Hoofdstuk 4 Duurzaamheid
Wat is duurzaamheid?
Introductie
Bekijk de introductie afbeelding en lees de introductieteksten op blz. 142/143
Maak: de introductieopdracht op blz. 142/143
Introductie bespreken
Bekijk de introductie afbeelding en lees de introductieteksten op blz. 142/143
Maak: de introductieopdracht op blz. 142/143
Vaardigheden
Lees: teksten van vaardigheden blz. 144/145
Maak opdracht 1 + 2 blz. 144/145
Vaardigheden bespreken
Lees: teksten van vaardigheden blz. 144/145
Maak opdracht 1 + 2 blz. 144/145
§4.1 Het gebruik van natuurlijke hulpbronnen
Leerdoelen:
§4.1
Je weet wat natuurlijke hulpbronnen zijn en je kunt voorbeelden geven van hernieuwbare en niet-hernieuwbare hulpbronnen.
Je begrijpt hoe je de ecologische voetafdruk gebruikt om het verbruik van natuurlijke hulpbronnen te meten.
Je kunt uitleggen welke gevolgen duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen heeft voor het milieu.
De aarde als schatkamer?
Veel dingen die je dagelijks gebruikt worden gemaakt uit de grondstoffen: aardolie, hout en metalen
Natuurlijke hulpbronnen: alles uit de natuur wat gebruikt wordt om producten te maken
Het gebruik van hulpbronnen
Mensen kunnen niet leven zonder hulpbronnen (bijv. water)
Hernieuwbare hulpbron: natuurlijke hulpbronnen die bij gebruik niet opraken (water-, wind- zonne-energie)
Voor de meeste producten gebruiken we niet-hernieuwbare hulpbronnen
Niet-hernieuwbare hulpbronnen: natuurlijke hulpbronnen die bij gebruik opraken
Fossiele brandstoffen: brandstoffen die gemaakt zijn van niet-hernieuwbare hulpbronnen (aardolie, aardgas en steenkool)
Welke is een voorbeeld van een hulpbron?
Water
Boekenkast
Goud
Stofzuiger
Hoe ontstaan fossiele brandstoffen?
Door zonne-energie
Door windkracht
Door vertering van planten en dieren
Door chemische reacties
Welke hulpbron is niet hernieuwbaar?
Aardolie
Windenergie
Zonne-energie
Waterkracht
Wat is een nadeel van fossiele brandstoffen?
Herbruikbaarheid
Laag rendement
Milieuvervuiling
Duurzaamheid
HW
Lees: §4.1
Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.1
Al klaar?
Schrijf de leerdoelen van §4.1 uit
Leven op grote voet
Groeiende wereldbevolking + mensen worden steeds welvarender = meer consumeren (gebruiken steeds meer natuurlijke hulpbronnen)
Ecologische voetafdruk: manier om te meten hoeveel natuurlijke hulpbronnen een mens gemiddeld verbruikt
Duurzaam: als iets niet of minder belastend is voor het milieu en lang meegaat
Milieu: leefomgeving van de mens bestaande uit lucht, water en bodem
Uitputting: als natuurlijke hulpbronnen sneller opraken dan dat ze worden aangevuld
Waaruit bestaat de leefomgeving van de mens?
Lucht, water, bodem
Vogels, insecten
Stenen, bomen
Wat is een gevolg van de groeiende wereldbevolking?
Vermindering van economische groei
Minder voedselproductie
Meer vraag naar natuurlijke hulpbronnen
Afname van welzijn
Wat is een gevolg van uitputting?
Ecosystemen raken in gevaar
Verbeterde luchtkwaliteit
Meer biodiversiteit
Lagere energieprijzen
Welke hulpbron raakt vaak uitgeput?
Zonlicht
Water
Windenergie
Aardolie
Wat meet de ecologische voetafdruk?
Klimaatveranderingseffecten
Gemiddelde levensduur van mensen
Natuurlijke hulpbronnenverbruik van een persoon
Aantal inwoners in een land
Welke factor beïnvloedt de ecologische voetafdruk het meest?
Energieverbruik per persoon
Reisfrequentie
Aantal huisdieren
Opleidingsniveau
Waarom consumeren mensen steeds meer?
Omdat ze minder tijd hebben
Omdat ze minder inkomen hebben
Omdat ze welvarender worden
Omdat ze minder geproduceerd wordt
Wat is essentieel voor menselijk leven?
Koffie
Suiker
Schoon water
Zout water
Wat is een gevolg van een hoge voetafdruk?
Uitputting van natuurlijke hulpbronnen
Verbeterde luchtkwaliteit
Lagere voedselprijzen
Grotere biodiversiteit
Wat betekent uitputting van hulpbronnen?
Gratis natuurlijke hulpbronnen
Onbeperkt gebruik van hulpbronnen
Sneller opraken dan aanvullen
Langzaam aanvullen van hulpbronnen
Wat kan de ecologische voetafdruk verlagen?
Hogere energieconsumptie
Groter huis kopen
Minder vlees eten
Meer autorijden
Welk element vervuilt vaak de bodem?
Zand
Lucht
Chemische stoffen
Gras
Hoe groot is jouw ecologische voetafdruk?
HW
Lees: §4.1
Maak: opdracht 1 t/m 6 van §4.1
Al klaar?
Schrijf de leerdoelen van §4.1 uit
HW bespreken
Lees: §4.1
Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.1
HW
Lees: §4.1
Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.1
Al klaar?
Schrijf de leerdoelen van §4.1 uit
§4.2 Verontreiniging van het milieu
Leerdoelen:
§4.2
Je weet wat milieuverontreiniging is.
Je begrijpt wat water-, bodem- en luchtverontreiniging zijn en hoe deze met elkaar samenhangen.
Je kunt uitleggen wat de oorzaak van het versterkt broeikaseffect is.
Milieuverontreiniging
Mens maakt intensief gebruik vd aarde = verontreiniging + uitputting
Milieuverontreiniging: vervuiling van de leefomgeving, waarbij we een onderscheid maken in bodem-, lucht- en waterverontreiniging
bijv: afval en schadelijke stoffen uit fabrieken/bedrijven, of lozen in rivierwater / lucht, of slechte verwerking huisafval
Verkeer (auto's, vliegtuigen, schepen etc.) stoten schadelijke stoffen uit
Bodem, water en lucht
3 soorten milieuverontreiniging:
Waterverontreiniging: als schadelijke stoffen in het water terecht komen (bijv. plastic in zee)
Bodemverontreiniging: als schadelijke stoffen in de bodem terecht komen (bijv. chemische bestrijdingsmiddelen in de landbouw)
Luchtverontreiniging: als schadelijke stoffen in de lucht terecht komen (bijv. uitstoot industrie, landbouwbedrijven, verkeer)
Wat is een voorbeeld van luchtverontreiniging?
Uitstoot van industrie
Plastic in het water
Bodemerosie
Zwerfvuil
Wat is een gevolg van luchtverontreiniging?
Bodemerosie
Wateroverlast
Verlies van biodiversiteit
Gezondheidsproblemen bij mensen
Wat stoten voertuigen uit?
Oxygene en waterdamp
Schadelijke stoffen en gassen
Zonne-energie en warmte
Natuurlijke voedingsstoffen
Wat veroorzaakt bodemverontreiniging?
Stikstof in de lucht
Verkeersdrukte
Plastic in de zee
Chemische bestrijdingsmiddelen in de landbouw
Wat veroorzaakt bodemverontreiniging?
Groene energieproductie
Slechte verwerking van huisafval
Verkeersdrukte op snelwegen
Afvalscheiding in huishoudens
Wat is een voorbeeld van waterverontreiniging?
Bodemerosie door de wind
Gebruik van fossiele brandstoffen
Lozen van schadelijke stoffen in rivieren
Verkeerslawaai in de stad
Welke vorm van verontreiniging is luchtverontreiniging?
Vervuiling van de bodem
Vervuiling van drinkwater
Slechte luchtkwaliteit door verkeer
Ongecontroleerde afvaldump
Wat is milieuverontreiniging?
Verkeersdrukte op wegen
Vervuiling van de leefomgeving
Geluidsoverlast van dieren
Afvalverwerking in de natuur
Welke stof verontreinigt water?
Rook
Plastic in zee
Stikstof
Houtafval
HW bespreken
Lees: §4.1
Maak: opdracht 1 t/m 6 van §4.1
HW bespreken
Lees: §4.1
Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.1
HW
Lees: §4.2
Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.2
Al klaar?
Schrijf de leerdoelen van §4.1 + §4.2 uit
Van luchtverontreiniging naar klimaatverandering
Broeikasgassen: gassen die warmte vasthouden, zoals koolstofdioxide (CO2) en methaan, waarmee ze bijdragen aan klimaatverandering
In de rook van fabrieken zitten broeikasgassen (CO2)
Mensen en dieren ademen CO2 uit
Broeikasgassen verstoren evenwicht tussen opwarming en afkoeling
Bij voedselproductie in landbouw komt methaan vrij (30x zo sterk als CO2)
uitstoot te veel broeikasgassen is belangrijke oorzaak van klimaatverandering
Versterkt broeikaseffect: toename van de opwarming van de aarde als gevolg van meer broeikasgassen in de lucht
Welke gas is een belangrijke broeikasgas?
Koolstofdioxide (CO2)
Zuurstof (O2)
Wat verstoren broeikasgassen?
Zure regen
Biodiversiteit
Evenwicht tussen opwarming en afkoeling
Wat draagt bij aan de broeikasgassen?
Verbranding van fossiele brandstoffen
Plantenfoto-synthese
Wat kan de opwarming van de aarde verminderen?
Duurzame energiebronnen
Meer fossiele brandstoffen gebruiken
Welke gassen zijn broeikasgassen?
Koolstofdioxide (CO2)
Zuurstof
Methaan
Stikstof
Waar komt methaan vrij tijdens productie?
Huishoudens
Fabrieken
Voedselproductie in landbouw
Wat veroorzaakt het versterkt broeikaseffect?
Toename van broeikasgassen
Afname van de temperatuur
Wat is een belangrijke oorzaak van klimaatverandering?
Uitstoot van broeikasgassen
Afname van bomen
Toename van zuurstof
Wat is een gevolg van de opwarming?
Zeespiegelstijging
Koudere winters
Hoeveel sterker is methaan dan CO2?
30 keer
10 keer
50 keer
HW bespreken
Lees: §4.2
Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.2
HW
Lees: §4.2
Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.2
Al klaar?
S Schrijf de leerdoelen van §4.1 + §4.2 uit
§4.3 Problemen in de kledingindustrie
Leerdoelen:
§4.3
Je begrijpt hoe kleding geproduceerd wordt en hoe dit samenhangt met dumping.
Je kunt voorbeelden geven van de manieren waarop bedrijven meer kunnen doen aan mensenrechten.
Je kunt uitleggen hoe de productieketen van kleding duurzamer kan worden.
Dumping
Kleding wordt veel geproduceerd in lageloon-landen (Oost-Azië: China, Bangladesh)
Grondstoffen (katoen, wol, kunststof) worden verwerkt in fabrieken tot kledingstukken
Kledingstukken worden over hele wereld vervoerd en verkocht
Bij productie van kleding werken dus bedrijven uit allerlei landen samen
Er wordt te veel geproduceerd en veel consumenten dragen kleding heel kort, waarna ze het wegdoen
Dumping: als de overschotten van het ene land gratis of voor bodemprijzen worden geëxporteerd naar een ander land
Kleding: een wegwerpproduct?
Vanaf de jaren 1980 heeft kleding hoge omloopsnelheid (fast fashion: vaak nieuwe collecties in de winkel) + kleding wordt niet meer afgedragen of gerepareerd + veel kleding wordt weggegooid als mensen het niet meer mooi vinden (soms al na paar keer dragen)
Fast fashion: trendgevoelige mode die snel vervangen wordt door een nieuwe collectie
Wat gebeurt er met veel kleding na korte tijd?
Het wordt hersteld
Het wordt bewaard
Het wordt gerecycled
Het wordt weggegooid
Wat kan dumping voor gevolgen hebben?
Verlies van lokale banen
Verbetering van lokale economieën
In welk continent worden veel kledingstukken geproduceerd?
Europa
Noord-Amerika
Oost-Azië
Afrika
Wat wordt vaak gebruikt als grondstof voor kleding?
Goud
Katoen
Plastic flessen
Hout
Wat is dumping?
Producten zonder kwaliteitscontrole verkopen
Overschotten gratis of goedkoop exporteren
Wat kan een land doen tegen dumping?
De export verbieden van eigen producten
Importheffingen instellen
Wat is een probleem bij de kledingproductie?
Te weinig variëteit
Te veel recycling
Hoge kosten
Te veel productie
Waarom wordt dumping vaak gedaan?
Voor het verhogen van de productieprijzen
Om marktaandeel in een ander land te winnen
Wie werken samen bij de kledingproductie?
Enkel buitenlandse bedrijven
Alleen lokale bedrijven
Bedrijven uit verschillende landen
Consumenten
Wie kan last hebben van dumping?
Internationale consumenten
Lokale producenten
HW bespreken
Lees: §4.2
Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.2
HW
Lees: §4.3
Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.3
Al klaar?
Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.3 uit
Problemen bij de productie
Productieketen: stappen die gezet worden in de productie van grondstof tot eindproduct
Recordtempo van productie zorgt voor problemen:
Grondstofwinning: natuurlijke hulpbronnen staan onder druk (bijv. aardolie nodig voor polyester)
Productiebedrijven: veel water en gif gebruikt om lappen stof te maken + slechte werkomstandigheden (60 uur per week). Mensen vertrekken vaak van het platteland naar stad om in fabriek te werken (levert meer geld op)
Transport: kledingstukken worden over hele wereld getransporteerd, kost veel brandstof
Mensenrechten: rechten van vrijheden die voor alle mensen gelden, en die ervoor moeten zorgen dat mensen beschermd worden en in veiligheid kunnen leven
Kleine verbeteringen
Nog steeds groeiende vraag naar fast fashion, maar ook stappen naar duurzamer produceren:
Minder gebruik vervuilende verfstoffen voor textiel
Hergebruik van afvalstoffen (grondstoffen voor nieuwe producten)
Greenwashing: bedrijven die doen alsof ze milieubewust bezig zijn, terwijl dat in werkelijkheid niet zo is (verbetering van hun imago)
Waarom doen bedrijven aan greenwashing?
Om de natuur te redden
Verbeteren van hun imago
Wat vermindert de vervuiling in textiel?
Meer kleurstoffen toevoegen
Goedkopere materialen gebruiken
Minder gebruik vervuilende verfstoffen
Sneller produceren van kleding
Wat is een gevolg van fast fashion?
Minder interesse in mode
Groeiende vraag naar goedkope kleding
Stijgende productiekosten
Afname van online winkelen
Wat is een probleem van grondstofwinning?
Natuurlijke hulpbronnen staan onder druk
Productiebedrijven gebruiken geen water
Wat is een teken van greenwashing?
Vage milieubeloften zonder bewijs
Transparante duurzaamheidsrapporten
Hoe kunnen consumenten greenwashing herkennen?
Blind vertrouwen op advertenties
Zoeken naar duidelijke certificaten
Wat is een probleem van fast fashion?
Hoge prijzen voor kleding
Te weinig keuze in stijlen
Vervuilende verfstoffen voor textiel
Langdurige productietijden
Wat is greenwashing?
Echte milieuvriendelijke initiatieven ondersteunen
Bedrijven doen alsof ze milieuvriendelijk zijn
Welke stap wordt gezet voor duurzaamheid?
Vermijden van recycling
Gebruik van meer plastic
Hergebruik van afvalstoffen
Verhoogde productie van nieuwe kleding
Wat zijn nieuwe grondstoffen voor producten?
Oude meubels
Verpakkingsmaterialen
Nieuwe synthetische stoffen
Afvalstoffen hergebruiken
Welke stap volgt na de productie?
Productontwikkeling
Distributie naar de klant
Verpakking van het product
Grondstoffen verzamelen
Welke sectoren zijn vaak betrokken bij greenwashing?
Voedsel, mode en energie
Onderwijs en gezondheidszorg
Hoeveel uur werken mensen gemiddeld in fabrieken in lageloonlanden?
60 uur per week
20 uur per week
Waarom zijn mensenrechten belangrijk?
Biedt basis voor een vredige samenleving
Zorgen voor bescherming van individuen
Zorgen voor meer conflicten
Beperken de vrijheid van meningsuiting
Wat gebeurt met grondstoffen in de productie?
Ze worden weggegooid
Ze blijven onveranderd
Ze worden geanalyseerd
Ze worden omgevormd tot producten
Wanneer werden de mensenrechten universeel verklaard?
In 1989
In 1948
In 1776
Na de Tweede Wereldoorlog
Wat is een laatste stap in de keten?
Productieoptimalisatie
Kwaliteitscontrole
Grondstoffen bewerken
Verkoop aan de consument
Wat zijn mensenrechten?
Rechten voor alleen bepaalde groepen
Rechten voor bescherming en veiligheid
Rechten die voor iedereen gelden
Rechten die altijd kunnen worden genegeerd
Wat kost veel brandstof tijdens productie?
Productie van handgemaakte kleding
Transport van kledingstukken wereldwijd
Waarom verhuizen mensen naar de stad?
Voor rustiger leven op het platteland
Voor beter betaalde fabriekswerk
Wie moet mensenrechten respecteren?
Alleen rijke landen
Enkel internationale organisaties
Iedereen in de samenleving
Overheden en regeringen
Wat is een voorbeeld van een mensenrecht?
Recht op leven
Recht op vrijheid van meningsuiting
Recht op onbeperkt inkomen
Recht op persoonlijke voorkeur
Wat is de eerste stap in de productieketen?
Distributie naar winkels
Verpakken van het eindproduct
Verzamelen van grondstoffen
Marketing en verkoop
Wat wordt veel gebruikt voor stofproductie?
Water en gifstoffen
Enkel natuurlijke materialen
Wat komt na de verpakking?
Productieplanning
Distributie naar winkels
Verzamelen van grondstoffen
Productontwerp
HW bespreken
Lees: §4.3
Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.3
HW
Lees: §4.3
Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.3
Al klaar?
Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.3 uit
China en Zwitserland
Bekijk de afbeeldingen en teksten van China en Zwitserland in je boek blz. 164 t/m 167
Maak: opdracht 1 t/m 4 China en Zwitserland blz. 166/167
China en Zwitserland bespreken
Bekijk de afbeeldingen en teksten van China en Zwitserland in je boek blz. 164 t/m 167
Maak: opdracht 1 t/m 4 China en Zwitserland blz. 166/167
§4.4 Landbouw en milieu
Leerdoelen:
§4.4
Je weet wat monocultuur is.
Je begrijpt wat de voor- en nadelen zijn van intensieve veehouderij en monocultuur.
Je kunt uitleggen waarom biologische landbouw positief is voor het ecosysteem.
Landbouw in Nederland
Snel groeiende bevolking na WO II (meer voedsel nodig) --> moderniseren landbouw: ruilverkaveling + specialiseren in één gewas + machines en kunstmest
Monocultuur: het op grote schaal verbouwen van hetzelfde gewas. Hierdoor raakt de bodem veel voedingsstoffen kwijt.
Bodemdegradatie: het minder vruchtbaar worden van de grond door bijvoorbeeld intensief gebruik in de landbouw, langdurige droogt of gebruik zware machines
Gevolgen van de intensieve veehouderij
Modernisering erg succesvol-->groot deel voor export
NL is een van de grootste exporteurs van landbouwproducten ter wereld
Intensieve veehouderij: vorm van veeteelt waarin er veel dieren op een klein oppervlakte worden gehouden (goedkoop produceren) --> levert veel mest op en daaruit komt veel methaan (versterkt broeikaseffect). Daarnaast moet veel voer worden geïmporteerd + slecht welzijn dieren
Wat kan langdurige droogte veroorzaken?
Bodemdegradatie
Vermindering van erosie
Verbetering van plantengroei
Hogere oogstopbrengsten
Wat is een gevolg van intensieve veehouderij?
Minder voerimport nodig
Verbeterd dierenwelzijn
Hogere export van landbouwproducten
Veel mestproductie
Wat versterkt het broeikaseffect?
Methaan uit mest
Oplossingen voor duurzame energie
Intensieve veehouderij
Afname van bossen
Wat produceert intensieve veehouderij veel van?
Landbouwproducten
Water
Zuurstof
Methaan
Welke factor draagt bij aan bodemdegradatie?
Natuurlijke begrazing
Hoge regenval
Duurzame teeltmethodes
Intensief gebruik in de landbouw
Wat was een oorzaak van de landbouwmodernisering?
Minder vraag naar voedsel
Afname van landbouwgrond
Snel groeiende bevolking na WO II
Uitvoering van traditionele technieken
Wat is een methode van landbouwmodernisering?
Ruilverkaveling
Verhogen van dierenpopulatie
Verlaging van irrigatiecapaciteit
Gebruik van traditionele zaden
Wat is een gevolg van zware machines?
Verdichting van de bodem
Verhoogde luchtcirculatie
Betere waterdoorlatendheid
Minder bodemerosie
Waarom is Nederland een grote exporteur?
Hoogwaardige landbouwproducten
Korte afstand tot zee
Laag inwoneraantal
Modernisering van de landbouw
Hoe kan bodemdegradatie worden voorkomen?
Intensievere monocultuur toepassen
Duurzame landbouwpraktijken toepassen
Zwaar machinaal bewerken
Meer chemische meststoffen gebruiken
Wat is een kenmerk van intensieve veehouderij?
Goedkope productie
Natuurlijke leefomgeving
Veel dieren op kleine oppervlakte
Geen voerimport
Wat is bodemdegradatie?
Verhogen van vruchtbaarheid van de grond
Minder vruchtbaar worden van de grond
Vermindering van watergebruik
Toename van biodiversiteit
Wat werd vaak gebruikt in de moderne landbouw?
Machines en kunstmest
Natuurlijke mest alleen
Handmatige oogsttechnieken
Verschillende gewassen tegelijk
Wat gebeurt er met de bodem bij monocultuur?
De bodem wordt vruchtbaarder
Bodemkwaliteit neemt af
De bodem verliest voedingsstoffen
De bodem raakt nooit uitgeput
Wat is monocultuur?
Op grote schaal gewassen telen
Het verbouwen van hetzelfde gewas
Diversiteit in gewassen bevorderen
Bodemverontreiniging voorkomen
Waarom is monocultuur problematisch?
Het verhoogt ziektes in gewassen
Het vermindert biodiversiteit
Het is goed voor bodemgezondheid
Het verhoogt de oogstkwaliteit
HW bespreken
Lees: §4.3
Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.3
HW
Lees: §4.4
Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.4
Al klaar?
Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.4 uit
Gevolgen voor het milieu
Ecosysteem: het geheel van levende wezens en de natuur dat invloed op elkaar heeft
Als een deel van planten/dieren wegvalt wordt gehele ecosysteem aangetast (hebben elkaar nodig om te overleven)
Manier van landbouw heeft gevolgen voor ecosysteem: intensieve landbouw put bodem uit + gebruik bestrijdingsmiddelen zorgt voor schadelijke stoffen in ecosysteem.
Het moet anders, maar hoe?
NL landbouw duurzamer maken door:
1. Biologische landbouw: landbouw waarbij zo min mogelijk kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, en waarbij veel aandacht is voor een gezonde bodem en dierenwelzijn
Kleinere ecologische voetafdruk: lokaal veevoer + geen chemische bestrijdingsmiddelen
Gemengd bedrijf: zowel akkerbouw als veeteelt (circulair)
Wat is een voordeel van biologische landbouw?
Meer chemische bestrijdingsmiddelen
Lokaal veevoer gebruiken
Kleinere ecologische voetafdruk
Grotere afstand tot veevoer
Waarom is dierenwelzijn belangrijk?
Gezonde dieren zijn productiever
Bevordert duurzame landbouw
Dieren hebben geen invloed op landbouw
Slechts belangrijk voor vleesproductie
Hoe beïnvloedt intensieve landbouw het ecosysteem?
Verhoogt biodiversiteit
Put de bodem uit
Verbetert de bodemkwaliteit
Veroorzaakt schadelijke stoffen
Wat is een kenmerk van duurzame landbouw?
Gebruik van natuurlijke bestrijdingsmiddelen
Afhankelijkheid van kunstmest
Geen aandacht voor milieu
Behoud van biodiversiteit
Waarom zijn soorten afhankelijk van elkaar?
Om te overleven
Omdat ze in dezelfde ruimte leven
Voor voedsel en schuilplaatsen
Ze zijn concurrenten van elkaar
Wat is een ecosysteem?
Alleen planten en dieren samen
Een gesloten omgeving zonder interactie
Natuur die op elkaar invloed heeft
Een geheel van levende wezens
Wat is een gevolg van bestrijdingsmiddelen?
Versterkt het ecosysteem
Vernietigt ongedierte effectief
Schadelijk voor het ecosysteem
Heeft geen invloed op dieren
Wat houdt een gemengd bedrijf in?
Enkel akkerbouw zonder dieren
Circulaire landbouwpraktijken
Akkerbouw en veeteelt samen
Geen aandacht voor bodemgezondheid
Welke stof wordt vaak gebruikt in de landbouw?
Bestrijdingsmiddelen
Natuurlijke compost
Chemische meststoffen
Zonlicht
Wat is een gevolg van intensieve landbouw?
Bodemuitputting
Betere bodemkwaliteit
Verhoogde biodiversiteit
Schadelijke stoffen in ecosysteem
Wat gebeurt er als een soort wegvalt?
Er ontstaan geen gevolgen
Het ecosysteem blijft gelijk
Ecosysteem wordt aangetast
Andere soorten zijn afhankelijk
Wat is biologische landbouw?
Minimaal kunstmest en chemische middelen
Aandacht voor gezonde bodem
Maximaal gebruik van kunstmest
Geen aandacht voor dierenwelzijn
Waarom is biodiversiteit belangrijk?
Verhoogt veerkracht van ecosystemen
Beperkt grondgebruik
Vermindert voedselproductie
Ondersteunt ecosysteemdiensten
Wat gebeurt er met de bodem bij intensieve landbouw?
Vermindering van voedingsstoffen
Bodem wordt vruchtbaarder
De bodem raakt uitgeput
Bodem wordt steviger
Wat is een negatief effect van bestrijdingsmiddelen?
Doden van nuttige insecten
Vervuiling van het ecosysteem
Verbetering van luchtkwaliteit
Versterking van plantengroei
HW bespreken
Lees: §4.4
Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.4
HW
Lees: §4.4
Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.4
Al klaar?
Lees: §4.4 + Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.4 (als je die nog niet af had)
Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.4 uit
§4.5 Op weg naar een circulaire economie
Leerdoelen:
§4.5
Je weet wat recyclen is en je kunt hier een aantal voorbeelden bij noemen.
Je begrijpt hoe de energietransitie zorgt voor een gezonder milieu.
Je kunt uitleggen waarom Nederland toewerkt naar een circulaire economie.
Recyclen kan je leren
Recyclen: afvalstoffen opnieuw verwerken tot producten
Recyclen in NL vanaf eind 19e eeuw. Nu wordt 60% van het afval gescheiden opgehaald (groen, glas, plastic)
Door afval te scheiden kun je het beter recyclen. Bijv. papier is gemengd met restafval, dan moet alles verbrand worden, want is niet meer te recyclen
Van recycling naar zero waste
Niet alleen papier en plastic recyclen maar ook onderdelen hergebruiken. bijv. onderdelen wasmachine hergebruiken in nieuwe apparaten.
Hoe meer er gerecycled wordt hoe beter voor de natuur/klimaat.
Problemen: recyclen kost ook energie + niet alle apparaten kunnen volledig worden hergebruikt
Ecologische voetafdruk verkleinen door: minder plastic verbruiken + langer met spullen doen
Zero waste: helemaal geen afval meer, alles wordt volledig hergebruikt (gerecycled)
Wat is een voorbeeld van hergebruik?
Papier opnieuw maken
Afval in de vuilnisbak gooien
Flessen opnieuw gebruiken
Afval verbranden
Hoe kan je voedselverspilling verminderen?
Maaltijdplanning
Restjes gebruiken
Eten weggooien
Te veel kopen
Waarom is afval scheiden belangrijk?
Beter recyclen mogelijk
Minder afval produceren
Meer ruimte in vuilnisbak
Sneller afval ophalen
Wat is een probleem van recyclen?
Recyclen kost ook energie
Het is altijd volledig herbruikbaar
Hoe kun je langer met spullen doen?
Nieuwe spullen kopen bij elke schade
Repareren in plaats van weggooien
Wat is een voordeel van recyclen?
Beter voor natuur en klimaat
Het veroorzaakt meer afval
Sinds wanneer wordt er in Nederland gerecycled?
Jaar 2000
Eind 19e eeuw
Begin 20e eeuw
Eind 21e eeuw
Welke afvalsoorten worden vaak gescheiden?
Hout, textiel, metaal
Chemisch, organisch, elektronisch
Papier, restafval, voedsel
Groen, glas, plastic
Wat is een voordeel van minder plastic?
Hogere kosten voor consumenten
Vermindering van vervuiling
Waarom is het belangrijk om minder plastic te gebruiken?
Het heeft geen invloed op het klimaat
Het helpt het milieu te beschermen
Wat kan je doen met oude spullen?
In de prullenbak gooien
Doneren aan een goed doel
Wat is het doel van zero waste?
Meer afval creëren
Geen afval meer produceren
Alles volledig hergebruiken
Afval in de natuur dumpen
Wat percentage van het afval wordt gescheiden opgehaald?
50%
60%
70%
80%
Wat kan hergebruikt worden uit apparaten?
Onderdelen van wasmachines
Papier en plastic
Welke actie bevordert zero waste?
Grootverpakkingen kopen
Duurzaam winkelen
Minder consumptie
Snel kopen en weggooien
Wat is een manier om plastic te verminderen?
Herbruikbare tassen gebruiken
Plastic wegwerpbekers kopen
Waarom is recyclen goed voor het milieu?
Het vermindert afval en bespaart grondstoffen
Het kost veel energie
Wat is een voorbeeld van hergebruik?
Papier opnieuw in de printer stoppen
Onderdelen in nieuwe apparaten gebruiken
Wat gebeurt er met gemengd papierafval?
Moet verbrand worden
Wordt opnieuw gebruikt
Gaat naar compost
Wordt gerecycled
HW bespreken
Lees: §4.4
Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.4
HW
Lees: §4.5
Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.5
Al klaar?
Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.5 uit
Een stapje verder
Duurzame energie: energie die schoon, zonder uitstoot van broeikasgassen, wordt opgewekt
Duurt even voor je aankoop hebt terugverdiend, maar daarna goedkoop + goed voor het milieu
NL: 1/3 alle energie komt uit hernieuwbare hulpbronnen, 2/3 nog steeds uit fossielen brandstoffen.
Energie-transitie: overgang van energie uit aardolie, aardgas en steenkool naar duurzame energie zoals wind- en zonne-energie
Doel NL 2050: 95% minder broeikasgassen uitstoten + volledig duurzame economie.
Circulaire economie: economie die volledig duurzaam is en waarin afvalstoffen van het ene product grondstoffen worden van een ander product
Uitdaging: bij ontwerpen van nieuwe producten al nadenken over hoe het hergebruikt kan worden + moeten makkelijker en voordeliger gerepareerd kunnen worden
Wat is een voordeel van duurzame energie?
Goed voor het milieu
Altijd duur in aanschaf
Welke fossiele brandstof is niet duurzaam?
Aardgas
Windenergie
Zonne-energie
Aardolie
Wat is een uitdaging bij productontwerp?
Maximale winst maken
Eenvoudig te repareren zijn
Herbruikbaarheid van producten
Goede marketingstrategieën
Welke energiebronnen zijn duurzaam?
Steenkool
Zonne-energie
Aardgas
Windenergie
Wat gebeurt er met afvalstoffen?
Geen waarde meer
Grondstoffen voor nieuwe producten
Afval voor stortplaatsen
Herbruikbare materialen
Wat is duurzame energie?
Energie zonder uitstoot van broeikasgassen
Energie uit fossiele brandstoffen
Wat is een nadeel van duurzame energie?
Direct goedkoop bij aankoop
Terugverdientijd kan lang zijn
Wat is een doel van de energie-transitie?
Duurzame energiebronnen stimuleren
Hogere CO2-uitstoot
Meer gebruik van steenkool
Klimaatverandering bestrijden
Wat moet je doen om duurzame energie te gebruiken?
Vervangen van fossiele brandstoffen
Investeren in zonnepanelen
Wat is een voordeel van circulaire economie?
Lagere kosten
Minder afval
Hogere productieprijzen
Meer vervuiling
Wat is het doel voor NL in 2050?
Volledig duurzame economie
Afhankelijk zijn van steenkool
Meer aardolie gebruiken
95% minder broeikasgassen uitstoten
Wat is een circulaire economie?
Economie zonder producten
Duurzame productontwikkeling
Economie zonder afvalstoffen
Economie met veel afval
Wat moet NL verminderen voor energie-transitie?
Fossiele brandstoffen
Windenergie
Zonne-energie
Broeikasgassen
Hoeveel energie in NL is hernieuwbaar?
1/3 van de energie
2/3 van de energie
Wat is belangrijk bij nieuwe producten?
Eenvoudige reparatie
Duurzaamheid in ontwerp
Snelle productie
Korte levensduur
HW bespreken
Lees: §4.5
Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.5
HW
Lees: §4.5
Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.5
Al klaar?
Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.5 uit
HW bespreken
Lees: §4.5
Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.5
Controleer jezelf!
§4.1
Je weet wat natuurlijke hulpbronnen zijn en je kunt voorbeelden geven van hernieuwbare en niet-hernieuwbare hulpbronnen.
Je begrijpt hoe je de ecologische voetafdruk gebruikt om het verbruik van natuurlijke hulpbronnen te meten.
Je kunt uitleggen welke gevolgen duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen heeft voor het milieu.
§4.2
Je weet wat milieuverontreiniging is.
Je begrijpt wat water-, bodem- en luchtverontreiniging zijn en hoe deze met elkaar samenhangen.
Je kunt uitleggen wat de oorzaak van het versterkt broeikaseffect is.
§4.3
Je begrijpt hoe kleding geproduceerd wordt en hoe dit samenhangt met dumping.
Je kunt voorbeelden geven van de manieren waarop bedrijven meer kunnen doen aan mensenrechten.
Je kunt uitleggen hoe de productieketen van kleding duurzamer kan worden.
§4.4
Je weet wat monocultuur is.
Je begrijpt wat de voor- en nadelen zijn van intensieve veehouderij en monocultuur.
Je kunt uitleggen waarom biologische landbouw positief is voor het ecosysteem.
§4.5
Je weet wat recyclen is en je kunt hier een aantal voorbeelden bij noemen.
Je begrijpt hoe de energietransitie zorgt voor een gezonder milieu.
Je kunt uitleggen waarom Nederland toewerkt naar een circulaire economie.
In vogelvlucht
Maak: opdracht 1 t/m 4 van de in vogelvlucht
Samenvatting
Maak: opdracht 1 + 2 van de samenvatting
Oefentoets
Maak: de oefentoets (DIGITAAL)
Begrippen
Leer de begrippen van hoofdstuk 4
Voorbereiden voor het PW
- Samenvatting opdracht maken
- In vogelvlucht maken
- Schrijft de leerdoelen uit (samenvatting). Verwerk hierin ook de begrippen per paragraaf
- Leer de begrippen
- Maak een eigen samenvatting
- Maak de oefentoets (staat alleen digitaal!)
- Bekijk en maak de opdrachten over China en Zwitserland
- Bekijk de opdrachten en teksten van vaardigheid nogmaals
- Neem de LessonUp nog een keer door