt het cambium bij diktegroei?
4T • Thema 9 Planten • §9.7 | Dia 24/36 | ± 4 min
§9.7 | Antwoorden
CONTROLE
24. Lengtegroei maakt stengels/wortels langer; diktegroei maakt stam en takken dikker.
25. Het cambium maakt door celdeling nieuw hout- en bastweefsel.
4T • Thema 9 Planten • §9.7 | Dia 25/36
§9.8 | Symbiose
FEITEN
Symbiose = langdurig samenleven van organismen van verschillende soorten.
Mutualisme: beide soorten hebben voordeel.
Commensalisme: één heeft voordeel, de ander geen duidelijk voor- of nadeel.
Parasitisme: één heeft voordeel, de ander nadeel.
4T • Thema 9 Planten • §9.8 | Dia 26/36
§9.8 | Vragen 26–28
OPZOEKEN
26. Leg mutualisme, commensalisme en parasitisme uit.
27. Een teek zuigt bloed bij een hond. Welke vorm is dit? Waarom?
28. Zoek in het boek één voorbeeld van mutualisme en leg uit welk voordeel beide organismen hebben.
4T • Thema 9 Planten • §9.8 | Dia 27/36 | ± 5 min
§9.8 | Antwoorden
CONTROLE
26. Beide voordeel / één voordeel en ander neutraal / één voordeel en ander nadeel.
27. Parasitisme: teek profiteert, hond ondervindt nadeel.
28. Bijvoorbeeld schimmel en alg in een korstmos: de alg levert suikers; de schimmel helpt onder meer met water/mineralen en bescherming.
4T • Thema 9 Planten • §9.8 | Dia 28/36
Leren onderzoeken | Wat moet je kennen?
ONDERZOEK
Onderzoeksvraag: een meetbare vraag.
Hypothese: verwachting met uitleg.
Onafhankelijke variabele: wat verander je?
Afhankelijke variabele: wat meet je?
Controlevariabelen: wat houd je gelijk?
Conclusie: antwoord op de onderzoeksvraag met gegevens.
4T • Thema 9 Planten • ONDERZOEK | Dia 29/36
Onderzoek | Kiemproef
ONDERZOEK
Een leerling legt telkens 10 tuinkerszaden op vochtig papier. Bak A staat op 10 °C, B op 20 °C en C op 30 °C. Na vijf dagen telt de leerling de ontkiemde zaden.
29. Formuleer een onderzoeksvraag.
30. Welke variabele wordt veranderd en wat wordt gemeten?
31. Noem twee omstandigheden die gelijk moeten blijven.
4T • Thema 9 Planten • ONDERZOEK | Dia 30/36 | ± 5 min
Onderzoek | Antwoorden
CONTROLE
29. Welke invloed heeft temperatuur op het aantal ontkiemde tuinkerszaden na vijf dagen?
30. Onafhankelijk: temperatuur. Afhankelijk: aantal ontkiemde zaden.
31. Bijvoorbeeld zaadsoort, aantal zaden, hoeveelheid water, soort papier en meetduur.
4T • Thema 9 Planten • ONDERZOEK | Dia 31/36
Onderzoek | Resultaten en conclusie
ONDERZOEK
Na vijf dagen: 10 °C → 3 van 10 ontkiemd; 20 °C → 9 van 10; 30 °C → 5 van 10.
32. Bij welke temperatuur ontkiemden de meeste zaden?
33. Schrijf een conclusie met twee meetgegevens.
34. Waarom zou je deze proef herhalen?
4T • Thema 9 Planten • ONDERZOEK | Dia 32/36 | ± 4 min
Onderzoek | Antwoorden
CONTROLE
32. Bij 20 °C.
33. In deze proef ontkiemden bij 20 °C de meeste zaden (9 van 10), tegenover 3 van 10 bij 10 °C en 5 van 10 bij 30 °C.
34. Om toeval minder invloed te laten hebben en de betrouwbaarheid te vergroten.
4T • Thema 9 Planten • ONDERZOEK | Dia 33/36
Mini-SE | Eerst zonder boek
MINI-SE
35. Schrijf de woordvergelijking van fotosynthese op.
36. Wat vervoeren houtvaten en wat vervoeren bastvaten?
37. Waarom is bestuiving niet hetzelfde als bevruchting?
38. Noem drie voorwaarden voor ontkieming.
39. Een boom groeit in de dikte. Welk weefsel zorgt hiervoor?
40. Noem de drie vormen van symbiose.
4T • Thema 9 Planten • OEFENTOETS | Dia 34/36 | ± 5 min
Mini-SE | Nakijken
CONTROLE
35. Water + koolstofdioxide + licht → glucose + zuurstof.
36. Houtvaten: water/mineralen; bastvaten: opgeloste assimilatieproducten/suikers.
37. Stuifmeel op stempel versus versmelting van geslachtscelkernen.
38. Water, zuurstof, geschikte temperatuur.
39. Cambium.
40. Mutualisme, commensalisme, parasitisme.
4T • Thema 9 Planten • OEFENTOETS | Dia 35/36
SE-checklist | Wat leer je nog?
KLAAR
□ Ik kan fotosynthese uitleggen en stoffen benoemen.
□ Ik ken wortels, stengels, houtvaten en bastvaten.
□ Ik ken de bestemmingen van glucose.
□ Ik kan bestuiving, bevruchting en zaadverspreiding onderscheiden.
□ Ik begrijp ontkieming, lengtegroei en diktegroei.
□ Ik herken drie vormen van symbiose.
□ Ik kan een onderzoeksvraag, variabelen en conclusie formuleren.
Oefen de onderwerpen die je nog niet zonder boek kunt uitleggen.
4T • Thema 9 Planten • AFRONDING | Dia 36/36