Landschap in eigen omgeving

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 3

 Typisch Nederlandse landschappen

ak H3/A3 16-03-2022

Typisch Nederlands landschap?

Los zand

• NL: lagen zand, grind en klei.

• Ontstaan uit gesteente uit bergen: o.a Alpen, Ardennen, Eiffel. 

• Vervoerd door rivieren naar ons land. (sedimentatie)

IJstijden in NL

IJstijden hebben het landschap in NL veranderd.

-Landijs duwt aarde en gesteente naar hoge punten: Stuwwallen

-ontstaan van heuvels in NL

Hoe zijn de stuwwallen in Nederland ontstaan?

Is het natuurgebied De Veluwe, bij Arnhem, ook ontstaan door de IJstijd? Leg je antwoord uit.

een na Laatste IJstijd

ong.100.000 jaar geleden.

-Helft van NL onder dik pak ijs en sneeuw.

-Ontstaan in Scandinavië.

-Noordzee droog gevallen.

-Kou; weinig begroeiing.

-Wind vrij spel: zand land inwaards blazen. 

Dit dekzand is in vrijwel

geheel Nederland afgezet.

In Hoog Nederland ligt

dekzand op veel plaatsen

aan het oppervlak.

IJstong

Smeltwaterdal

Stuwwal

Hoe komen we in het oosten van Nederland aan zandgrond?

A

Wind die zand van drooggelegde Noordzee het land in blies.

B

Door IJs uit Scandinavië die zand meenam.

C

Via de Rijn die zand meenam uit sedimentatie.

D

Door de stuwwallen die het zand omhoog duwde.

Welke soorten grond kom je in de Nederlandse bodem tegen?

A

Alleen klei

B

Zand en grind

C

Zowel Klei, zand als grind

D

Turf en löss

Hebben de rivieren invloed gehad op de vorming van ons land?

A

Ja

B

Nee

C

D

 Typisch Nederlandse landschappen

Een spons van veen

• Na de ijstijden: warmer in NL.

• Gevolg 1: ijs smelt en land wordt zichtbaar. 

• Gevolg 2: zeespiegel steeg.

• Gevolg 3: rivieren treden buiten oevers: overstromingen

= Ideale omstandigheden voor ontstaan moerassen/ veengebieden.

Veen

-Ontstaan uit dode planten en dierenresten.

-Houdt water vast, net als spons.

-NL: 2 soorten venen: hoog en laagveen.

-Friesland, Groningen, Drenthe: Veen

Een polder is een gebied dat omringd is door dijken en waar de mens de waterstand kunstmatig regelt

A

Juist

B

Onjuist

C

Misschien

D

Soms

In de polder

In de polder kunnen we zelf de waterstand regelen.

Een gemaal kan het overtollige water wegpompen.

Land winnen

Vanaf 1200 hebben de Nederlanders land gewonnen op de zee.

Grote meren zijn drooggelegd in bijvoorbeeld Holland.

Bescherming tegen de zee

Vroeger bouwden mensen terpen of wierden.

Er waren nog geen dijken en mensen zochten bescherming tegen de zee.

In welk landschap kunnen we terpen vinden?

A

Stuwwallenlandschap

B

Zandlandschap

C

Zeekleilandschap

D

Rivierkleilandschap

De eerste bewoners van Friesland en Groningen maakte terpen van....

A

zwerfkeien, zand en klei

B

bakstenen, zand en klei

C

mest, klei en afval

D

zand, klei en grind

Wat zijn de kenmerken van een droogmakerij?

A

Boven de zeespiegel en kleigrond

B

Boven de zeespiegel en veengrond

C

Onder de zeespiegel en kleigrond

D

Onder de zeespiegel en veengrond

Wat voor polder is een droogmakerij?

A

polder a

B

polder b

C

polder c

D

Veenlandschap

Wat is veen?

A

Een soort klei

B

Een zandophoping

C

dode plantenresten

D

een harde bodem

Veenlandschap na turfwinning

Veenpolder

Draineren is een ander woord voor ontwateren

A

Juist

B

Onjuist

C

Misschien

D

Soms

Hoog en droog

1e mens in NL: woonachtig in Limburg op hogere zandgronden. 

-Reden: bescherming tegen hoog water.

-Rest van land onveilig; geen goede bescherming tegen zee en rivieren.

Drie soorten polders

1 Zeepolder: omdijking van opgeslibd gebied. Ligt op zeeniveau.

2 Veenpolder: drainage van veenmoeras. Ligt 0-2 meter onder zeeniveau.

3 Droogmakerij: een meer of een stuk zee wordt omdijkt en vervolgens leeggepompt. Ligt meestal meer dan 2 meter onder zeeniveau.

 Bewoners in laag-land

• Lage gebieden: overstromen. 

• Mensen bouwden huizen en boerderijen op heuvels = terpen

• Noord-Nederland kent vele terpen zoals het kaartje laat zien.

Terpen of Wierden

• Langs de kust in Groningen en Friesland bouwden boeren terpen.

• Reden: beschermen tegen hoog water en overstromingen.

• Gemaakt van: klei, mest, stenen en afval.

• Nog steeds terpen te zien in Noord-Nederland.

Waar vind je in Nederland vooral veenlandschappen?

A

Drenthe, Friesland en Groningen

B

Limburg en Noord-Brabant

C

Gelderland

D

Noord- en Zuid Holland

Wat is het verschil tussen hoog veen en laag veen?

Waarom trokken de eerste mensen in Nederland naar Limburg?

A

Omdat het daar warmer was

B

Laagland was te onveilig

C

Omdat daar meer eten te vinden was.

D

Rivieren treden buiten hun oevers

Wat zijn terpen of wierden?

Typisch Nederlandse landschappen

Waar denk je aan bij een veenlandschap?

Hoe komt het dat Nederland veel vochtige/natte gebieden kent in het noorden van ons land?

Wat stellen de rode stippen voor op deze kaart?

Sloten graven in veen

• Rond het jaar 1000: klimaat NL veranderd --> Warmer

• Gevolg korte termijn: Landbouw geeft grotere opbrengsten

• Gevolg langer termijn: bevolkingsgroei.

Oplossing: landbouwgronden en woongronden creëren uit veengebied. = Ontginning. (droogleggen van de gebieden)

Landbouw in veengebieden

• Boeren kregen stuk land in veengebied. Konden slootjes graven om het water af te voeren.

• Veen droogde daardoor op. ontstaan van langgerekte akkers.

• Ook windmolens werden ingezet om de veengebieden droog te leggen voor de landbouw

Dammen en droogmakerijen

Rivieren en zee controleren door aanleg van dammen. 

Gebeurde rond de rivier de Amstel: Amsterdam.

Ook in de rivier de Rotte: Rotterdam. Enzovoort. 

Droogmakerijen

16e en 17e eeuw ging men grote meren in Noord-Holland droog leggen voor landbouwgrond en voor huizen. 

-Aanleg ringdijken en kanalen. Met molens (en later met een gemaal) de meren leegpompen en water in ringvaart laten stromen. 

= Droogmakerij

Polders

Wat zijn het? En waarom is NL er zo beroemd mee geworden?

-Polder: stuk land dat is drooggelegd en die meters onder zeeniveau ligt. 

Molens en gemalen houden de polder droog.

Flevoland: grootste polder van NL

NAP

Nederland strijdt al jaren tegen het water.  Meten is weten, dus houden we bij hoe hoog de waterstanden zijn t.o.v. de zeespiegel.

Amsterdam bepaalde nulpunt. Andere metingen werden hiervan afgeleid.  Pijlschaal kan je het aflezen.

NAP = Normaal Amsterdams Peil

Waarom werden er in veengebieden sloten gegraven?

A

Om turf te steken

B

voor goederentransport per boot

C

Om drinkwater in op te slaan

D

Om water af te voeren en land droog te leggen

Leg het verband uit tussen de bevolkingsgroei na het jaar 1000 en het ontginnen van gebieden.

Waarvoor werden windmolens voor gebruikt in het westen van Nederland?

A

Om water uit de polders te pompen.

B

Om zout water zoet te maken.

C

Om drinkwater mee op te pompen.

D

Om water naar droge gebieden te brengen.

Omschrijf hoe een droogmakerij werkt.

Wat heb je geleerd van deze les?