Hoofdstuk 4 Duurzaamheid

1 / 196
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolvmbo g, t, mavoLeerjaar 2

In deze les zitten 196 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hoofdstuk 4 Duurzaamheid


Wat is duurzaamheid?

Introductie

Bekijk de introductie afbeelding en lees de introductieteksten op blz. 142/143


Maak: de introductieopdracht op blz. 142/143

Introductie bespreken

Bekijk de introductie afbeelding en lees de introductieteksten op blz. 142/143


Maak: de introductieopdracht op blz. 142/143

Vaardigheden

Lees: teksten van vaardigheden blz. 144/145

Maak opdracht 1 + 2 blz. 144/145

Vaardigheden bespreken

Lees: teksten van vaardigheden blz. 144/145

Maak opdracht 1 + 2 blz. 144/145

§4.1 Het gebruik van natuurlijke hulpbronnen

Leerdoelen:

§4.1

  • Je weet wat natuurlijke hulpbronnen zijn en je kunt voorbeelden geven van hernieuwbare en niet-hernieuwbare hulpbronnen.

  • Je begrijpt hoe je de ecologische voetafdruk gebruikt om het verbruik van natuurlijke hulpbronnen te meten.

  • Je kunt uitleggen welke gevolgen duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen heeft voor het milieu.


De aarde als schatkamer?


  • Veel dingen die je dagelijks gebruikt worden gemaakt uit de grondstoffen: aardolie, hout en metalen

  • Natuurlijke hulpbronnen: alles uit de natuur wat gebruikt wordt om producten te maken

Het gebruik van hulpbronnen

  • Mensen kunnen niet leven zonder hulpbronnen (bijv. water)

  • Hernieuwbare hulpbron: natuurlijke hulpbronnen die bij gebruik niet opraken (water-, wind- zonne-energie)

  • Voor de meeste producten gebruiken we niet-hernieuwbare hulpbronnen

  • Niet-hernieuwbare hulpbronnen: natuurlijke hulpbronnen die bij gebruik opraken

  • Fossiele brandstoffen: brandstoffen die gemaakt zijn van niet-hernieuwbare hulpbronnen (aardolie, aardgas en steenkool)

Welke is een voorbeeld van een hulpbron?

A

Water

B

Boekenkast

C

Goud

D

Stofzuiger

Hoe ontstaan fossiele brandstoffen?

A

Door zonne-energie

B

Door windkracht

C

Door vertering van planten en dieren

D

Door chemische reacties

Welke hulpbron is niet hernieuwbaar?

A

Aardolie

B

Windenergie

C

Zonne-energie

D

Waterkracht

Wat is een nadeel van fossiele brandstoffen?

A

Herbruikbaarheid

B

Laag rendement

C

Milieuvervuiling

D

Duurzaamheid

HW

Lees: §4.1

Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.1


Al klaar?

Schrijf de leerdoelen van §4.1 uit

Leven op grote voet

  • Groeiende wereldbevolking + mensen worden steeds welvarender = meer consumeren (gebruiken steeds meer natuurlijke hulpbronnen)

  • Ecologische voetafdruk: manier om te meten hoeveel natuurlijke hulpbronnen een mens gemiddeld verbruikt

  • Duurzaam: als iets niet of minder belastend is voor het milieu en lang meegaat

  • Milieu: leefomgeving van de mens bestaande uit lucht, water en bodem

  • Uitputting: als natuurlijke hulpbronnen sneller opraken dan dat ze worden aangevuld

Waaruit bestaat de leefomgeving van de mens?

A

Lucht, water, bodem

B

Vogels, insecten

C

Stenen, bomen

Wat is een gevolg van de groeiende wereldbevolking?

A

Vermindering van economische groei

B

Minder voedselproductie

C

Meer vraag naar natuurlijke hulpbronnen

D

Afname van welzijn

Wat is een gevolg van uitputting?

A

Ecosystemen raken in gevaar

B

Verbeterde luchtkwaliteit

C

Meer biodiversiteit

D

Lagere energieprijzen

Welke hulpbron raakt vaak uitgeput?

A

Zonlicht

B

Water

C

Windenergie

D

Aardolie

Wat meet de ecologische voetafdruk?

A

Klimaatveranderingseffecten

B

Gemiddelde levensduur van mensen

C

Natuurlijke hulpbronnenverbruik van een persoon

D

Aantal inwoners in een land

Welke factor beïnvloedt de ecologische voetafdruk het meest?

A

Energieverbruik per persoon

B

Reisfrequentie

C

Aantal huisdieren

D

Opleidingsniveau

Waarom consumeren mensen steeds meer?

A

Omdat ze minder tijd hebben

B

Omdat ze minder inkomen hebben

C

Omdat ze welvarender worden

D

Omdat ze minder geproduceerd wordt

Wat is essentieel voor menselijk leven?

A

Koffie

B

Suiker

C

Schoon water

D

Zout water

Wat is een gevolg van een hoge voetafdruk?

A

Uitputting van natuurlijke hulpbronnen

B

Verbeterde luchtkwaliteit

C

Lagere voedselprijzen

D

Grotere biodiversiteit

Wat betekent uitputting van hulpbronnen?

A

Gratis natuurlijke hulpbronnen

B

Onbeperkt gebruik van hulpbronnen

C

Sneller opraken dan aanvullen

D

Langzaam aanvullen van hulpbronnen

Wat kan de ecologische voetafdruk verlagen?

A

Hogere energieconsumptie

B

Groter huis kopen

C

Minder vlees eten

D

Meer autorijden

Welk element vervuilt vaak de bodem?

A

Zand

B

Lucht

C

Chemische stoffen

D

Gras

Hoe groot is jouw ecologische voetafdruk?

HW

Lees: §4.1

Maak: opdracht 1 t/m 6 van §4.1


Al klaar?

Schrijf de leerdoelen van §4.1 uit

HW bespreken

Lees: §4.1

Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.1



HW

Lees: §4.1

Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.1


Al klaar?

Schrijf de leerdoelen van §4.1 uit

§4.2 Verontreiniging van het milieu

Leerdoelen:

§4.2

  • Je weet wat milieuverontreiniging is.

  • Je begrijpt wat water-, bodem- en luchtverontreiniging zijn en hoe deze met elkaar samenhangen.

  • Je kunt uitleggen wat de oorzaak van het versterkt broeikaseffect is.


Milieuverontreiniging

  • Mens maakt intensief gebruik vd aarde = verontreiniging + uitputting

  • Milieuverontreiniging: vervuiling van de leefomgeving, waarbij we een onderscheid maken in bodem-, lucht- en waterverontreiniging

  • bijv: afval en schadelijke stoffen uit fabrieken/bedrijven, of lozen in rivierwater / lucht, of slechte verwerking huisafval

  • Verkeer (auto's, vliegtuigen, schepen etc.) stoten schadelijke stoffen uit

Bodem, water en lucht

3 soorten milieuverontreiniging:

  1. Waterverontreiniging: als schadelijke stoffen in het water terecht komen (bijv. plastic in zee)

  2. Bodemverontreiniging: als schadelijke stoffen in de bodem terecht komen (bijv. chemische bestrijdingsmiddelen in de landbouw)

  3. Luchtverontreiniging: als schadelijke stoffen in de lucht terecht komen (bijv. uitstoot industrie, landbouwbedrijven, verkeer)

Wat is een voorbeeld van luchtverontreiniging?

A

Uitstoot van industrie

B

Plastic in het water

C

Bodemerosie

D

Zwerfvuil

Wat is een gevolg van luchtverontreiniging?

A

Bodemerosie

B

Wateroverlast

C

Verlies van biodiversiteit

D

Gezondheidsproblemen bij mensen

Wat stoten voertuigen uit?

A

Oxygene en waterdamp

B

Schadelijke stoffen en gassen

C

Zonne-energie en warmte

D

Natuurlijke voedingsstoffen

Wat veroorzaakt bodemverontreiniging?

A

Stikstof in de lucht

B

Verkeersdrukte

C

Plastic in de zee

D

Chemische bestrijdingsmiddelen in de landbouw

Wat veroorzaakt bodemverontreiniging?

A

Groene energieproductie

B

Slechte verwerking van huisafval

C

Verkeersdrukte op snelwegen

D

Afvalscheiding in huishoudens

Wat is een voorbeeld van waterverontreiniging?

A

Bodemerosie door de wind

B

Gebruik van fossiele brandstoffen

C

Lozen van schadelijke stoffen in rivieren

D

Verkeerslawaai in de stad

Welke vorm van verontreiniging is luchtverontreiniging?

A

Vervuiling van de bodem

B

Vervuiling van drinkwater

C

Slechte luchtkwaliteit door verkeer

D

Ongecontroleerde afvaldump

Wat is milieuverontreiniging?

A

Verkeersdrukte op wegen

B

Vervuiling van de leefomgeving

C

Geluidsoverlast van dieren

D

Afvalverwerking in de natuur

Welke stof verontreinigt water?

A

Rook

B

Plastic in zee

C

Stikstof

D

Houtafval

HW bespreken

Lees: §4.1

Maak: opdracht 1 t/m 6 van §4.1



HW bespreken

Lees: §4.1

Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.1



HW

Lees: §4.2

Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.2


Al klaar?

Schrijf de leerdoelen van §4.1 + §4.2 uit

Van luchtverontreiniging naar klimaatverandering

  • Broeikasgassen: gassen die warmte vasthouden, zoals koolstofdioxide (CO2) en methaan, waarmee ze bijdragen aan klimaatverandering

  • In de rook van fabrieken zitten broeikasgassen (CO2)

  • Mensen en dieren ademen CO2 uit

  • Broeikasgassen verstoren evenwicht tussen opwarming en afkoeling

  • Bij voedselproductie in landbouw komt methaan vrij (30x zo sterk als CO2)

  • uitstoot te veel broeikasgassen is belangrijke oorzaak van klimaatverandering

  • Versterkt broeikaseffect: toename van de opwarming van de aarde als gevolg van meer broeikasgassen in de lucht

Welke gas is een belangrijke broeikasgas?

A

Koolstofdioxide (CO2)

B

Zuurstof (O2)

Wat verstoren broeikasgassen?

A

Zure regen

B

Biodiversiteit

C

Evenwicht tussen opwarming en afkoeling

Wat draagt bij aan de broeikasgassen?

A

Verbranding van fossiele brandstoffen

B

Plantenfoto-synthese

Wat kan de opwarming van de aarde verminderen?

A

Duurzame energiebronnen

B

Meer fossiele brandstoffen gebruiken

Welke gassen zijn broeikasgassen?

A

Koolstofdioxide (CO2)

B

Zuurstof

C

Methaan

D

Stikstof

Waar komt methaan vrij tijdens productie?

A

Huishoudens

B

Fabrieken

C

Voedselproductie in landbouw

Wat veroorzaakt het versterkt broeikaseffect?

A

Toename van broeikasgassen

B

Afname van de temperatuur

Wat is een belangrijke oorzaak van klimaatverandering?

A

Uitstoot van broeikasgassen

B

Afname van bomen

C

Toename van zuurstof

Wat is een gevolg van de opwarming?

A

Zeespiegelstijging

B

Koudere winters

Hoeveel sterker is methaan dan CO2?

A

30 keer

B

10 keer

C

50 keer

HW bespreken

Lees: §4.2

Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.2



HW

Lees: §4.2

Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.2


Al klaar?

S Schrijf de leerdoelen van §4.1 + §4.2 uit

§4.3 Problemen in de kledingindustrie

Leerdoelen:

§4.3

  • Je begrijpt hoe kleding geproduceerd wordt en hoe dit samenhangt met dumping.

  • Je kunt voorbeelden geven van de manieren waarop bedrijven meer kunnen doen aan mensenrechten.

  • Je kunt uitleggen hoe de productieketen van kleding duurzamer kan worden.


Dumping

  • Kleding wordt veel geproduceerd in lageloon-landen (Oost-Azië: China, Bangladesh)

  • Grondstoffen (katoen, wol, kunststof) worden verwerkt in fabrieken tot kledingstukken

  • Kledingstukken worden over hele wereld vervoerd en verkocht

  • Bij productie van kleding werken dus bedrijven uit allerlei landen samen

  • Er wordt te veel geproduceerd en veel consumenten dragen kleding heel kort, waarna ze het wegdoen

  • Dumping: als de overschotten van het ene land gratis of voor bodemprijzen worden geëxporteerd naar een ander land

Kleding: een wegwerpproduct?

  • Vanaf de jaren 1980 heeft kleding hoge omloopsnelheid (fast fashion: vaak nieuwe collecties in de winkel) + kleding wordt niet meer afgedragen of gerepareerd + veel kleding wordt weggegooid als mensen het niet meer mooi vinden (soms al na paar keer dragen)

  • Fast fashion: trendgevoelige mode die snel vervangen wordt door een nieuwe collectie

Wat gebeurt er met veel kleding na korte tijd?

A

Het wordt hersteld

B

Het wordt bewaard

C

Het wordt gerecycled

D

Het wordt weggegooid

Wat kan dumping voor gevolgen hebben?

A

Verlies van lokale banen

B

Verbetering van lokale economieën

In welk continent worden veel kledingstukken geproduceerd?

A

Europa

B

Noord-Amerika

C

Oost-Azië

D

Afrika

Wat wordt vaak gebruikt als grondstof voor kleding?

A

Goud

B

Katoen

C

Plastic flessen

D

Hout

Wat is dumping?

A

Producten zonder kwaliteitscontrole verkopen

B

Overschotten gratis of goedkoop exporteren

Wat kan een land doen tegen dumping?

A

De export verbieden van eigen producten

B

Importheffingen instellen

Wat is een probleem bij de kledingproductie?

A

Te weinig variëteit

B

Te veel recycling

C

Hoge kosten

D

Te veel productie

Waarom wordt dumping vaak gedaan?

A

Voor het verhogen van de productieprijzen

B

Om marktaandeel in een ander land te winnen

Wie werken samen bij de kledingproductie?

A

Enkel buitenlandse bedrijven

B

Alleen lokale bedrijven

C

Bedrijven uit verschillende landen

D

Consumenten

Wie kan last hebben van dumping?

A

Internationale consumenten

B

Lokale producenten

HW bespreken

Lees: §4.2

Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.2



HW

Lees: §4.3

Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.3


Al klaar?

Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.3 uit

Problemen bij de productie

  • Productieketen: stappen die gezet worden in de productie van grondstof tot eindproduct

  • Recordtempo van productie zorgt voor problemen:

    1. Grondstofwinning: natuurlijke hulpbronnen staan onder druk (bijv. aardolie nodig voor polyester)

    2. Productiebedrijven: veel water en gif gebruikt om lappen stof te maken + slechte werkomstandigheden (60 uur per week). Mensen vertrekken vaak van het platteland naar stad om in fabriek te werken (levert meer geld op)

    3. Transport: kledingstukken worden over hele wereld getransporteerd, kost veel brandstof

  • Mensenrechten: rechten van vrijheden die voor alle mensen gelden, en die ervoor moeten zorgen dat mensen beschermd worden en in veiligheid kunnen leven

Kleine verbeteringen

  • Nog steeds groeiende vraag naar fast fashion, maar ook stappen naar duurzamer produceren:

    1. Minder gebruik vervuilende verfstoffen voor textiel

    2. Hergebruik van afvalstoffen (grondstoffen voor nieuwe producten)

  • Greenwashing: bedrijven die doen alsof ze milieubewust bezig zijn, terwijl dat in werkelijkheid niet zo is (verbetering van hun imago)

Waarom doen bedrijven aan greenwashing?

A

Om de natuur te redden

B

Verbeteren van hun imago

Wat vermindert de vervuiling in textiel?

A

Meer kleurstoffen toevoegen

B

Goedkopere materialen gebruiken

C

Minder gebruik vervuilende verfstoffen

D

Sneller produceren van kleding

Wat is een gevolg van fast fashion?

A

Minder interesse in mode

B

Groeiende vraag naar goedkope kleding

C

Stijgende productiekosten

D

Afname van online winkelen

Wat is een probleem van grondstofwinning?

A

Natuurlijke hulpbronnen staan onder druk

B

Productiebedrijven gebruiken geen water

Wat is een teken van greenwashing?

A

Vage milieubeloften zonder bewijs

B

Transparante duurzaamheidsrapporten

Hoe kunnen consumenten greenwashing herkennen?

A

Blind vertrouwen op advertenties

B

Zoeken naar duidelijke certificaten

Wat is een probleem van fast fashion?

A

Hoge prijzen voor kleding

B

Te weinig keuze in stijlen

C

Vervuilende verfstoffen voor textiel

D

Langdurige productietijden

Wat is greenwashing?

A

Echte milieuvriendelijke initiatieven ondersteunen

B

Bedrijven doen alsof ze milieuvriendelijk zijn

Welke stap wordt gezet voor duurzaamheid?

A

Vermijden van recycling

B

Gebruik van meer plastic

C

Hergebruik van afvalstoffen

D

Verhoogde productie van nieuwe kleding

Wat zijn nieuwe grondstoffen voor producten?

A

Oude meubels

B

Verpakkingsmaterialen

C

Nieuwe synthetische stoffen

D

Afvalstoffen hergebruiken

Welke stap volgt na de productie?

A

Productontwikkeling

B

Distributie naar de klant

C

Verpakking van het product

D

Grondstoffen verzamelen

Welke sectoren zijn vaak betrokken bij greenwashing?

A

Voedsel, mode en energie

B

Onderwijs en gezondheidszorg

Hoeveel uur werken mensen gemiddeld in fabrieken in lageloonlanden?

A

60 uur per week

B

20 uur per week

Waarom zijn mensenrechten belangrijk?

A

Biedt basis voor een vredige samenleving

B

Zorgen voor bescherming van individuen

C

Zorgen voor meer conflicten

D

Beperken de vrijheid van meningsuiting

Wat gebeurt met grondstoffen in de productie?

A

Ze worden weggegooid

B

Ze blijven onveranderd

C

Ze worden geanalyseerd

D

Ze worden omgevormd tot producten

Wanneer werden de mensenrechten universeel verklaard?

A

In 1989

B

In 1948

C

In 1776

D

Na de Tweede Wereldoorlog

Wat is een laatste stap in de keten?

A

Productieoptimalisatie

B

Kwaliteitscontrole

C

Grondstoffen bewerken

D

Verkoop aan de consument

Wat zijn mensenrechten?

A

Rechten voor alleen bepaalde groepen

B

Rechten voor bescherming en veiligheid

C

Rechten die voor iedereen gelden

D

Rechten die altijd kunnen worden genegeerd

Wat kost veel brandstof tijdens productie?

A

Productie van handgemaakte kleding

B

Transport van kledingstukken wereldwijd

Waarom verhuizen mensen naar de stad?

A

Voor rustiger leven op het platteland

B

Voor beter betaalde fabriekswerk

Wie moet mensenrechten respecteren?

A

Alleen rijke landen

B

Enkel internationale organisaties

C

Iedereen in de samenleving

D

Overheden en regeringen

Wat is een voorbeeld van een mensenrecht?

A

Recht op leven

B

Recht op vrijheid van meningsuiting

C

Recht op onbeperkt inkomen

D

Recht op persoonlijke voorkeur

Wat is de eerste stap in de productieketen?

A

Distributie naar winkels

B

Verpakken van het eindproduct

C

Verzamelen van grondstoffen

D

Marketing en verkoop

Wat wordt veel gebruikt voor stofproductie?

A

Water en gifstoffen

B

Enkel natuurlijke materialen

Wat komt na de verpakking?

A

Productieplanning

B

Distributie naar winkels

C

Verzamelen van grondstoffen

D

Productontwerp

HW bespreken

Lees: §4.3

Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.3



HW

Lees: §4.3

Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.3


Al klaar?

Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.3 uit

China en Zwitserland

Bekijk de afbeeldingen en teksten van China en Zwitserland in je boek blz. 164 t/m 167

Maak: opdracht 1 t/m 4 China en Zwitserland blz. 166/167

China en Zwitserland bespreken

Bekijk de afbeeldingen en teksten van China en Zwitserland in je boek blz. 164 t/m 167

Maak: opdracht 1 t/m 4 China en Zwitserland blz. 166/167

§4.4 Landbouw en milieu

Leerdoelen:

§4.4

  • Je weet wat monocultuur is.

  • Je begrijpt wat de voor- en nadelen zijn van intensieve veehouderij en monocultuur.

  • Je kunt uitleggen waarom biologische landbouw positief is voor het ecosysteem.


Landbouw in Nederland

  • Snel groeiende bevolking na WO II (meer voedsel nodig) --> moderniseren landbouw: ruilverkaveling + specialiseren in één gewas + machines en kunstmest

  • Monocultuur: het op grote schaal verbouwen van hetzelfde gewas. Hierdoor raakt de bodem veel voedingsstoffen kwijt.

  • Bodemdegradatie: het minder vruchtbaar worden van de grond door bijvoorbeeld intensief gebruik in de landbouw, langdurige droogt of gebruik zware machines

Gevolgen van de intensieve veehouderij

  • Modernisering erg succesvol-->groot deel voor export

  • NL is een van de grootste exporteurs van landbouwproducten ter wereld

  • Intensieve veehouderij: vorm van veeteelt waarin er veel dieren op een klein oppervlakte worden gehouden (goedkoop produceren) --> levert veel mest op en daaruit komt veel methaan (versterkt broeikaseffect). Daarnaast moet veel voer worden geïmporteerd + slecht welzijn dieren

Wat kan langdurige droogte veroorzaken?

A

Bodemdegradatie

B

Vermindering van erosie

C

Verbetering van plantengroei

D

Hogere oogstopbrengsten

Wat is een gevolg van intensieve veehouderij?

A

Minder voerimport nodig

B

Verbeterd dierenwelzijn

C

Hogere export van landbouwproducten

D

Veel mestproductie

Wat versterkt het broeikaseffect?

A

Methaan uit mest

B

Oplossingen voor duurzame energie

C

Intensieve veehouderij

D

Afname van bossen

Wat produceert intensieve veehouderij veel van?

A

Landbouwproducten

B

Water

C

Zuurstof

D

Methaan

Welke factor draagt bij aan bodemdegradatie?

A

Natuurlijke begrazing

B

Hoge regenval

C

Duurzame teeltmethodes

D

Intensief gebruik in de landbouw

Wat was een oorzaak van de landbouwmodernisering?

A

Minder vraag naar voedsel

B

Afname van landbouwgrond

C

Snel groeiende bevolking na WO II

D

Uitvoering van traditionele technieken

Wat is een methode van landbouwmodernisering?

A

Ruilverkaveling

B

Verhogen van dierenpopulatie

C

Verlaging van irrigatiecapaciteit

D

Gebruik van traditionele zaden

Wat is een gevolg van zware machines?

A

Verdichting van de bodem

B

Verhoogde luchtcirculatie

C

Betere waterdoorlatendheid

D

Minder bodemerosie

Waarom is Nederland een grote exporteur?

A

Hoogwaardige landbouwproducten

B

Korte afstand tot zee

C

Laag inwoneraantal

D

Modernisering van de landbouw

Hoe kan bodemdegradatie worden voorkomen?

A

Intensievere monocultuur toepassen

B

Duurzame landbouwpraktijken toepassen

C

Zwaar machinaal bewerken

D

Meer chemische meststoffen gebruiken

Wat is een kenmerk van intensieve veehouderij?

A

Goedkope productie

B

Natuurlijke leefomgeving

C

Veel dieren op kleine oppervlakte

D

Geen voerimport

Wat is bodemdegradatie?

A

Verhogen van vruchtbaarheid van de grond

B

Minder vruchtbaar worden van de grond

C

Vermindering van watergebruik

D

Toename van biodiversiteit

Wat werd vaak gebruikt in de moderne landbouw?

A

Machines en kunstmest

B

Natuurlijke mest alleen

C

Handmatige oogsttechnieken

D

Verschillende gewassen tegelijk

Wat gebeurt er met de bodem bij monocultuur?

A

De bodem wordt vruchtbaarder

B

Bodemkwaliteit neemt af

C

De bodem verliest voedingsstoffen

D

De bodem raakt nooit uitgeput

Wat is monocultuur?

A

Op grote schaal gewassen telen

B

Het verbouwen van hetzelfde gewas

C

Diversiteit in gewassen bevorderen

D

Bodemverontreiniging voorkomen

Waarom is monocultuur problematisch?

A

Het verhoogt ziektes in gewassen

B

Het vermindert biodiversiteit

C

Het is goed voor bodemgezondheid

D

Het verhoogt de oogstkwaliteit

HW bespreken

Lees: §4.3

Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.3



HW

Lees: §4.4

Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.4


Al klaar?

Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.4 uit

Gevolgen voor het milieu

  • Ecosysteem: het geheel van levende wezens en de natuur dat invloed op elkaar heeft

  • Als een deel van planten/dieren wegvalt wordt gehele ecosysteem aangetast (hebben elkaar nodig om te overleven)

  • Manier van landbouw heeft gevolgen voor ecosysteem: intensieve landbouw put bodem uit + gebruik bestrijdingsmiddelen zorgt voor schadelijke stoffen in ecosysteem.

Het moet anders, maar hoe?

  • NL landbouw duurzamer maken door:

    1. Biologische landbouw: landbouw waarbij zo min mogelijk kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, en waarbij veel aandacht is voor een gezonde bodem en dierenwelzijn

    1. Kleinere ecologische voetafdruk: lokaal veevoer + geen chemische bestrijdingsmiddelen

    2. Gemengd bedrijf: zowel akkerbouw als veeteelt (circulair)

Wat is een voordeel van biologische landbouw?

A

Meer chemische bestrijdingsmiddelen

B

Lokaal veevoer gebruiken

C

Kleinere ecologische voetafdruk

D

Grotere afstand tot veevoer

Waarom is dierenwelzijn belangrijk?

A

Gezonde dieren zijn productiever

B

Bevordert duurzame landbouw

C

Dieren hebben geen invloed op landbouw

D

Slechts belangrijk voor vleesproductie

Hoe beïnvloedt intensieve landbouw het ecosysteem?

A

Verhoogt biodiversiteit

B

Put de bodem uit

C

Verbetert de bodemkwaliteit

D

Veroorzaakt schadelijke stoffen

Wat is een kenmerk van duurzame landbouw?

A

Gebruik van natuurlijke bestrijdingsmiddelen

B

Afhankelijkheid van kunstmest

C

Geen aandacht voor milieu

D

Behoud van biodiversiteit

Waarom zijn soorten afhankelijk van elkaar?

A

Om te overleven

B

Omdat ze in dezelfde ruimte leven

C

Voor voedsel en schuilplaatsen

D

Ze zijn concurrenten van elkaar

Wat is een ecosysteem?

A

Alleen planten en dieren samen

B

Een gesloten omgeving zonder interactie

C

Natuur die op elkaar invloed heeft

D

Een geheel van levende wezens

Wat is een gevolg van bestrijdingsmiddelen?

A

Versterkt het ecosysteem

B

Vernietigt ongedierte effectief

C

Schadelijk voor het ecosysteem

D

Heeft geen invloed op dieren

Wat houdt een gemengd bedrijf in?

A

Enkel akkerbouw zonder dieren

B

Circulaire landbouwpraktijken

C

Akkerbouw en veeteelt samen

D

Geen aandacht voor bodemgezondheid

Welke stof wordt vaak gebruikt in de landbouw?

A

Bestrijdingsmiddelen

B

Natuurlijke compost

C

Chemische meststoffen

D

Zonlicht

Wat is een gevolg van intensieve landbouw?

A

Bodemuitputting

B

Betere bodemkwaliteit

C

Verhoogde biodiversiteit

D

Schadelijke stoffen in ecosysteem

Wat gebeurt er als een soort wegvalt?

A

Er ontstaan geen gevolgen

B

Het ecosysteem blijft gelijk

C

Ecosysteem wordt aangetast

D

Andere soorten zijn afhankelijk

Wat is biologische landbouw?

A

Minimaal kunstmest en chemische middelen

B

Aandacht voor gezonde bodem

C

Maximaal gebruik van kunstmest

D

Geen aandacht voor dierenwelzijn

Waarom is biodiversiteit belangrijk?

A

Verhoogt veerkracht van ecosystemen

B

Beperkt grondgebruik

C

Vermindert voedselproductie

D

Ondersteunt ecosysteemdiensten

Wat gebeurt er met de bodem bij intensieve landbouw?

A

Vermindering van voedingsstoffen

B

Bodem wordt vruchtbaarder

C

De bodem raakt uitgeput

D

Bodem wordt steviger

Wat is een negatief effect van bestrijdingsmiddelen?

A

Doden van nuttige insecten

B

Vervuiling van het ecosysteem

C

Verbetering van luchtkwaliteit

D

Versterking van plantengroei

HW bespreken

Lees: §4.4

Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.4



HW

Lees: §4.4

Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.4


Al klaar?

Lees: §4.4 + Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.4 (als je die nog niet af had)

Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.4 uit

§4.5 Op weg naar een circulaire economie

Leerdoelen:

§4.5

  • Je weet wat recyclen is en je kunt hier een aantal voorbeelden bij noemen.

  • Je begrijpt hoe de energietransitie zorgt voor een gezonder milieu.

  • Je kunt uitleggen waarom Nederland toewerkt naar een circulaire economie.

Recyclen kan je leren

  • Recyclen: afvalstoffen opnieuw verwerken tot producten

  • Recyclen in NL vanaf eind 19e eeuw. Nu wordt 60% van het afval gescheiden opgehaald (groen, glas, plastic)

  • Door afval te scheiden kun je het beter recyclen. Bijv. papier is gemengd met restafval, dan moet alles verbrand worden, want is niet meer te recyclen


Van recycling naar zero waste

  • Niet alleen papier en plastic recyclen maar ook onderdelen hergebruiken. bijv. onderdelen wasmachine hergebruiken in nieuwe apparaten.

  • Hoe meer er gerecycled wordt hoe beter voor de natuur/klimaat.

  • Problemen: recyclen kost ook energie + niet alle apparaten kunnen volledig worden hergebruikt

  • Ecologische voetafdruk verkleinen door: minder plastic verbruiken + langer met spullen doen

  • Zero waste: helemaal geen afval meer, alles wordt volledig hergebruikt (gerecycled)

Wat is een voorbeeld van hergebruik?

A

Papier opnieuw maken

B

Afval in de vuilnisbak gooien

C

Flessen opnieuw gebruiken

D

Afval verbranden

Hoe kan je voedselverspilling verminderen?

A

Maaltijdplanning

B

Restjes gebruiken

C

Eten weggooien

D

Te veel kopen

Waarom is afval scheiden belangrijk?

A

Beter recyclen mogelijk

B

Minder afval produceren

C

Meer ruimte in vuilnisbak

D

Sneller afval ophalen

Wat is een probleem van recyclen?

A

Recyclen kost ook energie

B

Het is altijd volledig herbruikbaar

Hoe kun je langer met spullen doen?

A

Nieuwe spullen kopen bij elke schade

B

Repareren in plaats van weggooien

Wat is een voordeel van recyclen?

A

Beter voor natuur en klimaat

B

Het veroorzaakt meer afval

Sinds wanneer wordt er in Nederland gerecycled?

A

Jaar 2000

B

Eind 19e eeuw

C

Begin 20e eeuw

D

Eind 21e eeuw

Welke afvalsoorten worden vaak gescheiden?

A

Hout, textiel, metaal

B

Chemisch, organisch, elektronisch

C

Papier, restafval, voedsel

D

Groen, glas, plastic

Wat is een voordeel van minder plastic?

A

Hogere kosten voor consumenten

B

Vermindering van vervuiling

Waarom is het belangrijk om minder plastic te gebruiken?

A

Het heeft geen invloed op het klimaat

B

Het helpt het milieu te beschermen

Wat kan je doen met oude spullen?

A

In de prullenbak gooien

B

Doneren aan een goed doel

Wat is het doel van zero waste?

A

Meer afval creëren

B

Geen afval meer produceren

C

Alles volledig hergebruiken

D

Afval in de natuur dumpen

Wat percentage van het afval wordt gescheiden opgehaald?

A

50%

B

60%

C

70%

D

80%

Wat kan hergebruikt worden uit apparaten?

A

Onderdelen van wasmachines

B

Papier en plastic

Welke actie bevordert zero waste?

A

Grootverpakkingen kopen

B

Duurzaam winkelen

C

Minder consumptie

D

Snel kopen en weggooien

Wat is een manier om plastic te verminderen?

A

Herbruikbare tassen gebruiken

B

Plastic wegwerpbekers kopen

Waarom is recyclen goed voor het milieu?

A

Het vermindert afval en bespaart grondstoffen

B

Het kost veel energie

Wat is een voorbeeld van hergebruik?

A

Papier opnieuw in de printer stoppen

B

Onderdelen in nieuwe apparaten gebruiken

Wat gebeurt er met gemengd papierafval?

A

Moet verbrand worden

B

Wordt opnieuw gebruikt

C

Gaat naar compost

D

Wordt gerecycled

HW bespreken

Lees: §4.4

Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.4



HW

Lees: §4.5

Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.5


Al klaar?

Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.5 uit

Een stapje verder

  • Duurzame energie: energie die schoon, zonder uitstoot van broeikasgassen, wordt opgewekt

  • Duurt even voor je aankoop hebt terugverdiend, maar daarna goedkoop + goed voor het milieu

  • NL: 1/3 alle energie komt uit hernieuwbare hulpbronnen, 2/3 nog steeds uit fossielen brandstoffen.

  • Energie-transitie: overgang van energie uit aardolie, aardgas en steenkool naar duurzame energie zoals wind- en zonne-energie

  • Doel NL 2050: 95% minder broeikasgassen uitstoten + volledig duurzame economie.

  • Circulaire economie: economie die volledig duurzaam is en waarin afvalstoffen van het ene product grondstoffen worden van een ander product

  • Uitdaging: bij ontwerpen van nieuwe producten al nadenken over hoe het hergebruikt kan worden + moeten makkelijker en voordeliger gerepareerd kunnen worden

Wat is een voordeel van duurzame energie?

A

Goed voor het milieu

B

Altijd duur in aanschaf

Welke fossiele brandstof is niet duurzaam?

A

Aardgas

B

Windenergie

C

Zonne-energie

D

Aardolie

Wat is een uitdaging bij productontwerp?

A

Maximale winst maken

B

Eenvoudig te repareren zijn

C

Herbruikbaarheid van producten

D

Goede marketingstrategieën

Welke energiebronnen zijn duurzaam?

A

Steenkool

B

Zonne-energie

C

Aardgas

D

Windenergie

Wat gebeurt er met afvalstoffen?

A

Geen waarde meer

B

Grondstoffen voor nieuwe producten

C

Afval voor stortplaatsen

D

Herbruikbare materialen

Wat is duurzame energie?

A

Energie zonder uitstoot van broeikasgassen

B

Energie uit fossiele brandstoffen

Wat is een nadeel van duurzame energie?

A

Direct goedkoop bij aankoop

B

Terugverdientijd kan lang zijn

Wat is een doel van de energie-transitie?

A

Duurzame energiebronnen stimuleren

B

Hogere CO2-uitstoot

C

Meer gebruik van steenkool

D

Klimaatverandering bestrijden

Wat moet je doen om duurzame energie te gebruiken?

A

Vervangen van fossiele brandstoffen

B

Investeren in zonnepanelen

Wat is een voordeel van circulaire economie?

A

Lagere kosten

B

Minder afval

C

Hogere productieprijzen

D

Meer vervuiling

Wat is het doel voor NL in 2050?

A

Volledig duurzame economie

B

Afhankelijk zijn van steenkool

C

Meer aardolie gebruiken

D

95% minder broeikasgassen uitstoten

Wat is een circulaire economie?

A

Economie zonder producten

B

Duurzame productontwikkeling

C

Economie zonder afvalstoffen

D

Economie met veel afval

Wat moet NL verminderen voor energie-transitie?

A

Fossiele brandstoffen

B

Windenergie

C

Zonne-energie

D

Broeikasgassen

Hoeveel energie in NL is hernieuwbaar?

A

1/3 van de energie

B

2/3 van de energie

Wat is belangrijk bij nieuwe producten?

A

Eenvoudige reparatie

B

Duurzaamheid in ontwerp

C

Snelle productie

D

Korte levensduur

HW bespreken

Lees: §4.5

Maak: opdracht 1 t/m 3 van §4.5



HW

Lees: §4.5

Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.5


Al klaar?

Schrijf de leerdoelen van §4.1 t/m §4.5 uit

HW bespreken

Lees: §4.5

Maak: opdracht 4 t/m 6 van §4.5



Controleer jezelf!

§4.1

  • Je weet wat natuurlijke hulpbronnen zijn en je kunt voorbeelden geven van hernieuwbare en niet-hernieuwbare hulpbronnen.

  • Je begrijpt hoe je de ecologische voetafdruk gebruikt om het verbruik van natuurlijke hulpbronnen te meten.

  • Je kunt uitleggen welke gevolgen duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen heeft voor het milieu.

§4.2

  • Je weet wat milieuverontreiniging is.

  • Je begrijpt wat water-, bodem- en luchtverontreiniging zijn en hoe deze met elkaar samenhangen.

  • Je kunt uitleggen wat de oorzaak van het versterkt broeikaseffect is.

§4.3

  • Je begrijpt hoe kleding geproduceerd wordt en hoe dit samenhangt met dumping.

  • Je kunt voorbeelden geven van de manieren waarop bedrijven meer kunnen doen aan mensenrechten.

  • Je kunt uitleggen hoe de productieketen van kleding duurzamer kan worden.

§4.4

  • Je weet wat monocultuur is.

  • Je begrijpt wat de voor- en nadelen zijn van intensieve veehouderij en monocultuur.

  • Je kunt uitleggen waarom biologische landbouw positief is voor het ecosysteem.

§4.5

  • Je weet wat recyclen is en je kunt hier een aantal voorbeelden bij noemen.

  • Je begrijpt hoe de energietransitie zorgt voor een gezonder milieu.

  • Je kunt uitleggen waarom Nederland toewerkt naar een circulaire economie.

In vogelvlucht

Maak: opdracht 1 t/m 4 van de in vogelvlucht

Samenvatting

Maak: opdracht 1 + 2 van de samenvatting

Oefentoets

Maak: de oefentoets (DIGITAAL)

Begrippen

Leer de begrippen van hoofdstuk 4

Voorbereiden voor het PW

- Samenvatting opdracht maken

- In vogelvlucht maken

- Schrijft de leerdoelen uit (samenvatting). Verwerk hierin ook de begrippen per paragraaf

- Leer de begrippen

- Maak een eigen samenvatting

- Maak de oefentoets (staat alleen digitaal!)

- Bekijk en maak de opdrachten over China en Zwitserland

- Bekijk de opdrachten en teksten van vaardigheid nogmaals

- Neem de LessonUp nog een keer door