Welkom bij biologie!
Welkom bij biologie!
H2 Cellen
Tips voor het leren van biologie
Begrippenlijst en samenvatting (liefst schema/mindmap)
Oefenen, oefenen, oefenen!
biologiepagina (animaties, examenopdrachten per onderwerp!)
examenblad (hele examens, dus zoeken per onderwerp)
2.1 Menselijke en dierlijke cellen
Je kunt benoemen wat de verschillende organisatieniveaus zijn en deze herkennen binnen contexten.
Je weet wat een emergente eigenschap is.
Je weet welke celorganellen dierlijke en plantaardige (let op staat niet in deze paragraaf genoemd!) cellen bevatten (gebruik je Binas!).
Je weet wat de functies van alle organellen zijn.
2.1 Menselijke en dierlijke cellen
Let’s explore cells
Kunnen we processen herkennen in de video?
Verschillen plantaardige en dierlijke cel
Organisatieniveaus
Orgaanstelsel
Populatie
Biosfeer
Levensgemeenschap
Organel
Orgaan
Molecuul
Organisme
Cel
Ecosysteem
Weefsel
Atoom
Zet in je schrift van klein naar groot
opstarten - uitleg / aan de slag - afronding
Organisatieniveaus
Orgaanstelsel
Populatie
Biosfeer
Levensgemeenschap
Organel
Orgaan
Molecuul
Organisme
Cel
Ecosysteem
Weefsel
Atoom
opstarten - uitleg / aan de slag - afronding
“Het geheel is meer dan de som der delen”
Bijvoorbeeld
Lopen is waarneembaar op het niveau van het organisme.
Lopen is niet waarneembaar op een lager niveau bijv. orgaanstelsel of orgaan ,
maar zonder deze lagere niveaus kan je niet lopen
Emergente eigenschap
opstarten - uitleg / aan de slag - afronding
Celorganellen
Opdracht celorganellen
Vul a.d.h.v. je boek de tabel in.
Stoppen bij vacuole!
Tijd tot:
Bewaar dit blad goed, in par. 2.5 weer nodig!
Aan de slag
2.1
Lees de tekst
Maak een begrippenlijst van de vetgedrukte woorden
Maak opdracht 4, 11, 15, 17, 18, 20, 21 en werkblad celorganellen
voorstellen - opstarten - uitleg - aan de slag - afronding
Werkhouding:
Je overlegt eventueel zachtjes met je buurpersoon
Vragen?
Eerst boek, dan buurpersoon, dan docent.
Afronding
voorstellen - opstarten - uitleg - aan de slag - afronding
Les 2
The cell song
https://www.youtube.com/watch?v=rABKB5aS2Zg
Vandaag
Bespreken toets H1
Uitleg / aan de slag par. 2.5
2.5 Bacteriën, schimmel en plantencellen
Je leert een aantal kenmerken van bacterie-, schimmel- en plantencellen.
Auto = zelfvoorzienend
Hetero = ander nodig → organische stoffen
??????????????? ???????????????? ???????????????????????? ?????????????????????
Plastiden
Chloroplasten
Amyloplasten
Chromoplasten
En anthocyanen ?
Filmpje
Wat zien we hier?
Wat zijn de reactievergelijkingen?
Aan de slag!
Maak opdr. 87, 90, 91, 92, 95, 98, 99
Maak een begrippenlijst van 2.5
Kijk je antwoorden na!
In deze les
Uitleg 2.2
Werken aan opdrachten
2.2 DNA & specialisatie cellen
Je vergelijkt de bouw van DNA met RNA
Je vertaalt de code van een stukje DNA via RNA naar aminozuren en andersom.
Je voorspelt de gevolgen van verschillende typen mutaties in het DNA.
Je beschrijft hoe cellen met hetzelfde DNA kunnen verschillen in vorm en functie
Celdifferentiatie
Specialisatie tot bepaald
celtype
Wat heeft dit met DNA
te maken?
DNA
Dubbele helix
Bouwstenen: nucleotiden (4)
fosfaatgroep
suiker
stikstofbase
Variabel deel nucleotide: stikstofbase
C-G
A-T
Binas 71B
Van DNA naar RNA
DNA (‘recept’) overschrijven naar RNA
enkelstrengs
U ipv T
ribose
Cellen in allerlei soorten en maten
opstarten - uitleg / aan de slag - afronding
Mutatie
Verandering in DNA
Puntmutatie
één basenpaar
Genoommutatie
chromosoomaantal verandert
Huiswerk volgende les
Maak:
opdr. 24, 25, 28, 29, 30
Les 3
In deze les
Herhaling 2.2
Uitleg 2.3
Werken aan opdrachten
2.3 Celdeling en kanker
Je beschrijft de stappen van de celcyclus
Je beschrijft de bouw van de mitose.
Even terughalen vorige les:
Welke RNA ligt hier tegenover?
TAC - GTA - ACC - TAT - ATT
Welke aminozuren horen hier nu bij?
TAC - GTA - ACC - TAT - ATT
AUG - CAU - UGG - AUA - UAA
Welke aminozuren horen hier nu bij?
TAC - GTA - ACC - TAT - ATT
AUG - CAU - UGG - AUA - UAA
Met - His - Trp - Ile
Stop codon is geen aminozuur!
Oefenen translatie
Een stukje DNA heeft de volgende code:
TAC GGA CTA. Welk bijpassend RNA hoort hierbij?
TACGGACTA
ATGCCTGAT
AUGCCUGAU
UACGGACUA
Voor welk aminozuur codeert het RNA: GAG?
Methionine
Valine
Glutaminezuur
Stop
Levenscyclus cel
Celcyclus
Interfase
G1 (groei)
S (synthese)
G2 (groei + enzymen die nodig zijn voor deling)
M-Fase
profase
metafase
anafase
telofase
IP MAT
Interfase
G1 fase
DNA niet opgerold, niet zichtbaar met microscoop. Afleesbaar voor bijvoorbeeld eiwitsynthese.
Cel neemt in omvang toe.
Interfase
S fase
Replicatie DNA moleculen (synthese)
Interfase
G2 fase
Controle
Organellen verdubbelen
Maakt eiwitten aan die nodig zijn om verdeling goed te laten verlopen.
M fase
Mitose
profase
metafase
anafase
telofase
DNA en organellen worden over twee cellen verdeeld.
Ontstaan twee identieke cellen
Celcylus
Wat is dan de G0 fase?
Welke fase duurt lang en welke duurt kort?
Maken
par. 2.2 opdr. 36, 39, 40, 41
In deze fase vindt het maken van veel eiwitten en celgroei plaats
M-fase
S-fase
G1-Fase
G2-Fase
Hoe gaat dat aflezen van RNA ?
DNA-streng: TAC ATG CGC GAT ATT AGA
RNA-streng:
aminozuurketen:
Iedere 3 stikstofbase staan dus voor 1 bepaald aminozuur.
Eiwit = kralenketting van aminozuren
Ontstaan spoelfiguur met trekdraden
Kernmembraan verdwijnt
Chromosomen in equatoriale vlak
Trekdraden hechten aan chromosomen
Trekdraden korten in
Chromosoom splitst (2 chromatiden)
Nieuw kernmembraan
Cel snoert in (splitst)
Profase
Metafase
Anafase
Telofase
Mitose
Stappenplan voor het maken van een eiwit
Wat is een eiwit?
→ Keten van aminozuren (Binas 67H)
Eiwitsynthese
Celkern: DNA wordt gekopieerd in RNA. RNA gaat celkern uit naar ribosomen.
Ribosomen: lezen RNA, aaneenkoppelen aminozuren
E.R.: aminozuurketen krijgt hier juiste vorm, vervoer naar Golgisysteem
Golgisysteem: eiwit krijgt laatste afwerking en wordt verpakt in blaasjes
Tranportblaasje: transport in / naar buiten de cel
Mitochondrium: zorgt voor benodigde energie
Maken
par. 2.3 opdr. 52, 54, 55, 56
Huiswerk
par. 2.2 opdr. 36, 39, 40, 41
par. 2.3 opdr. 52, 54, 55, 56
Dit is de toetsstof inc H1
Denk aan het bijwerken van je begrippenlijsten!
Kijk je gemaakte werk na.
Vandaag
Herhaling eiwitsynthese
Uitleg / aan de slag 2.3 deel 2
Uitleg / aan de slag 2.4
2.3 Celdeling en kanker
Je beschrijft de stappen van de celcyclus
Je beschrijft de bouw van de mitose.
Je legt uit welke mechanismen verstoord zijn bij ongecontroleerde celgroei en benoemt het verschil tussen een tumor en kanker.
Terughalen van eerdere les
Een polypeptide bestaat uit de aminozuren : methionine - histidine - lysine - asparagine - fenylalanine
Geef de mogelijkheid voor basenvolgorde waaruit de RNA streng bestaat die codeert voor deze polypeptide.
Hoe hoe ziet de DNA streng eruit die werd afgelezen om deze RNA streng te maken?
Antwoorden terughalen van eerdere les
methionine - histidine - lysine - asparagine - fenylalanine
AUG - CAU/CAC - AAA/AAG - AAU/AAC - UUU/UUC
TAC- GTA/GTG - TTT/TTC- TTA/TTG - AAA/AAG
Bioplek.org!
https://www.bioplek.org/animaties/cel/celcyclusx.html
https://www.bioplek.org/animaties/cel/mitosex.html
Mitose
M-Fase
profase
metafase
anafase
telofase
IP MAT
interfase - profase - metafase - anafase - telofase
Controle punten verschillende fase’s van de celcyclus.
Gaat alles goed? Zo niet → pauze!
Kunnen we het herstellen?
Niet te herstellen = celdood
Kanker
Kanker = mutaties in genen die betrokken zijn bij de celcyclus.
Gevolg?
Wel delen terwijl dat niet moet
Ontregelde celdeling
Foutjes worden niet hersteld
Foutjes worden doorgegeven
Is kanker erfelijk?
Als de mutatie in een geslachtscel heeft plaatsgevonden. → verhoogde kans!
Ongeremde celdeling = tumor
Goedaardig vs kwaadaardig
Heeft niet met groeisnelheid te maken, wel of ze binnen het bepaalde weefsel blijven of niet. Goedaardig kan alsnog heel gevaarlijk zijn. Wanneer dan?
En uitzaaiing?
2 verschillen.
Vaak gaat het om meerdere mutaties in 1 cel.
Hoe is kanker te bestrijden?
Operatief verwijderen gezwel
Chemotherapie
Bestraling
Immunotherapie
Wat doet chemotherapie ?
Celdeling blokkeren.
Gevolgen voor andere (snel delende) cellen?
Maken
par. 2.3 opdr. 60, 61, 62, 64 en 66
2.4 Kweken van cellen
Je leert enkele toepassingen van de biotechnologie.
Je legt uit hoe mensen stamcelkweek gebruiken voor medische toepassingen.
Je legt uit dat transplantaties met niet-lichaamseigen weefsel of organen tot afstoting kunnen leiden.
Lees par. 2.4
Klaar?
→ maak een begrippenlijst (dikgedrukte woorden)
→ begin alvast met opdr. 74, 75, 77, 80, 83 t/m 86
Stamcellen
niet-gedifferentieerde
cellen
Productie van insuline
Biotechnologie: technisch gebruik van organisme voor productie van bepaalde stoffen.
Plasmide = ringvormig DNA molecuul
Genetische modificatie
Techniek om eigenschappen aan te passen door een stukje DNA van het ene organisme over te brengen in een ander organisme. Met behulp van enzymen.
Chinese wetenschapper onder vuur na claim dna-manipulatie: 'gestoord'
HW volgende les
par. 2.3 opdr. 60, 61, 62, 64 en 66
Lees 2.4 en maak een begrippenlijst van de vetgedrukte woorden
Maak opdr. 74, 75, 77, 80, 83 t/m 86
en kijk na!
A Tour of the Cell
https://www.youtube.com/watch?v=1Z9pqST72is
Worteltop mitose practicum
Wat gaan we eigenlijk doen vandaag?
https://www.youtube.com/watch?v=_iQXePtE9ZM
Werkblad doorspreken
Celstrekking?
Microscopie
Microscoop onderdelenen functies
Tekenregels
Microscoop klaarzetten
Stappenplan preparaat maken
Stappenplan scherpstellen kleinste vergroting 40x
Stappenplan vergroting 100x en 400x
Stappenplan 1: microscoop klaar zetten
pak de microscoop met 2 handen vast
1 hand onder de microscoop
1 hand aan het statief
Zet de microscoop neer met het statief naar jou toe
Doe de stekker in het contact & doe het lampje aan
Controleer of de microscoop door de vorige persoon wel goed is achtergelaten:
Draai het kleinste objectief voor
Draai de tafel helemaal naar beneden
Stappenplan 2: Preparaat maken
Pak een voorwerpglas (grote rechthoek) en leg hem op de labtafel
Roerstaafje langs je wang
Roerstaafje “afvegen” voorwerpglaasje
jodium op het voorwerpglas. (waarom jodium?)
Pak een dekglaasje aan de zijkanten vast
Zet het dekglaasje rechtop tegen de druppel aan
Laat met behulp van de prepareernaald het dekglaasje langzaam over de druppel water zakken
Haal overtollig jodium weg met een papiertje
Stappenplan 3a: scherpstellen op 40x
Leg het preparaat tussen de preparaatklem, zover mogelijk in het hoekje
Draai het preparaat midden boven de lichtopening
Draai aan de grote schroef de tafel zo ver mogelijk naar boven
Kijk door het oculair en draai met de grote schroef de tafel langzaam naar beneden
Stappenplan 3b: scherpstellen 100/400x
Staat hij scherp bij 40x? pas daarna kun je verder! Let op draai niet tussentijds de tafel naar beneden!
Draai het volgende objectief voor (100x)
OOK AL DENK JE DAT HET NIET PAST, HET PAST WEL!
Kijk door het oculair en stel scherp met de grote/kleine schroef
Staat hij scherp bij 100x? pas daarna kun je verder!
Draai het volgende objectief voor (400x)
OOK AL DENK JE DAT HET NIET PAST, HET PAST WEL!
Kijk door het oculair en stel scherp met de kleine schroef
Stappenplan 4: tekening maken
Teken met een HB-potlood met een scherpe punt
Teken groot, gebruik het hele tekenvak
Teken wat je ziet en niet wat je denkt dat je zou moeten zien
Zet de namen bij de onderdelen die je kent. Verbind het onderdeel en de naam met een horizontale lijn (liniaal/geo-driehoek)
Zet boven je tekening wat heb je getekend (titel)
Zet er bij hoeveel keer je het onderwerp hebt vergroot of verkleind
Werk netjes
Niet schetsen
Niet arceren
Kleuren mag, maar hoeft niet
Als je een tekening moet inleveren zet je er naam, klas en datum op
Herhaling &
Toepassen:
Forensisch onderzoek
Je past je kennis over DNA toe op opsporingstechnieken
PCR
“kopieermachine” voor DNA
Gelelektroforese
DNA-fragmenten scheiden
op grootte
Maak opdr. 108 t/m 111
Klaar? Maak af:
opdr. 60, 61, 62, 64 en 66 (par. 2.3)
opdr. 74, 75, 77, 80, 83 t/m 86 (par. 2.4)
Licht toe wat gebeurt in:
S-fase
checkpoint G1/S fase
metafase (valt onder?)
anafase (valt onder?)
celdifferentiatie
Microscopie
Tekenregels
Tekening maken
Teken met een HB-potlood met een scherpe punt
Teken groot, gebruik het hele tekenvak
Teken wat je ziet en niet wat je denkt dat je zou moeten zien
Zet de namen bij de onderdelen die je kent. Verbind het onderdeel en de naam met een horizontale lijn (liniaal/geo-driehoek)
Zet boven je tekening wat heb je getekend (titel)
Zet er bij hoeveel keer je het onderwerp hebt vergroot of verkleind
Werk netjes
Niet schetsen
Niet arceren
Kleuren mag, maar hoeft niet
Als je een tekening moet inleveren zet je er naam, klas en datum op
Introductie 3D opdracht
Zie ook classroom
2 à 3 leerlingen per groepje
Je maakt de opdracht buiten de les
Bonus op toets (max. 0,2)
Inleveren: 27 september tijdens de les