Wat valt er te weten over zweten

Wat valt er te  weten over zweten?

Over de samenstelling, functie en evolutie van zweet, maar ook over het kweken van planten op zout water!

1 / 21
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieScience+1Middelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 1-3

In deze les zitten 21 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Introductie

Zweet is hinderlijk, maar waarom zweten we eigenlijk? Zweet zorgt voor afkoeling van ons lichaam en heeft ons evolutionair voordeel gebracht. Kun je ook iets nuttigs met zweet doen, zoals planten kweken? Dat is het bruggetje naar zilte landbouw.

Instructies

Voorkennis van leerlingen
Handig als leerlingen weten hoe verdamping werkt, maar ook zonder deze kennis is deze les goed te volgen.

Voorbereiding van de docent
  • Neem de les, inclusief de notities, een keer door.
  • Zorg dat elke leerling de beschikking heeft over een laptop, tekenpapier, (kleur-)potloden.
  • De lesduur is 50 minuten, maar is sterk afhankelijk van de keuzes van de docent (korte of lange filmpje, strakke instructie en planning bij expert-werkvorm). De tijd voor het maken van de infographic is bewust kort gehouden, zodat leerlingen enige tijdsdruk ervaren en snel aan het werk gaan. De infographics hoeven geen kunstwerken te worden.

Leerdoelen/vaardigheden
  • Leerlingen kunnen uitleggen wat de samenstelling, functie en werking van zweet is.
  • Leerlingen kunnen uitleggen wat de evolutionaire achtergrond achter zweten is.
  • Leerlingen hebben een beter begrip gekregen van afkoeling door verdamping
  • Leerlingen kunnen de nogal vergezochte link tussen zweet en landbouw toelichten.

Aansluiting curriculum
Deze les sluit aan bij biologie (zelfregulatie, homeostase, temperatuurregulatie, uitscheiding, evolutie, planten). Deze termen worden in de onderbouw niet uitgebreid besproken maar de les is wel geschikt voor onderbouw en laat de veelzijdigheid van het onderwerp zien.

Feedback
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!

Onderdelen in deze les

Wat valt er te  weten over zweten?

Over de samenstelling, functie en evolutie van zweet, maar ook over het kweken van planten op zout water!

Deze slide heeft geen instructies

Informatie voor de docent

Benodigdheden

Iconen


Zet het vinkje 'toon bij leerling' aan

Toon notities bij elke dia

Navigeren door de les

Vergroot een afbeelding

Klik hier

Hotspot met meer informatie

Laptop voor elke leerling

Vooraf

In de les wordt met de expert-werkvorm gewerkt (wordt uitgelegd). Handig om vooraf de klas al in basisgroepen van 5 leerlingen te verdelen. Neem de les en de notities vooraf door.


Tekenpapier voor elke leerling

(Kleur)potloden voor elke leerling

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoelen

Na deze les...


...kun je uitleggen wat de samenstelling, functie en werking van zweet is.


...kun je uitleggen wat de evolutionaire achtergrond achter zweten is.


...heb je een beter begrip gekregen van afkoeling door verdamping. 


...kun je de nogal vergezochte link tussen zweet en landbouw toelichten.

Deze slide heeft geen instructies

 Heeft deze les nut?

Maar welke functie heeft zweet? 

Daar gaat deze les over.


Dus als je weer eens een Shuttle Run piepjestest in de volle zon moet rennen, denk dan aan deze les.

Waar of 

niet waar?

"Zweten is irritant"    "Zweet stinkt"  

Deze slide heeft geen instructies

 Zweet

Waarom zweten we? Bekijk één van de twee filmpjes:

Klik op het filmpje

Ter introductie twee filmpjes over zweten.

Het linker filmpje (Cliffhanger) duurt 1,5 minuut en is in het Nederlands, het rechter filmpje (TedEd) duurt 4,5 minuut, is in het Engels (met NL ondertiteling prima te volgen) en graaft dieper. Kies zelf het filmpje dat het best bij de klas en het doel van jouw les past.


Vraag

Eigenlijk is zweet geweldig. Wat is de kracht van zweet voor het menselijk lichaam?

Dit is een inleidende vraag, vooral bedoeld om voorkennis op te halen (deels ook vermeld in de filmpjes). Verderop in de les komen verschillende functies van zweet aan bod. Hier hoeft dus geen uitputtende lijst met functies te verschijnen. Wel verstandig om onjuiste antwoorden te bespreken, om misconcepties te voorkomen, bijv.:

zweet is koud en daardoor koel je af (je koelt af doordat het zweet verdampt en daarmee warmte aan het lichaam onttrekt)

zweet is bedoeld om afvalstoffen af te voeren (zweet bestaat voor 99% uit water en een beetje zouten/metabolieten)

zweet duidt op slechte hygiëne (iedereen zweet, sommige mensen hebben meer last van bacteriën die van zweet leven dan anderen; hygiëne helpt wel)

zweet kan samenwerking bewust sturen (mogelijk enigszins onbewust, subtiel)


 Word zweet-expert!

Er is meer bekend over zweet dan je denkt. 

Jullie worden expert op één van die terreinen. 


Stap 1

Vorm een basisgroep van vijf leerlingen. 

Bedenk een leuke naam voor je groep!


Stap 2

Elk groepslid krijgt een nummer. 



1

2

3

4

5

Toelichting

Het is het meest efficiënt als de docent de groepen vooraf al indeelt.

* Zorg dat er eerst  groepen gevormd zijn van 5 leerlingen. Dit zijn de basisgroepen. Leuk als elke basisgroep een naam heeft ('de rijke stinkerds', 'de zweetklieren', etc). Een groepsnummer is niet handig, omdat binnen de groepen genummerd gaat worden.

* Laat de leerlingen binnen een groep zichzelf een nummer geven (van 1 t/m 5).

* Ga nu door naar de volgende dia: op basis van hun nummer worden de basisgroepen gehergroepeerd tot expertgroepen (dus alle nrs 1 bij elkaar, alle nrs 2 bij elkaar, etc.). Dit geeft gedoe, dus een duidelijke instructie is belangrijk.

* (na het expertgedeelte komen de leerlingen weer samen in hun basisgroep ('de rijke stinkerds', etc) om hun expertkennis te delen)


Ga je stinkende best doen!

Stap 3

Vorm een expertgroep met leerlingen met hetzelfde nummer. Klik op de juiste hotspot en bestudeer samen het onderwerp. Ieder groepslid maakt een eigen infographic.


Stap 4

Ga na 10 minuten (docent geeft dit aan) weer terug naar je eigen basisgroep. Je neemt je zelf getekende infographic mee naar je basisgroep.


10

m

00

s

ABC
ABC
ABC
ABC
ABC

2

1

3

4

5

Toelichting

Zie voor de expertmethode en het indelen van de groepjes de toelichting bij de vorige dia, en de afbeelding.


Spoor de leerlingen aan om in hun expertgroep samen de opdracht uit te voeren. Ze moeten straks in hun basisgroep als expert verslag doen van hun opgedane kennis, dus ieder groepslid moet een infographic tekenen!

Terug naar je basisgroep

Elke basisgroep beschikt nu over de kennis op vijf verschillende zweterige onderwerpen: 5 infographics.


Stap 5

Elke expert licht zijn of haar eigen infographic toe aan de overige 4 groepsleden (pitch van steeds 1 minuut).


Toelichting

De pitches vinden plaats binnen de basisgroepen, niet klassikaal. 

Handig als de docent een tijdsignaal laat horen, bijv na 1 minuut telkens.



Wat is het meest verrassende feitje over zweet dat je net geleerd hebt?

Deze vraag dient ter reflectie en als afronding van de expert-werkvorm.

 Wat kunnen we met deze kennis?

Gover Meit (Donny Ronny) probeert planten te kweken met behulp van zijn eigen zweet.


Bekijk de volgende video met in het achterhoofd de vraag: Heeft dit experiment enig werkelijk nut?

Weinig tijd? Dan de video overslaan. Is wel leuk, niet strikt noodzakelijk. Zet leerlingen misschien wél aan het denken. Maar dat gebeurt ook in de hierop volgende dia's.

Deze slide heeft geen instructies

 Telen met zout water

Onder andere door droogtes rukt zilt of zout water steeds verder op in landbouwgebieden.


  • Kunnen we landbouwgewassen telen op zilte bodems? 

  • Kunnen planten daar tegen? 

  • Wat kunnen we (de wetenschap) doen om voedselproductie op zilte grond (wereldwijd) mogelijk te maken?


Volgende dia...

Bron: Deltares in Nieuwe Oogst (2021)

Hoe roder het gebied, hoe schaarser het zoetwater.

Deze slide heeft geen instructies

Vraag

Planten kweken op zweet is dus helemaal niet zo'n gek experiment. Het kan. Maar hoe kan het beter? Welke oplossingen kun jij bedenken om te zorgen dat planten kunnen groeien op zilte/zoute grond?

Wat achtergrondinfo:

Verzilting vormt een groeiend risico voor landbouw door klimaatverandering en bodemdaling.

Aanpassing van de landbouw is mogelijk met zouttolerante gewassen, bodem- en irrigatietechnieken én nieuwe biostimulanten.

Fundamenteel onderzoek (zoals eiwitten die wortelgroei ondersteunen) ondersteunt de ontwikkeling van weerbare rassen voor zoutstress.

Vraag


Sleep de beweringen naar het juiste vak: WAAR of ONZIN 

Dit is WAAR over zweet

Dit is ONZIN over zweet

van zweet koel je af

zweet is zout

zweet is nuttig voor de landbouw

dieren met een vacht zweten meer

veel zweet duidt op een slechte conditie

je zweet alleen als het warm is

stress kan zorgen voor zweet

baby's kunnen net zo goed zweten als volwassenen

zweet bestaat vooral uit water

zweetgeur ontstaat door bacteriën

Deze vraag is een vorm van reflectie op de onderwerpen van de les.

Gefeliciteerd!

Planten kweken op zweet is een beetje onzin, maar je weet nu wel waar al dat gezweet goed voor is.


Nu kun je...


...uitleggen wat de samenstelling, functie en werking van zweet is.


...uitleggen wat de evolutionaire achtergrond van zweten is.


...afkoeling door verdamping verklaren.


...en weet je iets over zilte landbouw en mogelijke oplossingen!

Deze slide heeft geen instructies

Geïnspireerd?

Vond je dit een leuke les? Dan is één van de volgende vervolgopleidingen misschien iets voor jou. 



Deze slide heeft geen instructies

De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!


Feedback gevraagd

Link naar vragenlijst voor leerlingen:


ut.onl/leerling4tu 

De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!


Feedback gevraagd

Vragenlijst voor docenten

Link naar vragenlijst voor docenten:


ut.onl/docent4tu


Check www.4tuschools.nl voor meer inspirerende lessen!

Deze slide heeft geen instructies

Bronnen

Deze slide heeft geen instructies