H2 - Cellen KUR

Welkom bij biologie!

1 / 114
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

In deze les zitten 114 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Welkom bij biologie!

H2 Cellen

Tips voor het leren van biologie

Begrippenlijst en samenvatting (liefst schema/mindmap)

Oefenen, oefenen, oefenen!

biologiepagina (animaties, examenopdrachten per onderwerp!)

examenblad (hele examens, dus zoeken per onderwerp)

2.1 Menselijke en dierlijke cellen

  • Je kunt benoemen wat de verschillende organisatieniveaus zijn en deze herkennen binnen contexten.

  • Je weet wat een emergente eigenschap is.

  • Je weet welke celorganellen dierlijke en plantaardige (let op staat niet in deze paragraaf genoemd!) cellen bevatten (gebruik je Binas!).

  • Je weet wat de functies van alle organellen zijn.

2.1 Menselijke en dierlijke cellen

Let’s explore cells

Kunnen we processen herkennen in de video?

Verschillen plantaardige en dierlijke cel

Organisatieniveaus

Orgaanstelsel

Populatie

Biosfeer

Levensgemeenschap

Organel

Orgaan

Molecuul

Organisme

Cel

Ecosysteem

Weefsel

Atoom

Zet in je schrift van klein naar groot

opstarten - uitleg / aan de slag - afronding

Organisatieniveaus

Orgaanstelsel

Populatie

Biosfeer

Levensgemeenschap

Organel

Orgaan

Molecuul

Organisme

Cel

Ecosysteem

Weefsel

Atoom

opstarten - uitleg / aan de slag - afronding

“Het geheel is meer dan de som der delen”

Bijvoorbeeld

Lopen is waarneembaar op het niveau van het organisme.

Lopen is niet waarneembaar op een lager niveau bijv. orgaanstelsel of orgaan ,

maar zonder deze lagere niveaus kan je niet lopen

Emergente eigenschap

opstarten - uitleg / aan de slag - afronding

Celorganellen

Opdracht celorganellen

  • Vul a.d.h.v. je boek de tabel in.

  • Stoppen bij vacuole!

Tijd tot:

Bewaar dit blad goed, in par. 2.5 weer nodig!

Aan de slag

2.1

  • Lees de tekst

  • Maak een begrippenlijst van de vetgedrukte woorden

  • Maak opdracht 4, 11, 15, 17, 18, 20, 21 en werkblad celorganellen

voorstellen - opstarten - uitleg - aan de slag - afronding

Werkhouding:

  • Je overlegt eventueel zachtjes met je buurpersoon

  • Vragen?

Eerst boek, dan buurpersoon, dan docent.

Afronding

voorstellen - opstarten - uitleg - aan de slag - afronding

Les 2

The cell song

https://www.youtube.com/watch?v=rABKB5aS2Zg

Vandaag

  • Bespreken toets H1

  • Uitleg / aan de slag par. 2.5

2.5 Bacteriën, schimmel en plantencellen

Je leert een aantal kenmerken van bacterie-, schimmel- en plantencellen.

Auto = zelfvoorzienend

Hetero = ander nodig → organische stoffen

??????????????? ???????????????? ???????????????????????? ?????????????????????

Plastiden

  • Chloroplasten

  • Amyloplasten

  • Chromoplasten

En anthocyanen ?

Filmpje

Wat zien we hier?

Wat zijn de reactievergelijkingen?

Aan de slag!

Maak opdr. 87, 90, 91, 92, 95, 98, 99

Maak een begrippenlijst van 2.5

Kijk je antwoorden na!

In deze les

  • Uitleg 2.2

  • Werken aan opdrachten

2.2 DNA & specialisatie cellen

  • Je vergelijkt de bouw van DNA met RNA

  • Je vertaalt de code van een stukje DNA via RNA naar aminozuren en andersom.

  • Je voorspelt de gevolgen van verschillende typen mutaties in het DNA.

  • Je beschrijft hoe cellen met hetzelfde DNA kunnen verschillen in vorm en functie

Celdifferentiatie

Specialisatie tot bepaald

celtype

Wat heeft dit met DNA
te maken?

DNA

Dubbele helix

Bouwstenen: nucleotiden (4)

  • fosfaatgroep

  • suiker

  • stikstofbase

Variabel deel nucleotide: stikstofbase

C-G

A-T

Binas 71B

Van DNA naar RNA

DNA (‘recept’) overschrijven naar RNA

  • enkelstrengs

  • U ipv T

  • ribose

Cellen in allerlei soorten en maten

opstarten - uitleg / aan de slag - afronding

Mutatie

Verandering in DNA

Puntmutatie

één basenpaar

Genoommutatie

chromosoomaantal verandert

Huiswerk volgende les

Maak:

opdr. 24, 25, 28, 29, 30

Les 3

In deze les

  • Herhaling 2.2

  • Uitleg 2.3

  • Werken aan opdrachten

2.3 Celdeling en kanker

  • Je beschrijft de stappen van de celcyclus

  • Je beschrijft de bouw van de mitose.

Even terughalen vorige les:

Welke RNA ligt hier tegenover?

TAC - GTA - ACC - TAT - ATT

Welke aminozuren horen hier nu bij?

TAC - GTA - ACC - TAT - ATT

AUG - CAU - UGG - AUA - UAA

Welke aminozuren horen hier nu bij?

TAC - GTA - ACC - TAT - ATT

AUG - CAU - UGG - AUA - UAA

Met - His - Trp - Ile

Stop codon is geen aminozuur!

Oefenen translatie

Een stukje DNA heeft de volgende code:

TAC GGA CTA. Welk bijpassend RNA hoort hierbij?

A

TACGGACTA

B

ATGCCTGAT

C

AUGCCUGAU

D

UACGGACUA

Voor welk aminozuur codeert het RNA: GAG?

A

Methionine

B

Valine

C

Glutaminezuur

D

Stop

Levenscyclus cel

Celcyclus

Interfase

  • G1 (groei)

  • S (synthese)

  • G2 (groei + enzymen die nodig zijn voor deling)

M-Fase

  • profase

  • metafase

  • anafase

  • telofase

IP MAT

Interfase

G1 fase

DNA niet opgerold, niet zichtbaar met microscoop. Afleesbaar voor bijvoorbeeld eiwitsynthese.

Cel neemt in omvang toe.

Interfase

S fase

Replicatie DNA moleculen (synthese)

Interfase

G2 fase

Controle

Organellen verdubbelen

Maakt eiwitten aan die nodig zijn om verdeling goed te laten verlopen.

M fase

Mitose

  • profase

  • metafase

  • anafase

  • telofase

DNA en organellen worden over twee cellen verdeeld.

Ontstaan twee identieke cellen

Celcylus

Wat is dan de G0 fase?

Welke fase duurt lang en welke duurt kort?

Maken

par. 2.2 opdr. 36, 39, 40, 41


In deze fase vindt het maken van veel eiwitten en celgroei plaats

A

M-fase

B

S-fase

C

G1-Fase

D

G2-Fase

Hoe gaat dat aflezen van RNA ?

DNA-streng: TAC ATG CGC GAT ATT AGA

RNA-streng:

aminozuurketen:

Iedere 3 stikstofbase staan dus voor 1 bepaald aminozuur.

Eiwit = kralenketting van aminozuren

  • Ontstaan spoelfiguur met trekdraden

  • Kernmembraan verdwijnt

  • Chromosomen in equatoriale vlak

  • Trekdraden hechten aan chromosomen

  • Trekdraden korten in

  • Chromosoom splitst (2 chromatiden)

  • Nieuw kernmembraan

  • Cel snoert in (splitst)

Profase

Metafase

Anafase

Telofase

Mitose

Stappenplan voor het maken van een eiwit

Wat is een eiwit?

→ Keten van aminozuren (Binas 67H)

Eiwitsynthese

  1. Celkern: DNA wordt gekopieerd in RNA. RNA gaat celkern uit naar ribosomen.

  2. Ribosomen: lezen RNA, aaneenkoppelen aminozuren

  3. E.R.: aminozuurketen krijgt hier juiste vorm, vervoer naar Golgisysteem

  4. Golgisysteem: eiwit krijgt laatste afwerking en wordt verpakt in blaasjes

  5. Tranportblaasje: transport in / naar buiten de cel

  • Mitochondrium: zorgt voor benodigde energie

Maken

par. 2.3 opdr. 52, 54, 55, 56

Huiswerk

par. 2.2 opdr. 36, 39, 40, 41

par. 2.3 opdr. 52, 54, 55, 56


Dit is de toetsstof inc H1

Denk aan het bijwerken van je begrippenlijsten!

Kijk je gemaakte werk na.

Vandaag

  • Herhaling eiwitsynthese

  • Uitleg / aan de slag 2.3 deel 2

  • Uitleg / aan de slag 2.4

2.3 Celdeling en kanker

  • Je beschrijft de stappen van de celcyclus

  • Je beschrijft de bouw van de mitose.

  • Je legt uit welke mechanismen verstoord zijn bij ongecontroleerde celgroei en benoemt het verschil tussen een tumor en kanker.

Terughalen van eerdere les

Een polypeptide bestaat uit de aminozuren : methionine - histidine - lysine - asparagine - fenylalanine

  1. Geef de mogelijkheid voor basenvolgorde waaruit de RNA streng bestaat die codeert voor deze polypeptide.

  2. Hoe hoe ziet de DNA streng eruit die werd afgelezen om deze RNA streng te maken?

Antwoorden terughalen van eerdere les

methionine - histidine - lysine - asparagine - fenylalanine

AUG - CAU/CAC - AAA/AAG - AAU/AAC - UUU/UUC

TAC- GTA/GTG - TTT/TTC- TTA/TTG - AAA/AAG

Bioplek.org!

https://www.bioplek.org/animaties/cel/celcyclusx.html

https://www.bioplek.org/animaties/cel/mitosex.html

Mitose

M-Fase

  • profase

  • metafase

  • anafase

  • telofase

IP MAT

interfase - profase - metafase - anafase - telofase

Controle punten verschillende fase’s van de celcyclus.

Gaat alles goed? Zo niet → pauze!

  1. Kunnen we het herstellen?

  2. Niet te herstellen = celdood

Kanker

Kanker = mutaties in genen die betrokken zijn bij de celcyclus.

Gevolg?

  • Wel delen terwijl dat niet moet

  • Ontregelde celdeling

  • Foutjes worden niet hersteld

  • Foutjes worden doorgegeven

Is kanker erfelijk?

Als de mutatie in een geslachtscel heeft plaatsgevonden. → verhoogde kans!

Ongeremde celdeling = tumor

Goedaardig vs kwaadaardig

Heeft niet met groeisnelheid te maken, wel of ze binnen het bepaalde weefsel blijven of niet. Goedaardig kan alsnog heel gevaarlijk zijn. Wanneer dan?

En uitzaaiing?

2 verschillen.

Vaak gaat het om meerdere mutaties in 1 cel.

Hoe is kanker te bestrijden?

Operatief verwijderen gezwel

Chemotherapie

Bestraling

Immunotherapie

Wat doet chemotherapie ?

Celdeling blokkeren.

Gevolgen voor andere (snel delende) cellen?

Maken

par. 2.3 opdr. 60, 61, 62, 64 en 66

2.4 Kweken van cellen

  • Je leert enkele toepassingen van de biotechnologie.

  • Je legt uit hoe mensen stamcelkweek gebruiken voor medische toepassingen.

  • Je legt uit dat transplantaties met niet-lichaamseigen weefsel of organen tot afstoting kunnen leiden.

Lees par. 2.4

Klaar?

→ maak een begrippenlijst (dikgedrukte woorden)

→ begin alvast met opdr. 74, 75, 77, 80, 83 t/m 86

Stamcellen

niet-gedifferentieerde

cellen

Productie van insuline

Biotechnologie: technisch gebruik van organisme voor productie van bepaalde stoffen.

Plasmide = ringvormig DNA molecuul

Genetische modificatie

Techniek om eigenschappen aan te passen door een stukje DNA van het ene organisme over te brengen in een ander organisme. Met behulp van enzymen.

Chinese wetenschapper onder vuur na claim dna-manipulatie: 'gestoord'

HW volgende les

par. 2.3 opdr. 60, 61, 62, 64 en 66

Lees 2.4 en maak een begrippenlijst van de vetgedrukte woorden

Maak opdr. 74, 75, 77, 80, 83 t/m 86

en kijk na!

A Tour of the Cell

https://www.youtube.com/watch?v=1Z9pqST72is

Worteltop mitose practicum

Wat gaan we eigenlijk doen vandaag?

https://www.youtube.com/watch?v=_iQXePtE9ZM

Werkblad doorspreken

Celstrekking?

Microscopie

Microscoop onderdelenen functies

Tekenregels

  • Microscoop klaarzetten

  • Stappenplan preparaat maken

  • Stappenplan scherpstellen kleinste vergroting 40x

  • Stappenplan vergroting 100x en 400x

Stappenplan 1: microscoop klaar zetten

  1. pak de microscoop met 2 handen vast

  • 1 hand onder de microscoop

    • 1 hand aan het statief

  1. Zet de microscoop neer met het statief naar jou toe

  2. Doe de stekker in het contact & doe het lampje aan

  3. Controleer of de microscoop door de vorige persoon wel goed is achtergelaten:

  • Draai het kleinste objectief voor

    • Draai de tafel helemaal naar beneden

Stappenplan 2: Preparaat maken

  1. Pak een voorwerpglas (grote rechthoek) en leg hem op de labtafel

  2. Roerstaafje langs je wang

  3. Roerstaafje “afvegen” voorwerpglaasje

  4. jodium op het voorwerpglas. (waarom jodium?)

  5. Pak een dekglaasje aan de zijkanten vast

  6. Zet het dekglaasje rechtop tegen de druppel aan

  7. Laat met behulp van de prepareernaald het dekglaasje langzaam over de druppel water zakken

  8. Haal overtollig jodium weg met een papiertje

Stappenplan 3a: scherpstellen op 40x

  1. Leg het preparaat tussen de preparaatklem, zover mogelijk in het hoekje

  2. Draai het preparaat midden boven de lichtopening

  3. Draai aan de grote schroef de tafel zo ver mogelijk naar boven

  4. Kijk door het oculair en draai met de grote schroef de tafel langzaam naar beneden

Stappenplan 3b: scherpstellen 100/400x

Staat hij scherp bij 40x? pas daarna kun je verder! Let op draai niet tussentijds de tafel naar beneden!

  1. Draai het volgende objectief voor (100x)

  2. OOK AL DENK JE DAT HET NIET PAST, HET PAST WEL!

  3. Kijk door het oculair en stel scherp met de grote/kleine schroef

Staat hij scherp bij 100x? pas daarna kun je verder!

  1. Draai het volgende objectief voor (400x)

  2. OOK AL DENK JE DAT HET NIET PAST, HET PAST WEL!

  3. Kijk door het oculair en stel scherp met de kleine schroef

Stappenplan 4: tekening maken

  • Teken met een HB-potlood met een scherpe punt

  • Teken groot, gebruik het hele tekenvak

  • Teken wat je ziet en niet wat je denkt dat je zou moeten zien

  • Zet de namen bij de onderdelen die je kent. Verbind het onderdeel en de naam met een horizontale lijn (liniaal/geo-driehoek)

  • Zet boven je tekening wat heb je getekend (titel)

  • Zet er bij hoeveel keer je het onderwerp hebt vergroot of verkleind

  • Werk netjes

  • Niet schetsen

  • Niet arceren

  • Kleuren mag, maar hoeft niet

  • Als je een tekening moet inleveren zet je er naam, klas en datum op

Herhaling &

Toepassen:
Forensisch onderzoek

Je past je kennis over DNA toe op opsporingstechnieken

PCR

“kopieermachine” voor DNA

Gelelektroforese

DNA-fragmenten scheiden

op grootte

Maak opdr. 108 t/m 111

Klaar? Maak af:

opdr. 60, 61, 62, 64 en 66 (par. 2.3)

opdr. 74, 75, 77, 80, 83 t/m 86 (par. 2.4)

Licht toe wat gebeurt in:

S-fase

checkpoint G1/S fase

metafase (valt onder?)

anafase (valt onder?)

celdifferentiatie

Microscopie

Tekenregels

Tekening maken

  • Teken met een HB-potlood met een scherpe punt

  • Teken groot, gebruik het hele tekenvak

  • Teken wat je ziet en niet wat je denkt dat je zou moeten zien

  • Zet de namen bij de onderdelen die je kent. Verbind het onderdeel en de naam met een horizontale lijn (liniaal/geo-driehoek)

  • Zet boven je tekening wat heb je getekend (titel)

  • Zet er bij hoeveel keer je het onderwerp hebt vergroot of verkleind

  • Werk netjes

  • Niet schetsen

  • Niet arceren

  • Kleuren mag, maar hoeft niet

  • Als je een tekening moet inleveren zet je er naam, klas en datum op

Introductie 3D opdracht

Zie ook classroom

2 à 3 leerlingen per groepje

Je maakt de opdracht buiten de les

Bonus op toets (max. 0,2)

Inleveren: 27 september tijdens de les