Hechting
Hechting
Ondewerpen van vandaag
Definitie van hechting
Het belang van goede hechting
Hechtingsproces bij de doelgroep LVB
Verschillende hechtingsstijlen
Praktische tips voor begeleiders
Hechting, waar denk je aan?
Definitie van Hechting
Hechting is de duurzame, emotionele en liefdevolle band tussen een kind en zijn ouder(s) of verzorger(s), cruciaal voor de sociaal-emotionele ontwikkeling (NJI).
Deze band biedt veiligheid en troost, waardoor een kind de wereld durft te verkennen. Het proces begint al tijdens de zwangerschap en ontwikkelt zich vooral in het eerste levensjaar.
Belang van hechting
Piramide van Mashlow met de menselijke levensbehoeften
3e laag: Behoefte aan sociaal contact
Fases van gehechtheid
0-6 maanden: Baby reageert op een volwassenen
6 - 12 maanden: Baby reageert op een specifieke volwassene (moeder, vader, vaste verzorger). Scheiding levert protest op
Fases van gehechtheid
12 - 18 maanden: Ouder en kind gaan op elkaar inspelen
18 + maanden: Besef van een ander met gevoelens ontstaat, baby leert dat hij/zij een eigen wil heeft
*voorbeelden van veilige hechting. Wanneer een fase verstoord wordt dan heeft dit gevolgen voor alle latere fases
Still face experiment
Baby’s beginnen vertrouwde personen te herkennen.
Ze reageren positiever op hun primaire verzorger(s).
Geen duidelijke scheidingsangst: ze raken meestal niet overstuur als iemand anders voor ze zorgt.
Hechtingsfase / duidelijke gehechtheid
(6/8 maanden – 18/24 maanden)
Sterke voorkeur voor de hechtingsfiguur (meestal ouders).
Scheidingsangst: het kind raakt overstuur wanneer de verzorger weggaat.
Vreemdenangst kan optreden.
Het kind kruipt/lopen om de verzorger op te zoeken: “veilig basis”-gedrag.
Doel-corrigerende gehechtheidsrelatie
(vanaf ± 2 jaar – 4 jaar)
Het kind begint te begrijpen dat de ouder eigen doelen en plannen heeft.
Meer wederkerigheid: het kind kan wachten of afspraken begrijpen.
Minder intense scheidingsangst.
De gehechtheidsrelatie wordt meer stabiel en gebaseerd op vertrouwen.
Fasen van gehechtheid
-Van 0-6 maanden reageert de baby op gedrag van de volwassene, maar niet duidelijk op een specifiek persoon.
-Vanaf 6 maanden is het kind meer en meer gericht op een specifiek persoon, de vaste verzorger. Scheiding levert dan ook protest op.
Rond 8-12 maanden zie je het eerste hechtingsgedrag. Er ontstaat angst voor vreemden (eenkennigheid).
Fasen van gehechtheid
-Rond de 12 maanden zie je echte gehechtheidrelaties. Ouders en kind gaan gedrag steeds meer op elkaar afstemmen (wederkerigheid). Hun ouders ervaren ze als betrouwbaar. Ze weten dat ze niet ver weg zullen zijn en beschikbaar zijn voor aanmoediging, troost en hulp.
-Rond de 18 maanden ontdekt het kind zichzelf als een individu met een eigen wil. Vanaf deze leeftijd leren kinderen steeds meer rekening te houden met de ander.
Noem drie factoren die van invloed zijn op het hechtingsproces
Factoren die van invloed zijn op het hechtingsproces
Factoren in het kind zelf
Factoren in de ouders
Factoren in de omgeving
Factoren bij het kind
Temperament
Druk, rustig, gevoelig of juist flexibel – dit beïnvloedt hoe een baby reageert op verzorgers.
Gezondheid & ontwikkeling
Prematuur, lichamelijke problemen of ontwikkelingsachterstanden kunnen hechting moeilijker maken.
Basisbehoeften
Als een kind honger heeft, slecht slaapt of niet comfortabel is, vraagt het extra zorg en troost.
Factoren bij de ouder of verzorger
Beschikbaarheid en aandacht
Hoeveel tijd en energie de verzorger heeft om te reageren op signalen van het kind.
Sensitief en responsief reageren
Het vermogen om signalen van het kind te herkennen en er op een passende manier op te reageren.
Stress of emotionele problemen
Bijvoorbeeld depressie, burn-out, financiële zorgen of relatieproblemen.
Opvoedingsstijl
Warm, voorspelbaar en steunend gedrag bevordert veilige hechting.
Factoren in de omgeving
Stabiliteit en voorspelbaarheid
Een rustige, veilige omgeving geeft het kind houvast.
Wisselende verzorgers
Veel wisselingen in de opvang kunnen hechting vertragen.
Groepsgrootte en werkdruk
In kleine groepen en met minder stress kunnen pedagogisch medewerkers beter afstemmen op het kind.
Veilige hechting
Veilige hechting
Belangrijk voor hechting is dat de baby te maken heeft met een klein groepje van verzorgers.
Een goede hechtingsfiguur biedt het kind op een liefdevolle manier een stabiele en betrouwbare omgeving in fysiek en emotioneel opzicht.
Een veilig gehecht kind kan de scheiding met de ouders goed aan. Het huilt misschien even maar gaat al gauw over tot de orde van de dag.
Kenmerkend voor veilige hechting is dat het kind (lichamelijk) contact zoekt met de hechtingsfiguur na een periode van scheiding.
Veilige hechting is van belang voor de totale ontwikkeling van het kind.
Ainsworth (Student van Bowlby)
Mary Ainsworth heeft onderzoek gedaan naar de verschillende vormen of patronen van interactie tussen opvoeder en kind. Zij onderzocht hoe gehechtheidsgedrag wordt opgeroepen in stressvolle situaties.
Om dit te onderzoeken heeft zij de vreemde situatie test bedacht.
Opdracht
Omschrijf de 8 stappen die Ainsworth ontwikkeld heeft in de "Strang situation".
Beschrijf per stap wat er gebeurt bij een VEILIGE hechting!
8 Fases Ainsworth
1. Ouders en kind komen binnen in de onderzoeksruimte
Het kind kan wennen aan de nieuwe omgeving.
2. Ouder en kind alleen in de kamer
Het kind gaat spelen; ouder is aanwezig als veilige basis.
3. Onbekende volwassene komt binnen
De vreemde praat met de ouder en probeert contact te maken met het kind.
4. Ouder verlaat de kamer (eerste separatie)
Het kind blijft alleen met de vreemde → observatie van scheidingsreactie.
De vreemde probeert het kind te troosten → kijken of het kind liever de ouder heeft.
8. Ouder komt terug (tweede hereniging)
Dit is het meest bepalende moment voor het bepalen van de hechtingsstijl.
4. Ouder verlaat de kamer (eerste separatie)
Het kind blijft alleen met de vreemde → observatie van scheidingsreactie.
5. Ouder komt terug, vreemde gaat weg (eerste hereniging)
Belangrijk moment: het kind laat zien hoe het reageert op de terugkeer van de gehechtheidsfiguur.
6. Ouder verlaat opnieuw de kamer (tweede separatie)
Het kind is nu helemaal alleen.
7. De vreemde komt terug
De vreemde probeert het kind te troosten → kijken of het kind liever de ouder heeft.
8. Ouder komt terug (tweede hereniging)
Dit is het meest bepalende moment voor het bepalen van de hechtingsstijl.
Bij een veilige hechting
Het kind huilt als de ouder weggaat.
Het kind zoekt troost bij terugkomst.
Het kind kalmeert snel door de ouder.
Het kind durft te spelen en te ontdekken wanneer de ouder in de buurt is (veilige basis).
Volgende week....
John Bowlby
Zelfbeeld van veilig gehecht kind
Een gevoel waardevol te zijn als mens.
Een gevoel van trots zijn op wat je kunt.
Vertrouwen in jezelf en je mogelijkheden.
Vertrouwen van/in de mensen om je heen, dat ze het beste met je voor hebben
Het gevoel dat mensen er voor je zijn.
Ervaren van loyaliteit en dit zelf ook zijn
Patronen van “normaal” gedrag, omdat je geleerd hebt, hoe je met bepaalde situaties het beste om kunt gaan.
Schrijf op wat je terug ziet over veilige hechting.
Onveilige hechting
Als een verzorger onjuist of te weinig reageert op behoeften en gevoelens van het kind, heeft dit negatieve invloed op de hechting. Dit heeft weer grote invloed op de sociale en persoonlijke ontwikkeling in de peuter en kleuterjaren.
Een onveilig kind voelt geen houvast en zekerheid. Het komt niet goed tot spel. Naar de hechtingsfiguur vertoont het zowel afwerend als afhankelijk gedrag.
Onveilige hechting
Kenmerkend voor onveilige hechting is dat het kind de hechtingsfiguur afweert of vermijdt na een periode van afwezigheid.
Onveilige hechting is het resultaat van een falende wisselwerking tussen ouders en kind (ouders troosten hun huilende kind niet, een kind blijft huilen ondanks pogingen van de ouders het kind te troosten).
Zelfbeeld onveilig gehecht kind
Het gevoel zich van binnen onrustig en onveilig te voelen.
Geen vertrouwen in zichzelf/ anderen.
Het gevoel nergens bij te horen, het gevoel waardeloos te zijn.
Gedragspatroon ontwikkelen om zich te handhaven.
Niet ervaren dat je regels volgt, omdat degene die om jou geeft dat fijn vindt.
Geen waarden en normen eigen gemaakt.
Ze hebben niet ervaren dat iemand iets voor je doet, omdat ze je aardig vinden.
Jouw taak als PM'er
Veilig gevoel en vertrouwen bieden
Contact maken; interactie
Openstaan voor gevoelens: sensitief responsief zijn -> veerkracht bij het kind
Belonen en straffen
Bij kinderen tot 12 jaar is positieve feedback het meest effectief; daarna negatieve feedback
BPV-ervaring
Wat zie jij terug over het thema hechting in de beroepspraktijk (BPV)
Wat is een hechtingstoornis?
Een hechtingsstoornis is een psychische aandoening die in het DSM-IV is ingedeeld bij de ontwikkelingsstoornissen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen het geremde en het ongeremde type.
Kinderen die aan deze stoornis lijden, slagen er niet in om zich op een gepaste wijze emotioneel te hechten aan hun ouders of anderen die voor hen zorgen.
Wat is een hechtingstoornis?
De ernst en duur van de aandoening is afhankelijk van een aantal factoren. Verbetering treedt op bij veilig onderkomen. Een hechtingsstoornis is gevoelig voor co morbiditeit (2 of meer stoornissen).
Mogelijke symptomen hechtingsstoornis
Babyleeftijd: maakt niet/nauwelijks (oog)contact, reageert niet/nauwelijks op omgeving
Peuterleeftijd: ontremde peuter of de passieve peuter.
Basisschoolleeftijd: driftenkind, in schijn aangepaste kind, het kind met twee gezichten, het agressieve kind, het kind dat het laat afweten, het kind dat nergens raad mee weet, de intellectualist.
Geremde type
Emotioneel zijn de relaties korter en oppervlakkiger dan normaal. Het kind gedraagt zich overdreven waakzaam, weigert toenadering van verzorgers, verzet zich tegen troosten en spelen en kan sociaal geïsoleerd raken. Het kind voelt zich steeds afgewezen en niet gewenst, reageert vaak onvoorspelbaar en gedraagt zich tegenstrijdig; het kind kent een aanhoudende toestand van stress en hulpeloosheid en zal als reactie hierop ernstig verstoorde emoties en gedragingen laten zien. (geremd type) Het kind van het geremde type heeft een grotere kans op depressies, eenzaamheid en verslavingen.
Reageert afwijzend op sociaal contact.
Teruggetrokken en lusteloos.
Apathisch, onzeker en huilt niet.
Het kind speelt mee zonder plezier.
Ontremde type
Het kind van het ontremde type maakt weinig onderscheid tussen vertrouwde en onbekende personen. Het kind vertoont aanklampend gedrag en gaat erg vrij en overvriendelijk om met volwassenen. Meestal staat het kind bekend als ‘allemansvriendje’, omdat het geen normale affectie kent en grenzeloos is in het aangaan van relaties en vriendschappen. Het kind vraagt veel (negatieve) aandacht, gedraagt zich soms onbeleefd, kent geen berouw en zal naar willekeurige volwassenen gaan voor het vervullen van behoeftes. Soms treedt er een overmatig sterke binding op, ook bij relatief onbekenden. Het kind is verminderd gevoelig voor straf of pogingen om het gedrag te corrigeren. (ontremde type).
Het kind van het ontremde type is gemakkelijk te beïnvloeden en neigt daardoor naar criminele activiteiten en contacten. Als gevolg van bijkomende leerproblemen zakt het kind soms naar de laagste onderwijsvormen. Ook kunnen er angst- of gedragsstoornissen optreden.
Kenmerken ongeremde type
Zoekt veel contact, is een allemansvriend.
Is niet in staat om relaties in stand te houden.
Grensoverschrijdend gedrag.
Snel gefrustreerd.
Laat zich niet troosten.
Leert weinig uit ervaringen.
Is egocentrisch, er is weinig wederkerigheid.
Druk, impulsief en ongeconcentreerd.
Lijkt op ADHD. Daarom moet ADHD eerst uitgesloten zijn voordat een kind getest wordt op een hechtingsstoornis
Gedragskenmerken
Ongenuanceerde affectie jegens vreemden
Weigeren om affectie te tonen naar familieleden
Stelen, liegen zonder reden, wreedheid jegens dieren
Vernieling van eigendommen
Ongepast seksueel gedrag
Gebrek aan berouw en sociaal gedrag
Vermijden van oogcontact
Soms geen of te late/te vroege puberteit
Opdracht
Maak in een viertal 2 collages over hechting.
1 collage over Veilige hechting en 1 collage over Onveilige hechting. Gebruik de kennis die je deze les hebt opgedaan. Zet de collage in Owik. Deze kan je later gebruiken bij het verwerken van theorie in bewijsstukken.