B. Politieke kenmerken van de 19de eeuw
Introles – de Verlichting
B. Politieke kenmerken van de 19de eeuw
Introles – de Verlichting
0 Intro
Taliban slaan hardhandig protestbetoging van enkele tientallen Afghaanse vrouwen uit elkaar
In de Afghaanse hoofdstad Kaboel hebben een veertigtal, veelal ongesluierde, vrouwen betoogd voor meer rechten. De manifestatie werd erg brutaal uiteengejaagd door de taliban die in de lucht schoten en de vrouwen sloegen met geweerkolven. Maandag is het precies een jaar geleden dat de taliban opnieuw aan de macht kwamen in Afghanistan.
Jos De Greef
Eén jaar na de val van Kaboel: hoe gaat het leven in Afghanistan onder "Taliban 2.0"?
Een jaar geleden stortten de Afghaanse regering en het leger als een kaartenhuis in elkaar en namen de extremistische talibanrebellen de macht over in Kaboel. Anders dan onder hun eerste regime in de jaren 90 beloofden de talibanleiders dat ze rechten van vrouwen en minderheden zouden respecteren en dat Afghanistan geen basis meer zou zijn voor internationale terreur. Een jaar later lijkt het vooral om loze beloften te gaan, al is niet alles hetzelfde als het eerste bewind van de taliban (1996-2001).
- inspraak in bestuur: stemmen
- godsdienstvrijheid
- gelijkheid tussen mensen
Ancien régime
- geen inspraak/ vorst domineert
- standensamenleving
- verstrengeling van troon en altaar
Probleemstelling:
Vanwaar komen al die ideeën van democratie en vrijheid die wij vanzelfsprekend vinden vandaan?
Basis: de filosofische stroming ‘Verlichting’
‘verlichte’ manier van denken
ca. 1650
ca. 1800
de Verlichting
Opbouw van de les
Wat is “De Verlichting”
De Verlichting omvat alle aspecten van het leven
Revoluties als gevolg van “het verlichte gedachtengoed”
0.1 Wat is ‘de Verlichting’?
0.1.1 Basisidee/mensbeeld van de Verlichting
Zie doc 1 – I. Kant
De mens is een redelijk (rationeel) wezen dat zich persoonlijk en in alle vrijheid moet kunnen ontwikkelen.
M.a.w. de verlichte filosofen ….
groot vertrouwen in de rede en menselijk verstand
klemtoon op vrij gebruik van het verstand
verklaren werkelijkheid vanuit verstand
0.2 De Verlichting omvat alle aspecten van het leven
In Europa – ontstaan van ontmoetingsplaatsen
uitwisselen van kennis
voeren van discussies over nieuwe denkbeelden
Deelnemers:
intellectueel ingesteld
uit burgerij en adel
Het Salon van Madame Geoffrin, 1812
o.a. Salon
0.2.1 Ideeën van de Verlichting op politiek vlak
Zie doc 2-3
Verhouding tussen machthebbers en het volk
Lodewijk XIV, Franse vorst
1661 - 1715
= ancien régime
= ABSOLUUT VORST
basis huidige democratie
‘Nieuwe staatsopvatting’
gelijkheid
individuele vrijheid
Verzet van verlichte filosofen tg absolutisme en machtswillekeur
Kenmerken van de ‘nieuwe staatsopvatting’:
1. rechtsstaat (cfr. Locke)
basisregels van de samenleving/rechten van de burgers = grondwet
2. volkssoevereiniteit (cfr. Locke)
macht berust bij het volk
3. scheiding der machten
(cfr. Montesquieu)
0.2.2 Ideeën van de Verlichting op economisch vlak
Verlichting: streven naar een zeer grote vrijheid om te ondernemen
Laissez faire, laissez passer
→ geen beperkingen
→ geen inmenging
= basis voor economisch liberalisme (19de eeuw)
Economie in ancien régime: sterke regelgeving door ambachten en gilden
0.2.3 Ideeën van de Verlichting op sociaal vlak
Cfr. Locke:
gelijkheidsprincipe
= ieder mens is gelijk
ancien régime:
standensamenleving
(geboorte)
0.2.3 Ideeën van de Verlichting op cultureel vlak
- aantasting macht Kerk
- godsdienstvrijheid - persvrijheid
- uitgave van eerste grote encyclopedieën
cfr. Diderot en d’Alembert
- nieuwe opvatting over opvoeding cfr. Rousseau
- onderwijs voor gewone volk
strijd tegen analfabetisme
Ideeën van de Verlichting
einde ancien régime
basis uitgangspunten
Westerse samenleving
0.3 Revoluties als gevolg van “het verlichte gedachtengoed”
0.3.1 Amerikaanse Revolutie
- onafhankelijkheidsverklaring
- 1776
- < principe van vrijheid en
gelijkheid
- republiek
(zie begrippenlijst)
De Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring, opgesteld door o.a. de Founding Fathers Thomas Jefferson en Benjamin Franklin. De verklaring was sterk geïnspireerd door de ideeën van de Verlichting, getuige de zin: […] All Men are created equal, they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty, and the pursuit of Happiness.
→ volkssoevereiniteit
→ volkssoevereiniteit
0.3.2 Franse Revolutie
Verschillende problemen/oorzaken:
Armoede bij gewone bevolking (hoge graanprijzen door misoogsten, ec. crisis, hoge belastingen…)
Sociale ongelijkheid
Gevolg: Franse Revolutie
Franse revolutionair
Verklaring van de rechten van de Mens en de Burger
Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid
Europese vorstenhuizen daveren van hun troon