Les 6: Taal in beweging: Over betekenisverandering & Taalvariatie en taalvariëteiten
Learning objective
Les 6: Taal in beweging: Over betekenisverandering & Taalvariatie en taalvariëteiten
Learning objective
Doelen van vandaag
Je leert …
… uitleggen wat betekenisverandering en taalvariatie zijn en waarom taal voortdurend evolueert.
… de drie vormen van betekenisverandering correct herkennen en benoemen: betekenisverruiming, betekenisverenging en betekenisverschuiving.
… bij concrete woorden analyseren hoe de betekenis is veranderd en dit correct onderbouwen met de oorspronkelijke betekenis.
… de belangrijkste taalvariëteiten van het Nederlands herkennen en benoemen, zoals dialect, tussentaal en Standaardnederlands.
… verklaren waarom sprekers in verschillende situaties een andere taalvariëteit gebruiken en aantonen dat taalvariatie geen fout, maar een functie heeft.
Betekenisverandering
Woorden veranderen door de tijd.
Betekenisverruiming is wanneer een woord extra betekenissen krijgt, zoals 'klaverblad' voor een snelwegknooppunt.
Betekenisverenging gebeurt als een woord minder betekenissen krijgt, zoals 'aardig' dat nu alleen 'lief' betekent.
Bij betekenisverschuiving verdwijnt de oorspronkelijke betekenis helemaal, zoals 'onnozel' dat ooit 'onschuldig' betekende. (Onnozele Kinderen op 29 december -> moord van koning Herodes op onschuldige jongetjes)
berucht (bekend):
Vroeger heel algemeen, neutraal. Nu alleen in negatieve zin: bekend door iets slechts of vervelends dus verenging
dreef (weg waarlangs men vee drijft):
verruiming (niet alleen voor vee, maar ook allerlei voertuigen rijden er nu)
onweer (slecht weer):
verenging (nu alleen nog 1 bepaald type slecht weer: bliksem en donder)
aarzelen (in de richting van de aars gaan):
verschuiving (totaal andere betekenis gekregen: twijfelen)
minister (dienaar):
verenging (deze persoon dient nu alleen de regering; vroeger heel algemeen)
Oefening p. 26
schilderen (een schild kleuren):
verruiming (ook muren, kasten, op papier, …)
zuipen (drinken, slurpen):
verenging (nu alleen nog stevig drinken, heel veel drinken)
kerkhof (tuin rond een kerk):
verschuiving (begraafplaats rond de kerk en recent ook synoniem voor begraafplaats (niet langer naast de kerk))
kruimeldief (boef die kleine diefstallen pleegt):
verruiming (stofzuigertje dat broodkruimels opzuigt)
haaientand (tand van een haai):
verruiming (witte driehoeken op wegdek bij voorrangsituaties – naar gelijkaardig uitzicht)
pen (vogelveer):
verruiming (veer om mee te schrijven en nu balpen of vulpen)
ongesteld (ziek):
vroeger algemeen ziek, nu alleen door menstruatie. verenging
betogen (een betoog houden, door redeneren iemand proberen te overtuigen):
Nu ook een betoging houden, demonstreren. verruiming
Maak de BookWidget uit je cursus. Let op deze is ook te studeren!
Oefening
Taalvariatie en taalvariëteiten
Maak de BookWidget uit je cursus. Let op deze is ook te studeren!
Opdracht tegen volgende les Taal in beweging
Waar of niet waar?
Maak zelf
drie juiste uitspraken;
twee foute uitspraken
over de leerstof. Je noteert geen oplossingen!
Breng dit mee op een A4 naar de volgende les.