Bevolkingsontwikkelingen

Bevolkingsontwikkelingen

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 30 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Bevolkingsontwikkelingen

Gebruik de meegeleverde kaart van bevolkingsdichtheid in Nederland als startbeeld. Leg uit dat de les kijkt naar groei, spreiding en leeftijdsopbouw van de bevolking.

Dit ga je leren

Ik kan natuurlijke bevolkingsgroei bepalen, uitleggen waarom bevolkingsdichtheid niet overal even groot is, en een leeftijdsdiagram aflezen.

Deze slide heeft geen instructies

Waar denk je aan bij bevolkingsgroei of bevolkingsdichtheid?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als drukte, stad, geboorte, ouderen, Randstad of platteland.

Natuurlijke bevolkingsgroei

De bevolking verandert niet alleen door verhuizing tussen landen, maar ook van binnenuit.


Bij natuurlijke bevolkingsgroei groeit de bevolking doordat er meer mensen geboren worden dan er sterven.


Zijn er juist meer sterfgevallen dan geboorten, dan krimpt de bevolking natuurlijk.

Benadruk dat het hier alleen gaat om geboorten en sterfte, niet om migratie. Dat onderscheid is belangrijk.

Geboorteoverschot en sterfteoverschot

  • Geboorteoverschot: meer geboorten dan sterfgevallen

  • Sterfteoverschot: meer sterfgevallen dan geboorten

  • Deze twee begrippen laten zien of een bevolking natuurlijk groeit of krimpt

  • In Nederland was er in 2022 een sterfteoverschot

Koppel dit aan de tekst uit de bron: vroeger hadden gezinnen vaak meer kinderen, waardoor natuurlijke groei groter was.

Geboortecijfer en sterftecijfer

  • Het geboortecijfer is het aantal geboorten per 1000 inwoners per jaar

  • Het sterftecijfer is het aantal sterfgevallen per 1000 inwoners per jaar

  • In Nederland was in 2022 het geboortecijfer ongeveer 9

  • Het sterftecijfer was ongeveer 10

Wijs erop dat cijfers per 1000 inwoners vergelijken makkelijker maken tussen gebieden of jaren.

Zo bepaal je de natuurlijke groei

Geboortecijfer - sterftecijfer = natuurlijke bevolkingsgroei


Voorbeeld Nederland 2022:

9 - 10 = -1 per 1000 inwoners


Dat betekent: er overleden iets meer mensen dan er werden geboren.

Noem dat een negatieve uitkomst betekent dat de natuurlijke groei onder nul ligt. Houd het rekenen eenvoudig en concreet.

Waarom verandert dit?

  • Vroeger waren gezinnen vaak groter

  • Nu worden minder kinderen geboren

  • Mensen worden gemiddeld ouder

  • Daardoor neemt het aandeel ouderen toe

Gebruik hier de brug naar bevolkingssamenstelling: minder kinderen en meer ouderen zie je later terug in een leeftijdsdiagram.

Hoe bereken je natuurlijke bevolkingsgroei?

A

geboorten - sterfte

B

immigratie - emigratie

C

inwoners : km²

D

sterfte + geboorten

Toetst of leerlingen natuurlijke groei onderscheiden van migratie en bevolkingsdichtheid.

Vul de juiste woorden in

Bij een geboorteoverschot zijn er meer geboorten dan sterfgevallen. In Nederland was in 2022 het geboortecijfer ongeveer 9 per 1000 inwoners. Het sterftecijfer was ongeveer 10. Daardoor was de natuurlijke bevolkingsgroei -1 per 1000 inwoners.

geboorteoverschot
9
10
-1
sterfteoverschot
8
11
1

Laat leerlingen de volgorde van rekenen hardop verwoorden: geboortecijfer min sterftecijfer.

Waarom kan natuurlijke groei dalen in een ouder land?

Bespreek dat minder geboorten en meer ouderen samen zorgen voor minder groei of zelfs krimp. Verwachte elementen: kleinere gezinnen, mensen leven langer, meer ouderen, relatief meer sterfte.

Bevolkingsdichtheid

De bevolkingsdichtheid is het aantal mensen per km².


Met dit begrip vergelijk je hoe dicht mensen in een gebied bij elkaar wonen.


Een stad heeft meestal een hoge bevolkingsdichtheid, het platteland vaak een lage.

Deze slide heeft geen instructies

Lage dichtheid op het platteland

  • Veel ruimte voor landbouw

  • Woningen liggen verder uit elkaar

  • Minder bedrijven en voorzieningen

  • Daarom wonen er per km² minder mensen

Sluit aan bij bron 2: op het platteland wordt veel ruimte gebruikt voor landbouw. Daardoor blijft minder ruimte over voor dichte bewoning.

Hoge dichtheid in de stad

  • Veel woningen dicht bij elkaar

  • Mensen wonen soms boven elkaar, zoals in flats

  • Er zijn veel bedrijven en voorzieningen

  • Daardoor wonen er per km² veel mensen

Verwijs naar bron 3: Den Haag is de dichtstbevolkte stad van Nederland. Laat leerlingen het verband zien tussen ruimtegebruik en dichtheid.

Bevolkingsspreiding in Nederland

  • Bevolkingsspreiding is de manier waarop inwoners over een land verdeeld zijn

  • Die spreiding is in Nederland ongelijk

  • In de Randstad wonen veel meer mensen dan in veel andere delen van Nederland

  • Op de kaart zie je grote verschillen per gemeente

Gebruik de meegestuurde kaart hier expliciet. Laat zien dat niet alleen stad en platteland verschillen, maar ook regio's binnen één land.

Waarom is dichtheid niet overal gelijk?

  • In steden is veel ruimte voor wonen en werken

  • Op het platteland is veel ruimte voor landbouw

  • Waar veel voorzieningen en banen zijn, trekken meer mensen naartoe

  • Daarom verschilt de bevolkingsdichtheid van plek tot plek

Houd het geografisch: ruimtegebruik, functies van gebieden en spreiding van mensen. Vermijd een brede economische uitweiding.

Waarom is de bevolkingsdichtheid in steden vaak hoog?

A

veel landbouwgrond

B

huizen ver uit elkaar

C

veel wonen en werken

D

weinig voorzieningen

De afleiders sluiten aan bij kenmerken van het platteland.

Vul de juiste woorden in

De bevolkingsdichtheid is het aantal mensen per km². In Nederland is de bevolkingsspreiding ongelijk. In de Randstad wonen veel meer mensen dan in veel andere delen van het land.

bevolkingsdichtheid
km²
ongelijk
Randstad
platteland
gelijk
1000 inwoners
levensverwachting

Sluit aan op de kaart en de begrippen bevolkingsdichtheid, spreiding en Randstad.

Leeftijdsdiagram

Een leeftijdsdiagram laat de leeftijdsopbouw van de bevolking zien.


Elk staafje hoort bij een leeftijdsgroep. Links staan de mannen, rechts de vrouwen.


Zo zie je snel of er veel kinderen, volwassenen of ouderen zijn.

Gebruik de bron van Nederland 2023. Leg rustig de opbouw uit: leeftijd verticaal, aantallen horizontaal, mannen links en vrouwen rechts.

Leeftijdsgroepen aflezen

  • 0-14 jaar: jongeren

  • 15-64 jaar: werkende leeftijd

  • 65 jaar en ouder: ouderen

  • Door naar de breedte van de balken te kijken, zie je welke groep groot of klein is

Noem dat deze indeling vaak wordt gebruikt om de bevolkingssamenstelling te beschrijven.

Nederland 2023 aflezen

  • Er zijn minder kinderen dan ongeveer 50 jaar geleden

  • Er zijn juist meer ouderen

  • De bevolking vergrijst

  • Dat past bij een hogere levensverwachting

Koppel deze waarneming aan de tekst in de bron. Vergrijzing komt zowel door vroegere grote generaties als doordat mensen langer leven.

Levensverwachting

De levensverwachting geeft aan hoe oud mensen gemiddeld worden.


Als mensen langer leven, worden de hogere leeftijdsgroepen in een leeftijdsdiagram groter.


Daardoor neemt het aandeel ouderen toe.

Maak hier de verbinding tussen bevolkingssamenstelling en natuurlijke groei: een ouder wordende bevolking kan bijdragen aan meer sterfte.

Wat laat het diagram zien?

  • Hoe de bevolking over leeftijden is verdeeld

  • Of een land veel jongeren of veel ouderen heeft

  • Of de bevolking aan het vergrijzen is

  • Hoe de bevolkingssamenstelling verandert

Laat dit dienen als samenvattende betekenis van het leeftijdsdiagram, niet als nieuwe stof.

Wat lees je af aan de linkerkant van een leeftijdsdiagram?

A

ouderen

B

vrouwen

C

mannen

D

jongeren

Controleert basisafleesvaardigheid van het diagram.

Vul de juiste woorden in

Een leeftijdsdiagram laat de leeftijdsopbouw van de bevolking zien. De groep van 65 jaar en ouder noem je ouderen. Als de levensverwachting stijgt, worden de hogere leeftijdsgroepen groter. Dan neemt de vergrijzing toe.

leeftijdsdiagram
65 jaar
levensverwachting
vergrijzing
Randstad
0-14 jaar
sterftecijfer
platteland

Herhaalt de kernwoorden uit het blok over leeftijdsopbouw en vergrijzing.

Waaraan zie je in een diagram dat een land vergrijst?

Bespreek dat leerlingen moeten noemen dat er relatief veel ouderen en minder kinderen te zien zijn, en dat dit past bij vergrijzing.

Wat heb jij vandaag het best begrepen?

Laat leerlingen kort terugblikken op hun eigen leerproces. Geen goed of fout.

Welk onderdeel vond je nog lastig?

Gebruik antwoorden om te bepalen wat volgende les herhaald moet worden. Geen goed of fout.

Begrippen

natuurlijke bevolkingsgroei - groei van de bevolking doordat er meer geboorten dan sterfgevallen zijn

geboorteoverschot - situatie waarin meer mensen geboren worden dan er sterven

sterfteoverschot - situatie waarin meer mensen sterven dan er geboren worden

geboortecijfer - aantal geboorten per 1000 inwoners per jaar

sterftecijfer - aantal sterfgevallen per 1000 inwoners per jaar

bevolkingsdichtheid - aantal inwoners per km²

bevolkingsspreiding - manier waarop inwoners over een land verdeeld zijn

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

bevolkingssamenstelling - opbouw van de bevolking, bijvoorbeeld naar leeftijd

leeftijdsopbouw - verdeling van inwoners over verschillende leeftijden

leeftijdsdiagram - diagram dat de leeftijdsopbouw van een bevolking laat zien

levensverwachting - leeftijd die mensen gemiddeld bereiken

Randstad - dichtbevolkt deel van Nederland met grote steden

platteland - gebied met veel open ruimte en vaak veel landbouw

Deze slide heeft geen instructies