WO Thema 1 - Zintuigen, hersenen en zenuwstelsel - Wetenschap en techniek
Wetenschap en techniek
Thema 1: Zintuigen, hersenen en zenuwstelsel
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Wetenschap en techniek
Thema 1: Zintuigen, hersenen en zenuwstelsel
Deze slide heeft geen instructies
Doel van de les
Na deze les kennen/kunnen/weten jullie:
- de hersenen, het ruggenmerg, de zenuwen en de zintuigen lokaliseren op een lichaamsschema.
- de werking van het centrale zenuwstelsel, zenuwen en hersenen uitleggen.
- voorbeelden geven van prikkels in de omgeving.
- de zintuigen benoemen en de bijhorende lichaamsdelen.
- het zintuig aangeven waarmee je een bepaalde prikkel waarneemt.
- de delen benoemen van het oog, oor, neus en huid.
- de werking van het oog, oor en de neus uitleggen.
- welke handicaps er zijn en hoe de gezondheidszorg daar aan helpt.
- uitleggen dat zenuwen signalen doorgeven aan de hersenen en de hersenen die verwerken.
- een reflex uitleggen.
Deze slide heeft geen instructies
Werking van de hersenen en het centrale zenuwstelsel
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
In onze omgeving veranderen dingen voortdurend. We zien dingen, ruiken dingen, voelen dingen, horen dingen en proeven dingen.
Dit noemen we prikkels.
Deze prikkels kunnen we waarnemen met onze 5 zintuigen.
oog
huid
oor
tong
neus
De werking van de hersenen en het centrale zenuwstelsel
Deze slide heeft geen instructies
De werking van de hersenen en het centrale zenuwstelsel
De prikkel die je waarneemt met je zintuig, wordt in je zintuig omgezet in een impuls.
Die impuls gaat dan via je zenuwen naar je hersenen en pas in je hersenen word je je bewust van de prikkel die je hebt waargenomen.
Deze slide heeft geen instructies
De werking van de hersenen en het centrale zenuwstelsel
Je hersenen doen dan 2 dingen:
- Ze sturen een seintje naar je klieren
(bijvoorbeeld je speekselklier wanneer je eten
ruikt zodat die speeksel gaat aanmaken).
- Ze sturen je spieren aan. Dat doen ze via het
ruggenmerg naar de zenuwen en zo naar de
spieren.
Deze slide heeft geen instructies
De werking van de hersenen en het centrale zenuwstelsel
Samengevat:
Zintuigen nemen prikkels waar -> in het zintuig wordt de prikkel omgezet in een impuls -> die impuls gaat naar de hersenen via de zenuwen -> in de hersenen word je je bewust van de prikkel -> hersenen doen 2 dingen: ze sturen een seintje naar je klieren en ze sturen je spieren aan via het ruggenmerg en de zenuwen.
Hersenen + ruggenmerg = Het centrale zenuwstelsel
Deze slide heeft geen instructies
De werking van de hersenen en het centrale zenuwstelsel
hersenen
ruggenmerg
zenuw
Centrale zenuwstelsel = ruggenmerg en hersenen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Hoe werken je hersenen?
Je hersenen zijn altijd aan het werk dus.
Ook voor dingen waar je niet
bewust over nadenkt.
Bv: hartslag, ademhalen,...
Deze slide heeft geen instructies
Hoe werkt dit?
Deze slide heeft geen instructies
Hoe werkt dit?
Waarnemen
verwerken
reactie
Reactie automatisch en bliksemsnel? REFLEX
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld
De deurbel gaat, je hoort het en je gaat de deur opendoen.
Waarneming of prikkel = geluid -> De deurbel gaat
verwerking (in de hersenen) -> je hoort het
reactie -> je gaat de deur opendoen
Reageer je automatisch en bliksemsnel -> reflex
! ER IS DAN GEEN VERWERKING !
Deze slide heeft geen instructies
Sleep de woorden op de juiste plaats in de zin
Wijzigingen in onze omgeving nemen we waar met onze
Zij zetten de waargenomen prikkels om in
die door de naar de hersenen worden gevoerd.
Hier worden wij ons bewust van wat we zien, horen, voelen,...
Onze hersenen geven opdracht door om te
Sommige reacties gebeuren automatisch. Dit noemen we
zintuigen
impulsen
zenuwen
reageren
reflex
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 1.
Maak opdracht 1, 2 en 3.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De zintuigen
Deze slide heeft geen instructies
Enkele voorbeelden van prikkels
Het verkeerslicht dat op rood springt.
De deurbel die gaat.
De geur die je ruikt als mama staat te koken.
De zachte pels die je voelt als je een puppy aait.
Deze slide heeft geen instructies
Welke prikkels kan je zelf nog bedenken?
Deze slide heeft geen instructies
Sleep de juiste waarneming naar de bijpassende prent.
geur
temperatuur
licht
geluid
aanraking
Deze slide heeft geen instructies
Elk zintuig kan bepaalde prikkels waarnemen...
Je ogen zorgen voor je zicht -> gezichtszintuig
Je oren zorgen voor je gehoor -> gehoorzintuig
maar ook voor je evenwicht! -> evenwichtsorgaan
Je neus zorgt voor de geuren die je waarneemt -> reukzintuig
Je tong zorgt voor de smaken die je proeft -> smaakzintuig
Deze slide heeft geen instructies
Elk zintuig kan bepaalde prikkels waarnemen...
Je huid zorgt ervoor dat je heel wat kan voelen
zoals pijn, druk, koude en warmte,...
-> pijnzintuig
-> drukzintuig
-> warmte- en koudezintuig
Deze slide heeft geen instructies
Sleep het zintuig en lichaamsdeel waarmee je de prikkel
kan waarnemen naar
de juiste prent.
gehoorzintuig
reukzintuig
gezichtszintuig
drukzintuig
warmtezintuig
oog
neus
huid
oren
huid
Deze slide heeft geen instructies
Wat gebeurt er als een van je zintuigen niet zou werken? (ogen, oren, neus, huid,...)
Giftige gassen niet ruiken. Deze hebben meestal een toegevoegde geur zodat we het kunnen ruiken en alarm kunnen slaan.
Als je niet kan zien, kan je ongelukken doen op straat, je kan vallen, ergens tegenlopen,...
Als je niet kan horen, hoor je de bel niet, auto's naderen, ambulance, brandweer, politie,...
Als je niet kan voelen kan je je verbranden, pijn doen aan scherpe voorwerpen, een knuffel niet voelen,...
Besluit
Voortdurend veranderen dingen in onze omgeving (het verkeerslicht springt op rood, er belt iemand aan de deur,...).
Deze veranderingen noemen we prikkels.
Oren, ogen, tong, neus en huid hebben zintuigen (of zintuigcellen) die deze prikkels waarnemen.
Als dat niet zo was, zou ons leven soms in gevaar kunnen zijn of konden we niet genieten van aangename dingen.
Onze zintuigen houden ons veilig en waarschuwen ons.
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 2.
Maak opdracht 4a, 4b en 4c.
Vul het besluit aan.
Maak opdracht 5.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Het oog
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Een kijkje in het oog
Het licht komt het oog binnen door het hoornvlies. Gaat dan door de pupil, een verstelbare opening. De spieren in de iris regelen de grootte: bij veel licht is de pupil klein, bij weinig licht is ze groot. Daarna vallen de lichtstralen op de lens en worden ze geprojecteerd op het netvlies. 130 miljoen lichtgevoelige cellen (kegeltjes en staafjes) van het netvlies zetten de lichtstralen om in een elektrisch signaal. ->
Deze slide heeft geen instructies
Een kijkje in het oog
Dit wordt door de oogzenuw doorgestuurd naar de hersenen: we zien.
Ons oog werkt als een camera. Het beeld van een voorwerp wordt omgekeerd en verkleind geprojecteerd op het netvlies. Maar de hersenen 'interpreteren' dit: ze vergroten het beeld tot ware grootte, zetten het terug rechtop en herkennen het beeld.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Zet de getallen op de juiste plaats bij de tekening.
1. harde oogvlies
2. pupil
3. lens
4. oogzenuw
5. lichtstralen
6. hoornvlies
7. iris
8. netvlies
9. voorwerp
10. beeld
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Deze slide heeft geen instructies
Onderzoek
Werk per twee.
Kijk naar de ogen van je buur.
Kijk naar de plaats waar het oog tegen de neus komt. Uit dat roze gedeelte komt het traanvocht.
Dat wordt geproduceerd door de traanklier.
Kan je ook de delen die we net zagen,
terugvinden bij je buur?
Volg bij jezelf het benige deel rondom je oog. Dit is je oogkas.
Deze slide heeft geen instructies
Neem een potlood in je linkerhand. Strek je arm voor je uit en kijk met 2 ogen. Probeer met je linkerhand de punt van je potlood te raken. Doe nu hetzelfde maar met 1 oog gesloten. WAT MERK JE?
Proefje
Deze slide heeft geen instructies
Beide ogen zorgen samen voor het dieptezicht.
Als je 1 oog sluit heb je het moeilijker om de plaats van iets te bepalen.
Met maar 1 oog open is het dus moeilijker om de potloodpunt te vinden.
Deze slide heeft geen instructies
Neem het potlood in je rechterhand. Strek je rechterarm en laat het potlood samenvallen met de rand van het bord. Sluit nu afwisselend je rechter- en linkeroog. WAT MERK JE?
Proefje
Deze slide heeft geen instructies
Het beeld verspringt.
Met het ene oog verspringt het beeld meer dan met het andere.
Dit noemt men het dominante oog.
Deze slide heeft geen instructies
Besluit
Onze ogen zorgen ervoor dat we voorwerpen en kleuren kunnen zien. Beide ogen hebben niet hetzelfde aandeel in het vormen van beelden. Één van beide ogen is dominant, maar elk oog maakt wel een 'foto' van een voorwerp.
In de hersenen ontstaat er een ruimtelijk beeld. Daardoor kunnen we goed afstand schatten als we met beide ogen tegelijk kijken. ->
Deze slide heeft geen instructies
Besluit
Elk deel heeft zijn functie. Een aantal delen beschermen ons oog: de oogkas beschermt tegen stoten, de wimpers houden stofdeeltjes tegen, de oogleden verdelen het traanvocht over de oogbol. Het harde oogvlies houdt de vorm van het oog mooi rond. Het hoornvlies, de lens en het glasachtig lichaam zorgen ervoor dat de lichtstralen op het netvlies vallen. ->
Deze slide heeft geen instructies
Besluit
De lichtgevoelige cellen (kegeltjes en staafjes) op het netvlies zetten de lichtstralen om in een elektrisch signaal. De oogzenuw stuurt de signalen naar de hersenen.
Daar 'zien' we.
Deze slide heeft geen instructies
Weetjes
Onze zintuigen verouderen ook al verzorgen we ze goed. Maar
sommige mensen hebben vanaf hun geboorte of na een aantal
jaren één of andere handicap.
Kleurenblindheid is een erfelijke aandoening. Ze komt meer voor bij jongens dan bij meisjes.
Sommigen kunnen enkel rood en groen niet van elkaar
onderscheiden, anderen zien enkel grijstinten.
Sommige mensen zijn blind vanaf hun
geboorte. Ook hiervoor heeft men gezocht
naar hulpmiddelen. Bv. het brailleschrift en
een blindengeleide hond.
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 3.
Maak opdracht 6 en 7.
Vul het besluit aan.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Het oor
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Het oor
Het oor bestaat uit 3 grote delen: het uitwendig oor (oorschelp en gehoorgang), het middenoor (trommelvlies, de gehoorbeentjes: hamer, aambeeld en stijgbeugel) en het inwendig oor (slakkenhuis en halfcirkelvormige kanalen).
De halfcirkelvormige kanalen zijn een onderdeel van het evenwichtszintuig en het slakkenhuis van het gehoorzintuig.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe werkt dit?
Geluidstrillingen komen voortdurend van buiten de oren binnen. De oorschelp vangt de trillingen op. Het trommelvlies en de gehoorbeentjes geven de trillingen door via de gehoorgang aan het slakkenhuis. Hier zetten duizenden zintuighaartjes de geluidstrillingen om in elektrische signalen. Die worden door de gehoorzenuw naar de hersenen geleid: we horen.
Deze slide heeft geen instructies
1. oorschelp
2. gehoorgang
3. trommelvlies
4. hamer
5. aambeeld
6. stijgbeugel
7. zintuighaartjes in slakkenhuis
8. gehoorzenuw
Zet de getallen op de juiste plaats bij de tekening.
1
2
3
4
5
6
7
8
Deze slide heeft geen instructies
Weetje
Deze slide heeft geen instructies
Weetje
Deze slide heeft geen instructies
Besluit
De oorschelpen vangen geluiden (= trillingen) op. Het trommelvlies en de gehoorbeentjes (hamer, aambeeld en stijgbeugel) geven ze door aan het slakkenhuis. Zintuigharen in het slakkenhuis zetten trillingen om in elektrische signalen. De gehoorzenuw stuurt deze signalen naar de hersenen: we horen.
Als we beide oren gebruiken kunnen we goed de richting bepalen van waaruit het geluid komt. Sterke en harde geluiden zijn slecht voor onze oren. Ze beschadigen de zintuighaartjes in het slakkenhuis.
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 4.
Maak opdracht 8 en 9.
Vul het besluit in.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De huid
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Hoe werkt dit?
Onze huid is ons grootste orgaan. Hij heeft vele functies. De huid:
beschermt het lichaam tegen verwondingen en te veel zonnestralen,
verdedigt tegen het binnendringen van ziektekiemen,
helpt bij het constant houden van de lichaamstemperatuur,
voelt of iets scherp of zacht, warm of koud is.
regelt je lichaamstemperatuur
In de huid zitten verschillende tastzintuigen: pijnzintuig,
Deze slide heeft geen instructies
Hoe werkt dit?
In de huid zitten verschillende tastzintuigen: pijnzintuig, koudezintuig, tastzintuig, zware drukzintuig,...
Al deze zintuigen zetten prikkels om in impulsen en geven zo hun informatie via zenuwen door aan de hersenen.
Stel je voor dat je niet kon voelen. Je zou geen pijn voelen als je je snijdt. Je tastzin beschermt je tegen gevaren van de buitenwereld maar geeft je ook plezier, bv. wanneer je iemand knuffelt.
Deze slide heeft geen instructies
Huid onder de loep
Deze slide heeft geen instructies
Huid onder de loep
We kunnen onze huid verdelen
in 3 lagen:
de opperhuid
de lederhuid
het bindweefsel
Deze slide heeft geen instructies
Huid onder de loep
De opperhuid
Deze huidlaag kunnen we zien en
aanraken. Dit is de 'verpakking'
van ons lichaam.
De opperhuid bestaat uit dode
cellen.
Deze slide heeft geen instructies
Huid onder de loep
De lederhuid
Dit is de 2de laag. Hier vinden we
levende cellen die om de 27
dagen de dode cellen naar boven
schuiven. Het is het verzorgings-
systeem van de huid.
Deze slide heeft geen instructies
Huid onder de loep
Bindweefsel
In deze 3de laag bevinden zich
de vetcellen.
Deze slide heeft geen instructies
We vullen een bokaal met warm water en één met koud water. Hou een vinger van je linkerhand in het koude water en een vinger van je rechterhand in het warme water gedurende een minuut. Wissel dan de vingers van bokaal. Wat merk je? Welk zintuig hoort hier bij?
Deze slide heeft geen instructies
Het voelende lichaam
Niet alle delen van je lichaam zijn even gevoelig. De tastlichaampjes zijn ongelijk verdeeld over je huid. Je vingertoppen, tenen, lippen en tong zijn het meest gevoelig. De minst gevoelige plek is het midden van je rug.
Deze slide heeft geen instructies
De huid regelt je lichaamstemperatuur
Als je het te koud krijgt, dan krijg je kippenvel en gaan je haartjes overeind staan. Tussen deze haartjes houdt je huid de warmte vast.
Als je het te warm hebt, dan zweet je. Het vocht op je huid koelt af door de koude lucht. Zo koel je weer af.
Deze slide heeft geen instructies
Weetje
Deze slide heeft geen instructies
Weetje
De huid vormt een beschermlaag voor ons. Ze kan zichzelf herstellen en is 1 van de grootste organen van het lichaam.
Als we onze huid zouden wegen, zou dat op ongeveer 10kg komen en zou ze een oppervlakte innemen van 2 vierkante meter.
De huid is maar enkele millimeters dik.
Deze slide heeft geen instructies
Weetje
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 5.
Maak opdracht 10, 11 en 12.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De tong
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Tong onder de loep
De tong is eigenlijk 1 grote spier met een dik slijmvlies.
In dit slijmvlies bevinden zich zo'n 3000 smaakpapillen waarmee we kunnen proeven.
We kunnen 5 smaken onderscheiden:
Zout, zoet, bitter, zuur en umami.
Deze slide heeft geen instructies
Tong onder de loep
Deze slide heeft geen instructies
Weetje
Je tong houdt je gebit mee schoon. Je kan grote etensresten met je tong verwijderen.
Tijdens het eten gebruik je je tong om het eten tussen je tanden te brengen en door te slikken.
Je tong werkt samen met je neus om goed te kunnen proeven. Als je neus verstopt is, proef je veel minder goed dan anders.
Je hebt je tong ook nodig om goed te kunnen spreken.
Je tongafdruk is uniek, net zoals je vingerafdruk.
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 5.
Maak opdracht 13.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De neus
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Neus onder de loep
neusholte
neusgaten
reukslijmvlies
reukzenuw
Deze slide heeft geen instructies
Neus onder de loep
De lucht rondom ons zit vol met geurstoffen.
Deze komen binnen via de neusgaten en komen
in de neusholte terecht. Daar belanden ze op het reukslijmvlies dat bestaat uit miljoenen reukcellen. Op die reukcellen staan haartjes die de geur opvangen en via de reukzenuw aan de hersenen doorgeven. De hersenen geven de geur dan een naam en herkennen de geur later. Bv: shampoo.
Deze slide heeft geen instructies
Sleep de woorden naar de juiste plaats
reukzenuw
reukslijmvlies
neusgaten
neusholte
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 6.
Maak opdracht 14.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Ook al dragen we zorg voor ons lichaam, toch kan er heel wat mislopen. Bv: kleurenblind of eczema Geef nog voorbeelden...
Deze slide heeft geen instructies
Met wat kunnen we mensen met een handicap helpen? Bv: Braille, gehoorapparaat,...
Deze slide heeft geen instructies
BUNDEL!
Neem je bundel op pagina 6.
Maak opdracht 15.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Hoe heet het automatisch samentrekken en ontspannen van de spiertjes in je iris?
reactie
prikkel
pupilreflex
Deze slide heeft geen instructies
In welk deel van ons lichaam zit ons evenwichtsorgaan?
In onze huid.
In onze neus.
In onze ogen.
In onze oren.
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer een prikkel of waarneming niet tot in onze hersenen gaat maar automatisch en bliksemsnel gebeurt, noemen we dat een ...
reactie
reflex
pupilreflex
verwerking
Deze slide heeft geen instructies
Kleurenblindheid is erfelijk en komt meer voor bij jongens dan bij meisjes.
waar
niet waar
Deze slide heeft geen instructies
Welke 2 zintuigen werken samen om iets te proeven?
Reukzintuig en gezichtszintuig
gezichtszintuig en smaakzintuig
Reukzintuig en smaakzintuig
Het smaakzintuig zorgt hier alleen voor.
Deze slide heeft geen instructies
GO! DOELEN - Wetenschap en techniek
WT.238 Beschrijven de functie van zintuigen.
WT.239 en 240 herhaling doelen 5de lj - oor en tong
WT.241 Beschrijven de structuur en werking van het oog en het proces van beeldvorming.
WT.242 Beschrijven de structuur en de werking van de neus en het proces van ruiken.
WT.243 Beschrijven de structuur en de werking van de huid en het proces van voelen.
WT.244 Beschrijven de samenwerking tussen zintuigen en hersenen bij complexe waarnemingen.
Deze slide heeft geen instructies
GO! DOELEN - Wetenschap en techniek
WT.245 Illustreren hulpmiddelen voor zintuigen die minder goed functioneren.
WT.246 Analyseren zintuiglijke waarnemingen.
WT.247 Tonen hun kennis van de zintuigen in verschillende contexten.
WT.253 Lokaliseren de delen van het centraal zenuwstelsel op een lichaamsschema.
WT.254 Beschrijven de functies van de hersenen.
WT.255 Tonen hun kennis van het centraal zenuwstelsel in verschillende contexten.
Deze slide heeft geen instructies