AK mavo4 WEER EN KLIMAAT hoofdstuk1

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vmbo t, mavo
• Leerjaar 4

Weer en klimaat

1.1 Weer of klimaat?

Weer
Het weer = de toestand van de atmosfeer (dampkring) op een bepaald moment in een bepaald gebied.

• Weerelementen in een weerbericht: temperatuur, wind, bewolking, neerslag, luchtdruk

• Ook: zonkracht / uv-index

  • uv-straling

  • hangt af van bewolkingsgraad

1.1 Weer of klimaat?

Klimaat

Het klimaat = het gemiddelde weer over
een langere periode (30 tot 40 jaar) in
een bepaald gebied.

Klimaatgrafieken: gemiddelde temperatuur en neerslag per maand.

1.1 Weer of klimaat?

Klimaatfactoren

De verschillen in gemiddelde temperatuur en neerslag verschillen per gebied

door vijf klimaatfactoren:

• Breedteligging: afstand tot de evenaar.
  > hoe hoger de breedte, hoe lager de gemiddelde temperatuur

• Hoogteligging: hoogte boven zeeniveau.
  > hoe hoger, hoe lager de gemiddelde temperatuur

• Gesteldheid van het aardoppervlak: verwarmt de zon land of water?
  > water warmt langzamer op en koelt langzamer af dan land

1.1 Weer of klimaat?

Klimaatfactoren

• Afstand tot de zee: meer neerslag + matigend effect temperatuur aan de kust.

• Wind- en oceaanstromingen: aanvoer van warmte, koude of vochtigheid.
  
  

1.2 De zon als motor: temperatuur

1.2 De zon als motor: temperatuur

Slide tekst

1

minute

30

second

add30s

Wat is de juiste spelling van het woord?

A

Tempratuur

B

Temparatuur

C

Temperatuur

D

Temratuur

1.2 De zon als motor: temperatuur

1.2 De zon als motor: temperatuur

Slide tekst

1.2 De zon als motor: temperatuur

1.2 De zon als motor: temperatuur

Temperatuur

• De temperatuur meet je op de schaal van Celsius met een thermometer.

  • isothermen = lijnen tussen plaatsen met gelijke temperatuur op een weerkaart.

1.2 De zon als motor: temperatuur

1.2 De zon als motor: temperatuur

Zoninvalshoek en breedteligging

• De zon warmt de lucht op via het aardoppervlak.

  • Daarom: elke 1.000m hoger is 6 ⁰C kouder

• De zoninvalshoek verschilt:

  • hoge breedte > groter oppervlak verwarmen > kouder

  • lage breedte > kleiner oppervlak verwarmen > warmer

  • lage breedte > zonnestraal legt kortere weg af door de
    atmosfeer > botst op minder deeltjes > warmer

  • hoge breedte > zonnestraal legt langere weg af door de
    atmosfeer > botst op meer deeltjes > kouder

1.2 De zon als motor: temperatuur

1.2 De zon als motor: temperatuur

1.2 De zon als motor: temperatuur

Seizoenen

• De seizoenen ontstaan doordat de aardas scheef staat.

• In de tropen is de zoninvalshoek het hele jaar groter dan op de rest
  van de aardbol.
  > altijd warm
  > seizoenen nauwelijks merkbaar

1.2 De zon als motor: temperatuur

Andere invloeden op de gemiddelde temperatuur

• De gemiddelde temperatuur is ook grotendeels afhankelijk van de hoogteligging en de ligging aan zee.

• Op zeeniveau zitten meer deeltjes in de lucht dan hoger.
  > hoe hoger, hoe minder luchtdeeltjes (bv. zuurstof)
  > hoe hoger, hoe kouder

• De invloed van de zee op de temperatuur:
  - verkoeling in de zomer
  - verwarming in de winter
  dus: de zee heeft een matigende invloed op de temperatuur

• Ook warme en koude zeestromen hebben invloed op de temperatuur.
  
  

Opdracht

Maak in je werkboek de opgaven van §1.2

1.3 De zon als motor: luchtdruk en wind

Luchtdruk en wind

• De luchtdruk = De kracht die het
  gewicht van de lucht in de
  atmosfeer uitoefent op het
  aardoppervlak.
   meten met een barometer
  in hectopascal (hPa)
   weergeven met isobaren:
  lijnen die plaatsen met
  gelijke luchtdruk verbinden.

Weerkaart

1.3 De zon als motor: luchtdruk en wind

Luchtdruk en wind

• Luchtcirculatiesysteem:
  - plaats waar lucht opstijgt: lagedrukgebied / minimum (L)
  - plaats waar lucht daalt: hogedrukgebied / maximum (H)
   wind: verplaatst lucht over het aardoppervlak van hoge- naar lagedrukgebieden

1.3 De zon als motor: luchtdruk en wind

Luchtdruk en wind

• Botsing koude en warme lucht:
   verschil in luchtdruk
   lagedrukgebied met wind
  en neerslag
   depressie = warmtefront en
  koufront zorgen voor neerslag
   vaak in Nederland

1.3 De zon als motor: luchtdruk en wind

Windkracht, windsnelheid en windrichting

• Een verschil in luchtdruk tussen gebieden zorgt voor wind.
  Isobaren dicht bij elkaar  groot verschil in luchtdruk  veel wind

• Windkracht: meten met de
  schaal van Beaufort.
   van 0 Bft (windstil) tot
  12 Bft (orkaan)

• Windsnelheid: meten met een
  windmeter in m/s of km/u.

1.3 De zon als motor: luchtdruk en wind

Windkracht, windsnelheid en windrichting

• Windrichting: met een windroos.

• Zeewind / aanlandige wind = wind waait van zee naar land.
  Landwind / aflandige wind = wind waait van land naar zee.
  
  

1.4 De zon als motor: neerslag

Luchtvochtigheid en het ontstaan van wolken

• Luchtvochtigheid = de hoeveelheid waterdamp die lucht bevat.
  - vochtige lucht / natte lucht: lucht met veel waterdamp
  - droge lucht: lucht met weinig waterdamp

• Warme lucht kan meer waterdamp bevatten dan koude lucht.
   als warme lucht opstijgt, koelt de lucht af en ontstaan er wolken door
  condensatie.
   condenseren: het overgaan van waterdamp (gasfase) in water (vloeibare fase)
   kleine waterdruppels: geen neerslag
   grote waterdruppels: regen, hagel, sneeuw
  

• Neerslag/ wolkvorming ontstaat op plekken waar lucht opstijgt.
   hangt af van de hoeveelheid waterdamp in de lucht
  Heldere lucht ontstaat op plekken waar lucht daalt.
   de lucht warmt op en de waterdruppels verdampen
  

1.4 De zon als motor: neerslag

Soorten neerslag

• Neerslag ontstaat in gebieden waar (warme) lucht opstijgt.

• Situatie 1: stijgingsneerslag
  - warme lucht stijgt op
  - koelt af
  - er ontstaan wolken
  - er valt neerslag
   vooral in de tropen

1.4 De zon als motor: neerslag

Soorten neerslag

• Neerslag ontstaat in gebieden waar (warme) lucht opstijgt.

• Situatie 2: frontale neerslag
  - warme en koude lucht botsen
  - de warme lucht stijgt snel op
  - koelt af
  - er ontstaan wolken
  - er valt neerslag
   vaak in Nederland

1.4 De zon als motor: neerslag

Soorten neerslag

• Neerslag ontstaat in gebieden waar (warme) lucht opstijgt.

• Situatie 3: stuwingsneerslag
   windkant gebergte = loefzijde
   niet-windkant gebergte = lijzijde / regenschaduw
  

1.4 De zon als motor: neerslag

Waterkringloop

• Water komt voor in drie fasen:
  - vast: ijs, sneeuw
  - vloeibaar: water
  - gas: waterdamp
   voortdurende afwisseling van
  deze drie fasen op aarde:
  waterkringloop
   bevriezen, smelten
   verdampen, condenseren

• De zon brengt de waterkringloop
  op gang.

• Neerslag kan:
  - landijs worden
  - afstromen in een rivier en zee
  - infiltreren in de bodem
  
  

1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie

Wereldwijde luchtdrukgordels

• Luchtstromen en winden op wereldschaal ontstaan door verschillen in
  zoninstraling  lage- en hogedrukgebieden
  

1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie

Wereldwijde luchtdrukgordels

• Tropen:
  - veel zonne-energie
  - sterke opwarming lucht
  - veel warme, vochtige lucht stijgt op
  en zorgt voor veel stijgingsneerslag
  - weinig lucht over aan het aardoppervlak
   lage druk rond: lageluchtdrukgordel

1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie

Wereldwijde luchtdrukgordels

• Gebied rond de polen:
  - weinig zonne-energie
  - koude lucht
  - koude lucht daalt en zorgt voor een
  heldere lucht
  - veel lucht over aan het aardoppervlak
   hoge druk rond de polen
  
  

1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie

Wereldwijde luchtdrukgordels

• Tussen evenaar en poolgebieden:
  - opstijgende lucht rond de evenaar stroomt naar het noorden en het zuiden
  - daalt rond 30⁰ N.B. en 30⁰ Z.B.
   hogeluchtdrukgordel met hoge temperaturen en weinig neerslag
  - warme lucht stroomt terug naar de evenaar en naar hogere breedten
  

1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie

Wereldwijde luchtdrukgordels

• Rond 50⁰ N.B. (Nederland) en 50⁰ Z.B. :
  - botsing koude lucht polen en warme lucht vanaf het zuiden.
  - warme lucht stijgt op en er ontstaan lagedrukgebieden met depressies
  - boven in de atmosfeer waaien winden terug naar noorden en zuiden
  

1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie

Wereldwijde windsystemen: mondiale luchtcirculatie

• De lucht beweegt continue in een mondiale luchtcirculatie.
   verticaal in hoge- en lagedrukgebieden
   horizontaal (als wind) tussen hoge- en lagedrukgebieden (over het
  aardoppervlak en hoog in de atmosfeer)

1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie

Wereldwijde windsystemen: mondiale luchtcirculatie

• Wind krijgt door de draaiing van de
  aarde ook een afwijking:
  - naar rechts op het noordelijk halfrond
  - naar links op het zuidelijk halfrond
   de wet van Buys Ballot

• Er zijn door de luchtdrukgordels en
  de wet van Buys Ballot winden die
  altijd uit dezelfde richting waaien:
  - passaatwinden
  - westenwinden
  
  

1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld

1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld

1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld

1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld

1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld

1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld