Schrijven: H4: Les 2: Schrijven in eigen woorden

• newEditor
• Nederlands
• Secundair onderwijs
• Beroepssecundair onderwijs
• Leerjaar 6

TRAJECT SCHRIJVEN

Hoofdstuk 3: Structureren

Je leert …

...het verschil tussen parafraseren, samenvatten en citeren uitleggen;

...informatie parafraseren zonder de oorspronkelijke betekenis te veranderen;

...de belangrijkste informatie uit een bron samenvatten;

...een citaat correct herkennen en gebruiken;

...plagiaat herkennen en vermijden.

Situatie: Een leerling vindt deze zin op een informatieve website.

Brontekst: "Voldoende slaap helpt jongeren om zich beter te concentreren en nieuwe informatie te onthouden."

De leerling schrijft: "Genoeg slaap helpt jongeren om zich beter te concentreren en nieuwe informatie te onthouden."

Heeft de leerling de informatie voldoende in eigen woorden verwerkt?

A

JA

B

NEE

PARAFRASEREN

Bij parafraseren geef je dezelfde informatie weer in je eigen woorden.

Een goede parafrase:

• behoudt de oorspronkelijke betekenis;

• gebruikt een andere zinsbouw;

• gebruikt andere woorden waar dat mogelijk is;

• vermeldt de bron.

Brontekst: Regelmatig lezen kan de woordenschat van jongeren vergroten, omdat ze tijdens het lezen nieuwe woorden tegenkomen.

Welke zin is de beste parafrase?

A. Regelmatig lezen kan de woordenschat van jongeren vergroten, want ze komen nieuwe woorden tegen.

B. Jongeren leren tijdens het lezen onbekende woorden kennen. Daardoor kan hun woordenschat groeien wanneer ze regelmatig lezen.

C. Jongeren die elke dag lezen, verdubbelen hun woordenschat.

D. Lezen is goed voor jongeren.

A

A

B

B

C

C

D

D

Parafraseer: Leerlingen die hun studiemomenten over meerdere dagen verspreiden, kunnen informatie vaak beter onthouden dan leerlingen die alles op één avond proberen te leren.

SAMENVATTEN

Bij samenvatten noteer je alleen de belangrijkste informatie uit een tekst.

Een goede samenvatting:

• is veel korter dan de oorspronkelijke tekst;

• bevat de hoofdgedachte en de belangrijkste informatie;

• laat details, voorbeelden en herhalingen weg;

• is in eigen woorden geschreven.

Verschil met parafraseren: bij parafraseren behoud je de informatie die je verwerkt; bij samenvatten selecteer je de essentie.

Lees: Bewegen heeft verschillende voordelen voor jongeren. Regelmatige lichaamsbeweging kan de conditie verbeteren en spieren versterken. Sporten kan ook helpen om stress te verminderen. Sommige jongeren gaan bijvoorbeeld na school voetballen, terwijl anderen liever fietsen of zwemmen. Door regelmatig te bewegen, kunnen jongeren zowel hun lichamelijke als hun mentale welzijn ondersteunen.

Welke informatie hoort zeker in een korte samenvatting?

A. De verschillende sporten die jongeren kunnen beoefenen.

B. Het voorbeeld van voetballen na school.

C. Regelmatig bewegen ondersteunt het lichamelijke en mentale welzijn.

D. Jongeren kunnen voetballen, fietsen of zwemmen.

A

A

B

B

C

C

D

D

Tijdens het studeren gebruiken veel leerlingen hun smartphone om berichten te beantwoorden of sociale media te bekijken. Elke melding kan hun aandacht van de leerstof afleiden. Na zo'n onderbreking moeten ze zich opnieuw op hun taak concentreren. Daarom kan het nuttig zijn om meldingen tijdelijk uit te schakelen.

Vat de tekst samen in één volledige zin.

CITEREN

Bij citeren neem je de oorspronkelijke woorden van een bron letterlijk over.

Een correct citaat:

• neemt de woorden letterlijk over;

• staat tussen aanhalingstekens;

• bevat een correcte bronvermelding.

Gebruik citaten spaarzaam. Je eigen tekst moet de hoofdrol blijven spelen.

Bron: Fictief artikel Leren en concentratie, geschreven door Sara Peeters (2026).

Oorspronkelijke zin: Een rustige leeromgeving helpt leerlingen om hun aandacht bij de leerstof te houden.

Welke leerling citeert correct?

A. Volgens Sara Peeters helpt een rustige leeromgeving leerlingen om beter te leren.

B. "Een rustige leeromgeving helpt leerlingen om hun aandacht bij de leerstof te houden."

C. Sara Peeters (2026) schrijft: "Een rustige leeromgeving helpt leerlingen om hun aandacht bij de leerstof te houden."

D. Sara Peeters (2026) schrijft: "Een rustige leeromgeving zorgt ervoor dat leerlingen zich beter kunnen concentreren."

A

A

B

B

C

C

D

D

PLAGIAAT

Plagiaat betekent dat je woorden of ideeën van iemand anders gebruikt zonder duidelijk te vermelden waar ze vandaan komen.

Ook wanneer je:

• slechts enkele woorden verandert;

• een tekst gedeeltelijk kopieert;

• een idee in eigen woorden navertelt;

moet je duidelijk maken welke bron je hebt gebruikt.

Belangrijk: in eigen woorden schrijven vervangt de bronvermelding niet.

Je wilt uit een lange tekst alleen de belangrijkste informatie opnemen.

A

Parafraseren

B

Samenvatten

C

Citeren

Je wilt de betekenis van een korte passage behouden, maar anders formuleren.

A

Parafraseren

B

Samenvatten

C

Citeren

Je wilt een opvallende uitspraak letterlijk overnemen.

A

Parafraseren

B

Samenvatten

C

Citeren

Studeren met minder afleiding, door Noor Jacobs (2026).

"Tijdens het studeren kunnen meldingen van sociale media de aandacht van leerlingen onderbreken. Leerlingen die hun meldingen tijdelijk uitschakelen, kunnen daardoor gemakkelijker geconcentreerd aan één taak blijven werken."

Parafraseer en vermeld de bron.

OEFENING

Maak de oefeningen die je vind in het vak Nederlands.