4B - Geluid - 1 - Trillingen & Tussenstof - NOVA

• newEditor
• Nask / Techniek
• Middelbare school
• vmbo b
• Leerjaar 4

METHODE KRAMER

Geluid

Paragraaf: trillingen en tussenstof

NaSk · VMBO · examenstof helder uitgelegd

1 / 15

LEERDOELEN

Wat kun jij hierna?

2 / 15

• Je legt uit wat een geluidsbron, een tussenstof en een ontvanger zijn.

• Je herkent natuurlijke en onnatuurlijke geluidsbronnen in je eigen omgeving.

• Je legt met het deeltjesmodel uit hoe een trilling zich door een tussenstof beweegt.

• Je vergelijkt de snelheid van geluid in gas, vloeistof en een vaste stof.

• Je berekent met s = v × t hoe ver een geluidsbron bij je vandaan is.

Voor jou: deze stof komt terug in het examen. Lees actief mee en probeer het rekenvoorbeeld eerst zelf.

BEGRIPPEN

Drie dingen heb je altijd nodig

3 / 15

Geluidsbron

Het ding dat geluid maakt: een pratende mens, een blatend schaap, een motor of een speaker.

→

Tussenstof

De stof die de trilling doorgeeft: meestal lucht, maar het kan ook water of een vaste stof zijn.

→

Ontvanger

Iets dat de trilling opvangt: jouw oor, of bijvoorbeeld een microfoon.

Onthoud: zonder één van deze drie kun je geen geluid horen.

VOORBEELDEN

Natuurlijk of onnatuurlijk geluid?

4 / 15

Een geluidsbron kan natuurlijk zijn (gemaakt door de natuur, een mens of een dier) of onnatuurlijk (gemaakt door de mens, met een machine of apparaat).

NATUURLIJK

• Een mens die praat

• Een schaap dat blaat

• Ritselende bladeren

• Een kabbelend beekje

• Onweer

ONNATUURLIJK

• Een toeterende auto

• Een ronkende motor

• Een rinkelende kassa

• Zoemende machines

• Een computer of speaker

UITLEG

Wat is geluid eigenlijk?

5 / 15

Geluid is een trilling.

De geluidsbron beweegt heel snel heen en weer. Die trilling gaat door de lucht: lucht bestaat uit moleculen die bewegen, en die moleculen geven de trilling steeds door aan de volgende moleculen — net als een rij dominostenen die om elkaar heen valt.

VERGELIJKING

Hoe snel gaat geluid?

6 / 15

Geluid heeft een tussenstof nodig om zich voort te bewegen. Hoe dichter de moleculen op elkaar zitten, hoe sneller de trilling wordt doorgegeven.

Gas (lucht)

moleculen zitten ver uit elkaar

340 m/s

Vloeistof

moleculen zitten dichter op elkaar

1500 m/s

Vaste stof

moleculen zitten het dichtst op elkaar — het snelst

zie tabel 20 Binas

Let op: de precieze snelheid per stof vind je terug in tabel 20 van je Binas-boekje.

UITLEG

Waarom zie je de bliksem eerder?

7 / 15

Licht zie je direct.

Licht reist met ongeveer 300.000 kilometer per seconde — in 1 seconde is licht al tien keer de aarde rond. Geluid is veel langzamer: de trilling doet er tijd over om via de lucht bij jouw oor te komen. Daarom hoor je de donder pas ná de bliksem.

FORMULE

Reken de afstand uit

8 / 15

s = v × t

s

afstand (in meter, m)

v

voortplantingssnelheid van het geluid (in m/s)

t

tijd (in seconde, s)

Let op: je vindt de voortplantingssnelheid van geluid in tabel 20 van je Binas-boekje.

REKENVOORBEELD

Hoe ver is het onweer? — Probeer het zelf

9 / 15

Je ziet de bliksem flitsen. Je telt 6 seconden totdat je de donder hoort.

Gegeven

tijd t = 6 s, snelheid geluid in lucht v = 340 m/s

Gevraagd

hoe ver het onweer bij je vandaan is (de afstand s)

Probeer dit zelf uit te rekenen

met de formule s = v × t, voordat je verdergaat naar de volgende dia.

REKENVOORBEELD

Hoe ver is het onweer? — Uitwerking

10 / 15

Je ziet de bliksem flitsen. Je telt 6 seconden totdat je de donder hoort.

Gegeven

t = 6 s, v = 340 m/s

Gevraagd

de afstand s

Stap 1: formule invullen

s = v × t = 340 × 6

Stap 2: uitrekenen

s = 2040 m

Antwoord: het onweer is ongeveer 2040 meter (2,04 km) bij je vandaan.

UITLEG

De ontvanger — en zonder tussenstof?

11 / 15

De ontvanger

Jouw oor vangt de trilling op en jouw hersenen maken daar geluid van. Ook een microfoon werkt zo: die zet de trilling om in een elektrisch signaal.

Geen geluid in een vacuüm

Zonder tussenstof — zoals in de ruimte, een vacuüm — zijn er geen moleculen om de trilling door te geven. Daarom kan geluid zich daar niet voortbewegen.

Onthoud: geluidsbron → tussenstof → ontvanger. Ontbreekt er één, dan is er geen geluid.

SAMENVATTING

Dit neem je mee

12 / 15

Geluid ontstaat bij een geluidsbron, gaat via een tussenstof en komt aan bij een ontvanger.

Een geluidsbron kan natuurlijk zijn (mens, dier, natuur) of onnatuurlijk (machine, apparaat).

Geluid is een trilling: moleculen in de tussenstof geven de trilling aan elkaar door.

Geluid gaat het snelst door een vaste stof, dan een vloeistof (1500 m/s), dan een gas (340 m/s).

Zonder tussenstof (vacuüm) kan geluid zich niet voortplanten — licht wel.

Je berekent de afstand met s = v × t.

FORMATIEVE VRAGEN

Test jezelf — deel 1

13 / 15

1

Noem de drie onderdelen die je altijd nodig hebt om geluid te laten ontstaan én te horen.

2

Geef van elk twee voorbeelden: een natuurlijke geluidsbron en een onnatuurlijke geluidsbron.

3

Leg in eigen woorden uit wat geluid is. Gebruik de woorden 'trilling' en 'moleculen'.

FORMATIEVE VRAGEN

Test jezelf — deel 2

14 / 15

4

Waarom kun je in de ruimte (vacuüm) geen geluid horen?

5

Waarom zie je bij onweer altijd eerst de bliksem en hoor je pas daarna de donder?

6

Je telt 4 seconden tussen de bliksem en de donder. De snelheid van geluid in lucht is 340 m/s. Bereken hoe ver het onweer bij je vandaan is.

Jij snapt trillingen en tussenstof nu!

Bron, tussenstof, ontvanger — en reken de afstand uit met s = v × t.

Oefen de formatieve vragen nog een keer — dan ben je er helemaal klaar voor.

15 / 15