De gereedschappen van de Caquetio's

• newEditor

Hoofdstuk 2

Gereedschappen

De gereedschappen van de Caquetio's

Wij leven in een tijd van veel moderne machines en handige werktuigen. Machines zoals de tractor, die het land ploegt of de maaimachine, die het koren maait. Een scherp mes waar je het vlees mee kan doorsnijden. Maar de keramische mensen? Hoe deden ze dat? Machines bestonden er toen niet. Het is wel interessant om te weten hoe ze landbouw bedreven of dingen konden snijden of malen. Gelukkig hadden ze hun zelfgeslepen stenen gereedschappen. Stenen gereedschappen? Zelfgeslepen? Hoe maakten ze die? In dit blok zul er heel veel over horen. Luister eerst maar naar het volgende verhaal.

De Chapi van Jara

Verhaal

De Chapi van Jara (1/2)

Jara nam de totoemba (= een halve kalebas) en dronk een klein beetje water eruit. Ze hoopte vurig, dat de Regengod bij zonsopgang een beetje regen zou sturen. Ze had de hele morgen op haar stukje grond gewerkt. De maïsvoorraad was bijna op. Er moest opnieuw gezaaid worden, maar in deze droogte…

“Jara, hida meewu?” (Hoe gaat het?)

Jara had Wèké niet zien aankomen.

“Met mij gaat alles goed. En met jou?” Zonder op antwoord te wachten, vervolgde ze: “Heb je misschien een beetje water voor me gebracht?”

Wèké begon te lachen. Water was de laatste tijd zo kostbaar geworden, dat iedereen uit het dorp vreesde, dat ze helemaal zonder drinkwater zouden komen te zitten.

“Nee, Jara, ik heb geen water voor je, wel een chapi. Mijn vader zag hoe je met veel moeite de aarde losmaakte. Hij zei dat het veel beter ging met deze chapi.”

Verhaal

De Chapi van Jara (2/2)

Jara keek gretig naar de chapi, die Wèké in zijn handen had. Om zo’n prachtige, scherpe chapi te hebben, moest je wel veel zonsopgangen hebben geschuurd.

Haar eigen chapi was niet zo mooi. Ze had met veel geduld een grote calcóschelp met zand en water op een harde rots gewreven. Bij zonsondergang deden haar armen pijn van het wrijven en alleen maar een stukje van

haar chapi was toen scherp.

Ze had nog enkele zonsopgangen aan haar chapi gewerkt, maar was uiteindelijk ermee opgehouden. Haar chapi, vergeleken met die van Wèké’s vader, was zeer bot. Jara griste gretig de chapi uit Wèké’s handen en ging verder met omspitten. Het ging nu veel sneller en gemakkelijker. Wèké ging in de schaduw van de Lokki-lokki zitten en bewonderde de manier waarop Jara haar akkertje bewerkte.

De bodem van Aruba

De bodem van Aruba

In het verhaal kon je al lezen dat een chapi werd gebruikt om de grond los te maken. De boeren gebruiken nu vaak een ploeg. De Caquetio’s gebruikten veel dingen, die ze in of op de aarde van Aruba vonden. De bodem van Aruba bestaat ook niet alleen uit zand, maar heeft nog veel meer. Luister maar.

2.1 Hoe Aruba er toen uitzag.....

De begroeiing van Aruba zag er hetzelfde uit als in de tijd van de pre-ceramische mensen: door het warme klimaat was het in de regentijd, van eind oktober tot eind februari dus, héél erg groen en vol bloemen. De overvloedige regen stroomde door het prachtige, heuvelachtige landschap met zijn rotsformaties op verschillende plaatsen. Waar er meer rooien samenkwamen, was het nog bosrijker. Waarschijnlijk waren er meer bosdiertjes dan nu…

Maar Aruba was ook een eiland met soms lange, droge periodes. Dan verdorde er veel van wat er groeide en bloeide. De trillende warmte en de wind veroorzaakten veel opwaaiend stof, waardoor ons eiland er soms grijs, grauw en troosteloos kon zien. Om te kunnen zaaien heb je niet alleen genoeg zon en regen nodig, maar ook een vruchtbare grond. Was die wel aanwezig?

De bodem van Aruba

2.2 De bodem van Aruba.

Niet overal op Aruba is de bodem hetzelfde. Het oudste gesteente van Aruba is ±95 miljoen jaar oud. Hoe is het gesteente ontstaan? Het is ontstaan door vulkanische uitbarstingen op de bodem van de zee. De hete modder uit de vulkaan heet lava. Deze hete, vloeibare lava werd door het koude zeewater meteen hard. Doordat de aarde steeds in beweging was (en is), kwam dit gesteente veel later boven de zee uit.

We noemen deze groep gesteenten de ARUBA LAVAFORMATIE. We vinden deze in de omgeving van de Jamanota, Boca Prins en Arikok. Op Casibari en Ayo vinden we een ander soort gesteente: de DIORIET. Toen dit gesteente vloeibaar was, ging het tussen de openingen en spleten van de harde lavaformatie zitten. In die diepe spleten is het afgekoeld. Doordat het zo’n hard gesteente is, kun je er nog rotsformaties van zien. Diabaas is niet zo’n hard gesteente en vind je dan ook niet terug in rotsformaties.

De bodem van Aruba

Aan de rand van het eiland vinden we kalksteen; onze grotten bijvoorbeeld Fontein en Guadirikiri bestaan ook hieruit.

Dit kalksteen ontstond door hele kleine koraaldiertjes ± 55 miljoen jaar geleden. Als de koraaldiertjes stierven, bleef een beetje kalk over… En dit gebeurt nog steeds sinds miljoenen jaren….

In de buurt van rooien, waar het bosrijk was, lagen er zandlagen over de harde bodem.

Door onze vulkanische bodem stroomden verschillende rooien.

Om een paar te noemen:

1. Rooi, 2. Hundo, 3. Congo, 4. Bosal, 5. Afó, 6. Prikichi, 7. Lamoenchi

Rooien zijn regeniriviertjes, die ons eiland zeker héél vroeger, voor langere tijd bewoonbaar maakten. Dankzij deze rooien konden onze nieuwe bewoners gaan zaaien en oogsten zonder steeds te moeten rondtrekken op zoek naar voedsel.

Omdat zij met klei verschillende

ceramische voorwerpen konden

maken, noemen we deze nieuwe

periode, de ceramische periode.

De gereedschappen van de Caiquetios

Leerdoel van deze les

Aan het einde van deze les kun je omschrijven welke soorten gereedschappen de Caquetio's gebruikten en waarvoor ze die gebruikten.

Welke gereedschappen ken jij?

De gereedschappen van de Caiquetios

Door de opgravingen zijn we heel veel te weten gekomen over de gereedschappen van de Caquetio’s.

De Caquetio’s maakten van stenen verschillende gereedschappen. Het was niet eenvoudig om van steen een werktuig te maken. Kalksteen is zacht steen maar voor de gereedschappen gebruikten de Caquetio’s vooral dioriet en diabaas. Door stenen tegen elkaar te slaan kun je ze de juiste vorm geven. Dat kost veel oefening en geduld. Hieronder zie je een lijst met wat voor gereedschappen de Caquetio’s hadden. Je zult veel over die gereedschappen gaan leren.

Grotere gereedschappen

Fijnere gereedschappen

Jachtgereedschappen

Onbewerkte gereedschappen

Bijlen

Beitels

Hamers

Chapi

Messen

Raspen

Boortjes

Bola's

Klopstenen

Slijpstenen

Wrijfstenen

Maalstenen

Polijststenen

Welke 4 soorten gereedschappen waren er?

2.3 De grotere gereedschappen

De grote gereedschappen zijn vooral werktuigen, die een timmerman bij zich heeft. Ze werden dan ook gebruikt om een hut mee te bouwen. De gereedschappen waren niet zoals nu van ijzer en hout gemaakt, maar van steen. Kijk maar eens op de afbeeldingen.

Een geslepen bijl

Een beitel

Een hamer

Een chapi

(Hacha skerpi)

(Chisel/Cincel)

(Martiu/Martillo)

(Azada)

2.3 De grotere gereedschappen

Op afbeelding 6 zie je een geslepen bijl. Deze bijlen waren glad en scherp geslepen, omdat ze die nodig hadden voor het kappen van bomen. Soms zat er een houten steel aan vastgemaakt. Door de steel kun je meer kracht geven en daardoor harder slaan.

Figuur 6. Een geslepen bijl

Vroeger had Aruba veel bomen. Men moest een stuk mondi (=bos) omkappen, als men een akkertje wilde aanleggen. In de pre-ceramische periode gebruikten ze vuistbijlen van diabaas. Weten jullie nog? De bijlen van de nieuwe bewoners waren o.a. van diabaas maar anders bewerkt. Heel soms gebruikten ze als bijl een dikke, scherpe rand van de calcóschelp.

Interessant is het om te weten wat moderne proeven met stenen bijlen hebben aangetoond. Bij sommige boomsoorten ging het omhakken met een stenen bijl veel sneller dan met een stalen bijl.

(Hacha skerpi)

2.3 De grotere gereedschappen

De Caquetio’s hadden ook beitels om hout te bewerken. De beitels waren gemaakt van diabaas. Waar zijn tegenwoordig de beitels van gemaakt?

Figuur 7. Een beitel

Figuur 8. Een hamer

(Chisel/Cincel)

(Martiu/Martillo)

De hamers waren ook van diabaas gemaakt. De vorm was ovaal of rechthoekig en ze zaten aan een houten steel vast. Soms werden de hamers van rolstenen gemaakt. Deze rolstenen waren rond en gladgeschuurd. In de rooien vond men deze soort steen.

2.3 De grotere gereedschappen

Figuur 9. Een chapi

(Azada)

In de periode van zaaien en oogsten werd een calcó-chapi gebruikt om de aarde los te maken. Of om kleine kuiltjes te maken als er gezaaid werd.

Het was een zeer moeilijk karwei om de lippen (= de onderkant) van een calcó scherp te schuren met water en zand. De zandkorreltjes schuurden de calcó-lippen heel scherp. Deze calcó-chapi’s waren echter niet alleen breekbaar, maar ze versleten ook erg gauw. Wat gebruiken de tuinman en de boer tegenwoordig?

Welke van deze gereedschappen behoren beide tot de grotere gereedschappen?

A

Messen en Chapi

B

Chapi en Bola's

C

Hamers en Beitels

D

Bijlen en Boortjes

2.4 De fijnere gereedschappen

De fijnere gereedschappen waren bedoeld om iets kleins te doen. Er werden bijvoorbeeld gaatjes in schelpen mee gemaakt of fruit mee gesneden.

Een mes

Kleine boortjes van 'chert'

Een rasp

(Cuchiu)

(Chert = Esquisto)

(Rallador)

2.4 De fijnere gereedschappen

Het mes, dat je op in de afbeelding ziet is wel iets aparts. Op andere eilanden zijn er niet van dat soort messen gevonden, alleen hier op Aruba. Ze zijn ook van diabaas gemaakt. De messen zijn ongeveer 20 cm lang en 8 cm breed. De bovenkant is halfrond. Het deel waarmee je snijdt, is recht en vlijmscherp. Een apart handvat hadden ze niet. In Savaneta vond men één mooi exemplaar.

Een mes

(Cuchiu)

2.4 De fijnere gereedschappen

Overal verspreid over de nederzettingen vond men grotere en kleinere stukjes van een steensoort, die men chert noemt. Chert is een andere naam voor vuursteen, die we niet op Aruba vinden. Chert is glasachtig en kan geel, bruin, grijs tot bijna zwart zijn. Waarschijnlijk is hij vanuit het Vasteland (=Venezuela) ingevoerd.

Figuur 11. Kleine boortjes van 'chert'

Figuur 12. Een rasp

Men voerde grote stukken in. Bij de aankomst werd een stuk chert in kleine stukjes (=boortjes) geslagen. Deze boortjes, die 1 tot 2 cm groot waren, werden gebruikt om gaatjes te maken in schelpen en kralen.

Stukjes chert werden ook gebruikt om een rasp te maken. De stukje cherts werden dan op een stuk hout geplaatst waardoor je een soort harde borstel kreeg. Weet je wat ze tegenwoordig daarvoor gebruiken? De raspen werden gebruikt bij het fijn raspen van de yuca om cassave-koeken te maken.

Drag and Drop

Grotere gereedschappen

Fijnere gereedschappen

Rasp

Beitel

Chapi

Mes

Bijlen

Boortjes

Hamer

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.