Hoofdstuk 9: Verontrustende opvoedingssituatie
6 OPBc - Pedagogiek
Mevrouw van Loon
2025-2026
Hoofdstuk 9: Verontrustende opvoedingssituatie
6 OPBc - Pedagogiek
Mevrouw van Loon
2025-2026
BELANGRIJK
Problematische opvoedingssituatie (POS) = oude term
Verontrustende opvoedingssituatie (VOS) = nieuwe term
--> TE KENNEN
Wat is een VOS?
Betrekking op de omgeving, het welzijn en de situatie waarin het kind opgroeit
Indeling naarmate ernst/mate van verontrusting:
zie volgende slide
Complexe problemen (multiprobleemgezin)
Complexe problemen = meerdere problemen binnen een gezin
Hangen vaak samen met maatschappelijke en/of culturele factoren
vb: kansarmoede, verslavingsproblematiek, psychische problemen, werkloosheid …
Voorbeeld
Het gezin Janssens heeft het niet gemakkelijk. Moeder is werkloos en vader heeft een fysieke handicap door een werkongeval. Er zijn veel spanningen in huis door de financiële zorgen en door de frustraties die vader heeft over zijn handicap. De jongste dochter, Amalia (5 jaar), begrijpt niet goed wat er aan de hand is, maar merkt op dat haar ouders veel ruziemaken. De middelste dochter, Maaike (11 jaar), probeert iedereen zo goed mogelijk op te vangen en hun zorgen weg te nemen. De oudste zoon, Roy (15 jaar), daarentegen vertoont ander gedrag: hij spijbelt, steelt en is regelmatig boos om kleine dingen. De leerkrachten maken zich zorgen.
Voorbeeld
Het kan ook gaan om problemen die de integriteit van een kind ernstig schaden, zoals verwaarlozing, mishandeling, seksueel misbruik …
Antonio (7 jaar) wordt elke ochtend door zijn mama naar school gebracht. De leerkrachten ruiken alcohol en merken dit ook als ze met haar praten. Antonio komt regelmatig met blauwe plekken naar school. De leerkrachten en het zorgteam schakelen het CLB in.
Invloed op zorgvrager
Gevoel dat ze aan hun lot worden overgelaten
Gevoel van leegte
Gevoel van gebrekkige betrokkenheid
Gevoel van afwijzing en minderwaardigheid
Brede waaier aan probleemgedrag mogelijk met verschillende oorzaken
Opdracht
In groepjes van 2-3
Wat zijn mogelijke oorzaken van spijbelen, stelen, slapen in de les en agressie?
Invloed op zorgvrager
Spijbelen: de opvoeders vinden een opleiding niet zo belangrijk, het kind of de jongere moet thuisblijven om voor een kleinere broer of zus te zorgen, het kind of de jongere wil aan andere dingen denken dan school …
Stelen: geen eten meehebben, gewoon een kick willen ervaren, iets stelen om het nadien te verkopen voor geld …
Slapen in de les: vermoeidheid door te laat gaan slapen wegens een gebrek aan regels en structuur, of omdat er eerst gezorgd moet worden voor de brussen en het huiswerk daarna pas gemaakt kan worden …
Agressie, snel boos worden, teruggetrokkenheid … door de gevoelens die het kind of de jongere ervaart en niet kan plaatsen
Invloed op het gezin
Vaak veel zorgverleners rond gezin, maar meestal worden afzonderlijke problemen aangepakt ipv geheel
Vraagt veel inzet en overleg (coördinerende rol kan nuttig zijn)
Hulpmiddelen
Er zijn verschillende instanties waarbij een kind of jongere uit een VOS terechtkan:
✓ JAC (jongerenadviescentrum);
✓ CLB (centrum voor leerlingenbegeleiding);
✓ TEJO (therapie voor jongeren);
✓ de vertrouwenspersoon op school.
Hulpmiddelen
Bij vermoeden van verwaarlozing, mishandeling of seksueel misbruik moet je steeds het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling (VK) of het CLB inlichten.
Gespecialiseerde professionele zorgverlening kan verschillend van aard zijn:
✓ een plaatsing door de jeugdrechter in een instelling (woonondersteuning);
✓ therapie voor het kind en de ouders: gezinstherapie, psycholoog, ...
Orthopedagogisch handelen
Werken op maat!
Begeleidingsprincipes:
Structuur
Duidelijk en consequent zijn over afspraken en grenzen
Geleidelijkheid
Ontwikkelingsgericht werken
Oog voor affectie
Versterk sociale vaardigheden
Opdracht: infofiche organisatie
In groepjes van 3-4
1G1P - De Rotonde - Elegast - De Volte
30' werktijd - 15' bespreking
Infofiche