Realisme en impressionisme + Fin de Siecle
Realisme en Impressionisme
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
Realisme en Impressionisme
Deze slide heeft geen instructies
De sfeer van de industrie
Deze slide heeft geen instructies
Romantiek
Verlichting
SLEEPVRAAG!
Ratio
Gevoel
Wetenschap
Techologische ontwikkelingen
Natuur
Escapisme
Deze slide heeft geen instructies
18e eeuw
Verlichting
Kerk en adel niet meer als opdrachtgever (autonoom werk).
1750 Begin industriële revolutie
Engeland
1784 Opening Teylers Museum Haarlem
1789 Franse Revolutie
19e eeuw
1825 Eerste spoorlijn
1851 Eerste
wereldtentoonstelling
Blauwgroene tekst hoef je niet uit je hoofd te leren: dit is ter illustratie van het tijdsbeeld.
Verlichting
Periode: hoogtepunt in 18e eeuw met wortelen in de 17e eeuw.
"Onderzoek en weten gaat boven geloven"
Macht aan de burgers en kennis.
Weerstand kerk en adel.
Ontstaan Musea en Encyclopedie.
Deze slide heeft geen instructies
Industrialisatie en Industriële Revolutie
Industriële Revolutie is een revolutie omdat er zo veel nieuw(e) fabrieken en technologie ontstond, dat er een gigantische verandering plaatsvond in de maatschappij: een revolutie.
Industrialisatie is het proces dat geleid heeft tot de revolutie.
Deze slide heeft geen instructies
Franse Revolutie (1789)
"In de Franse Revolutie klinken de ideeën door van de verlichting. Het is een verdere stap in de richting van een moderne democratie. Een van de eerste daden van de revolutionairen is het opstellen van een grondwet en de Verklaring van de rechten van de mens."
Deze slide heeft geen instructies
Verklaring van de rechten van de mens
Gelijkheid: Iedereen wordt vrij en gelijk in rechten geboren.
Natuurlijke rechten: De belangrijkste natuurlijke rechten zijn gelijkheid, vrijheid, veiligheid, eigendom en het recht om zich te verzetten tegen onderdrukking.
Vrijheid: Dit houdt in dat men alles mag doen zolang het anderen in hun rechten niet stoort.
Geloofsvrijheid: Het recht om zelf te bepalen hoe men God dient, of niet wil dienen, zonder enige dwang.
Volkssoevereiniteit: Het hoogste gezag ligt bij de natie.
Deze slide heeft geen instructies
Franse Revolutie (1789)
Vrijheid, gelijkheid en broederschap.
(De vrijheid leidt het volk - Delacroix, 1830)
Deze slide heeft geen instructies
Romantiek
Ontstaan tegen einde 18e eeuw.
Tegenreactie op de Verlichting, het rationele en de groeiende industrie:
- Werken vanuit gevoel en intuïtie.
- Individuele expressie (uitdrukken persoonlijke visie en gevoel).
- Vlucht uit het alledaagse.
- Vlucht door focus op natuurkrachten, sprookjes, mythen en 'exotische' culturen.
- Nostalgische blik op verleden.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat zorgde voor het ontstaan van de Romantiek?
Deze slide heeft geen instructies
Hoe kon de Romantiek ontstaan? #1
Franse Revolutie --> Niet het gewenste effect
Er was helaas nog niet een maatschappij zonder misstanden en grote klassenverschillen.
Daarnaast waren er ruzies tussen de revolutionairen van de Franse revolutie en stort Napoleon het volk in een nieuwe oorlog.
Revolutionairen gaven niet een heel goed voorbeeld.
Dit zorgde voor teleurstelling vanuit de bevolking.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe kon de Romantiek ontstaan? #2
Industrialisering --> Fabrieken --> Slechte werkomstandigheden en lage lonen -- > armen steeds armen, rijken steeds rijker.
Omgeving steeds viezer: te veel mensen in de stad, vervuiling door fabrieken, etc. (Denk aan Peaky Blinders).
"Kunstenaars verbeelden een wereld waarin natuurkrachten, sprookjes, mythen en 'exotische' culturen de hoofdrol spelen - weg van de alledaagse werkelijkheid."
Deze slide heeft geen instructies
Realisme
Jean François Millet
De Arenleesters (1857)
Deze slide heeft geen instructies
Jean François Millet (1814 - 1875)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat zie je op dit schilderij dat past bij het realisme?
Deze slide heeft geen instructies
Kenmerken Realisme:
Onderwerpen blijven anoniem
Het gaat om alledaagse, niet verheven taferelen
De schilderstijl is grof en onversierd
Deze slide heeft geen instructies
Impressionisme
Deze slide heeft geen instructies
Impressionisme
Geïnspireerd door:
Fotografie
Japanse prentenkunst
Kern:
"Licht gevangen in verf".
Onderwerp doet er minder toe.
Objectief verslag van wat de ogen waarnemen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Het Impressionisme vloeit duidelijk voort uit het realisme.
Impressie, schetsmatige werkwijze
Thema's uit het eigentijdse leven
Licht en Kleur, werken in de openlucht
Tegendraadse beweging
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat valt je op aan de manier van schilderen van Monet? (vormgevingsaspecten)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
LICHT
Natuurlijk licht
Schaduwwerking
Licht/donker contrast
Lichteffecten
KLEUR
Zuivere kleuren
Kleurenfamilie
Optische kleurmenging
Warm/koud contrast
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Invloed van fotografie
Snapshot achtig
Intiem
Sfeervol
Deze slide heeft geen instructies
De invloed van fotografie in het schilderij van Degas is vooral zichtbaar door
de dynamische compositie
het gekozen onderwerp
de abrupte afsnijding van het beeld
het atmosferisch perspectief
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
(Foto)realistisch
Schetsmatig
Penseelstreken zijn (haast) onzichtbaar
Penseelstreken zijn zichtbaar
Uitgedacht en geschilderd in het atelier
Geschilderd in het moment, op locatie
Alledaagse, normale leven als onderwerp
Belangrijke historische of religieuze gebeurtenissen zijn vaak onderwerp
De compositie is uitgedacht
De compositie ontstaat spontaan
Deze slide heeft geen instructies
KENMERKEN IMPRESSIONISME
Fotografie als hulpmiddel
En plein air schilderen
Lichtval en gebruik van zuiveren kleuren
Optische kleurmenging
Stemming van een bepaald moment
Dynamisch en expressief
Schetsmatig schilderen
Deze slide heeft geen instructies
Fin du siècle
Einde van de 19e eeuw
Deze slide heeft geen instructies
fin du siècle / belle époque
Twee gevoelens overheersen aan het einde van de eeuw
Melancholie: het einde van een tijdperk
Feestelijk: een laatste uitbarsting van levenslust
Deze slide heeft geen instructies
Maatschappelijke ontwikkelingen
Komt mede door opkomst socialisme / vakbonden
Romantiek / begin 19e eeuw
-afkeer van rationalisme en minder mooie kanten van industriële revolutie
- Leidt tot escapisme
Realisme / tweede helft 19e eeuw
-oog voor gewone mensen (en hun harde bestaan)
-inzet van nieuwe technieken en materialen
Deze slide heeft geen instructies
Nieuwe bouwstijl:
Art Nouveau / Jugendstil
Victor Horta, Trappenhuis in Hotel Tassel te Brussel, 1893-1894
Deze slide heeft geen instructies
Art Nouveau / Jugendstil
Een reactie op de neo-stijlen
Met hulp van nieuwe technieken zoals staal mogelijk
Vormgeving gebaseerd op natuurlijke, organische (slingerende) vormen)
Al snel wordt het totaalkunst: het interieur ook in dezelfde stijl
Omdat het vaak om handwerk gaat is het kostbaar en alleen voor de rijken.
Met Arts en Crafts in Engeland halverwege 19e eeuw die het ambacht terughaalde in tijd van industrialisering
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Antoni Gaudi 1852-1926
Belangrijkste architect van Barcelona
Maakt zijn eigen variant op de Art Nouveau
Kenmerkend is gebruik van mozaïek
Natuur is inspiratiebron / organische vormen
La Sagrada Familia is nog steeds niet af
Deze slide heeft geen instructies
Ook in de vormgeving meubels
en affiches is de sierlijke lijn van Art Nouveau terug te vinden.
Deze slide heeft geen instructies
invloed Japanse kunst/prenten op Art Nouveau
Onderwerpen uit de natuur
Slingerende lijnen, vormen
A-symmetrische compositie
Japanse prenten ook van invloed op impressionistische schilderkunst.
ongewone standpunten
ongewone afsnijdingen
heldere kleuren
Deze slide heeft geen instructies
Hoe zit dit?
Utagawa Hiroshige,
De pruimenboomgaard, 1857 Van Gogh, De zaaier, 1888 Millet, De zaaier, 1850
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
vaudeville / revue
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Richard Wagner: Der Ring des Nibelungen:
De Ringcyclus (4 delig) gaat over de tragedie van het menselijk lot.
De reeks is gebaseerd op de Germaanse mythologie en Noorse sagen (Typisch voor Romantiek: irrationele/ bovennatuurlijke)
Het verhaal van Wotan: de strijd van egoïsme en liefde.
Daarnaast een aanklacht tegen de kapitalistische maatschappij van de 19e eeuw.
Wagner maakt een Gesamtkunstwerk ( alle onderdelen vormen een eenheid)
Koppelt leitmotiv (muzikaal etiket) aan een gebeurtenis, zaak of persoon. De manier waarop het leitmotiv klinkt vertelde iets over de emotionele toestand van die persoon of gebeurtenis.
Deze slide heeft geen instructies
Muzikale vernieuwing
opera en muziek van Wagner
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wagner / Gesamtkunstwerk
Wagner speelt voor architect, toneelmeester en decorateur. Hij treedt zelfs op als impresario, zangleraar en regisseur. Hij wilde niet alleen het publiek vermaken maar ook een religieus effect behalen. Alles moest daaraan worden aangepast.
De tempel van Bayreuth: Buiten de stad op een heuvel
Wagner wilde voor zijn ‘kunstwerk van de toekomst’ een speciaal theater.
1872 het Festspielhaus.
Het ontwerp grijpt terug op klassieke theaters maar nieuw zijn:
diepe orkestbak ( geluiddemping en geen visuele afleiding)
publiek zit recht voor het podium (geen loges en balkons)
zaallicht gaat uit tijdens het spel / het publiek in het donker
harde stoelen voor betere akoestiek (niet comfortabel)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wagner / Oneindige melodie
Vernieuwend is ook zijn muziek
Wagners opera’s laten een voortdurende stroom van vocale en instrumentale muziek horen (= de unendliche melodie).
Het zeer grote en kleurrijke orkest wordt bijna een ‘karakter’ in het drama omdat het leidmotieven (= terugkerende themamuziek bij bepaalde personen of stemmingen) presenteert, stemmingen verklankt en zangstemmen (aria’s) begeleidt.
Hij laat tonica achterwege, de basistoon waar een melodie steeds naar terugkeert, waardoor de muziek onvoorspelbaar wordt een geen afronding heeft. Hij laat zo verschillende melodieën juist in elkaar overlopen
Deze slide heeft geen instructies
Impressionistische muziek
Sfeer wordt verkozen boven emotie (net als bij de impressionistische schilders) en de bezetting (orkest) wordt juist kleiner.
Inspiratie komt o.a. van de jazzcultuur in de VS en Oosterse muziek.
Claude Debussy
Maurice Ravel
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Symbolisme: spiritualiteit en verbeeldingskracht. Literaire inspiratiebronnen. Vormgeving beïnvloed door Art Nouveau.
Femme Fatale (zoals hier Salomé) is populair.
Post impressionisme: nieuwe, persoonlijke blik op de werkelijkheid, volgend op impressionisme. Pointillisme, Cézanne, Gauguin en Van Gogh.
Minder vluchtig dan impressionisme
Beeldende Kunst; Symbolisme of Postimpressionisme
Deze slide heeft geen instructies
Richard Strauss / Salomé
(Johan Strauss is van de wals)
De femme fatale komt ook terug in de opera aan het einde van de eeuw.
De muziek van Strauss is beïnvloed door Wagner, en een instrument om gevoelens uit te drukken met:
Polyfonie (meerdere melodieën tegelijkertijd)
Leitmotief
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De schilders van het symbolisme wijzen het realisme en het naturalisme af.
Verbeeldingskracht, spiritualiteit, mystiek en intuïtie kwamen centraal te staan.
Er was sprake van een sterke hang naar het verleden en een gerichtheid op het onderbewuste, het esoterische en het onverklaarbare.
Symbolisten wilden niet afstandelijk observeren, ze zochten vooral naar het bijzondere, het fantastische.
Arnold Böcklin, Die Toteninsel, 1883
Deze slide heeft geen instructies
beeldhouwkunst
Maar een paar beeldhouwers werken in stijl van Symbolisme
en Jugendstil/ Art Nouveau.
A. Mucha, Nature, 1899
Kenmerken zijn:
sierlijke en decoratieve beelden
veelal vrouwfiguren
combinatie van verschillende materialen
gebruik van kleur
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Onderzoek naar structuur en ordening
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welke kenmerken van het modernisme zie je terug bij Gauguin en anderen?
Deze slide heeft geen instructies
Ondergang Franse en opkomst Russische ballet
Het Franse ballet veranderde in 19e eeuw van een social event voor de adel naar een openbare theatervoorstelling voor welgestelde burgers. Vanwege dit 'showelement' werden balletten meer verhalend en de choreografieën spectaculairder.
Helaas draait het ballet in Frankrijk steeds meer om het kijken naar mooie, schaars geklede meisjes. En door de nadruk op spektakel gaat het ballet meer op circus lijken.
In Rusland aan het hof krijgt de Franse balletmeester Petipa de kans om de ballettraditie voort te zetten. Mimedelen voor het verhaal worden afgewisseld met divertissementen (groepsdansen)
Dankzij die ballettraditie in Rusland overleefd het ballet. Eind 19e eeuw worden daar romantische balletten geschreven die nu klassiekers zijn.
Deze slide heeft geen instructies
HET FRANS-RUSSISCH SPROOKJESBALLET
Petipa was de grondlegger van de klassieke (Frans-Russische) balletstijl. Hij ontwierp onder andere Het zwanenmeer en De schone slaapster (samen met de componist Tsjaikofsky).
Dankzij de mimedelen kan hij ook meer expressie aan de dansvoorstellingen toevoegen. De muziek versterkt die expressie. Die is niet enkel meer begeleiding maar ook voor de sfeer.
Petipa gebruikte de danstechniek gebaseerd op hoge zweefsprongen, lifts, pirouettes en het dansen op spitzen. Dat vereiste ook een nieuw soort balletkleding: tutu's en maillots.
De verhalen waren typisch romantisch met veel sprookjeselementen (elfen, feeën en betoveringen). De personages kwamen uit de gewone, onbedorven plattelandsbevolking. Bekende voorbeelden: Les sylfides en Giselle. Een gedeelte uit een ballet met bovennatuurlijke wezens (elfen) in doorschijnend witte kleding heet acte blanc, of ballet blanc.
Een ballet is opgebouwd uit verhalende scènes (een sierlijke vorm van pantomime), divertissementen (showdansen met het hele gezelschap), en solodansen als de pas-de-deux. Binnen een balletgezelschap heerst overigens een strakke hiërarchie.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Huiswerk
Goed lezen blz. 61 en blz. 75
Volgende week boek meenemen!
Deze slide heeft geen instructies
Les 9 oktober
Lees alle grijze pagina's (samenvattingen); begrijp je alles wat er staat? Pag. 11, 23, 43, 61, 75
Lees de samenvatting (stencil), begrijp je alles?
Maak de opdracht 'Computer says Yes' (inleveren in Teams)
Maak jouw deel van de begrippenlijst af (inleveren in Teams)
Oefen met het Kunstanalyseschema; zoek uit alle disciplines (beeldend, film, muziek, dans en drama) een kunstwerk uit - wat kun je hierover vertellen a.d.h.v. het Kunstanalyseschema
Deze slide heeft geen instructies