Bevolkingsontwikkelingen
Bevolkingsontwikkelingen
Gebruik de meegeleverde kaart van bevolkingsdichtheid in Nederland als startbeeld. Leg uit dat de les kijkt naar groei, spreiding en leeftijdsopbouw van de bevolking.
Dit ga je leren
Ik kan natuurlijke bevolkingsgroei bepalen, uitleggen waarom bevolkingsdichtheid niet overal even groot is, en een leeftijdsdiagram aflezen.
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk je aan bij bevolkingsgroei of bevolkingsdichtheid?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als drukte, stad, geboorte, ouderen, Randstad of platteland.
Natuurlijke bevolkingsgroei
De bevolking verandert niet alleen door verhuizing tussen landen, maar ook van binnenuit.
Bij natuurlijke bevolkingsgroei groeit de bevolking doordat er meer mensen geboren worden dan er sterven.
Zijn er juist meer sterfgevallen dan geboorten, dan krimpt de bevolking natuurlijk.
Benadruk dat het hier alleen gaat om geboorten en sterfte, niet om migratie. Dat onderscheid is belangrijk.
Geboorteoverschot en sterfteoverschot
Geboorteoverschot: meer geboorten dan sterfgevallen
Sterfteoverschot: meer sterfgevallen dan geboorten
Deze twee begrippen laten zien of een bevolking natuurlijk groeit of krimpt
In Nederland was er in 2022 een sterfteoverschot
Koppel dit aan de tekst uit de bron: vroeger hadden gezinnen vaak meer kinderen, waardoor natuurlijke groei groter was.
Geboortecijfer en sterftecijfer
Het geboortecijfer is het aantal geboorten per 1000 inwoners per jaar
Het sterftecijfer is het aantal sterfgevallen per 1000 inwoners per jaar
In Nederland was in 2022 het geboortecijfer ongeveer 9
Het sterftecijfer was ongeveer 10
Wijs erop dat cijfers per 1000 inwoners vergelijken makkelijker maken tussen gebieden of jaren.
Zo bepaal je de natuurlijke groei
Geboortecijfer - sterftecijfer = natuurlijke bevolkingsgroei
Voorbeeld Nederland 2022:
9 - 10 = -1 per 1000 inwoners
Dat betekent: er overleden iets meer mensen dan er werden geboren.
Noem dat een negatieve uitkomst betekent dat de natuurlijke groei onder nul ligt. Houd het rekenen eenvoudig en concreet.
Waarom verandert dit?
Vroeger waren gezinnen vaak groter
Nu worden minder kinderen geboren
Mensen worden gemiddeld ouder
Daardoor neemt het aandeel ouderen toe
Gebruik hier de brug naar bevolkingssamenstelling: minder kinderen en meer ouderen zie je later terug in een leeftijdsdiagram.
Hoe bereken je natuurlijke bevolkingsgroei?
geboorten - sterfte
immigratie - emigratie
inwoners : km²
sterfte + geboorten
Toetst of leerlingen natuurlijke groei onderscheiden van migratie en bevolkingsdichtheid.
Vul de juiste woorden in
Bij een geboorteoverschot zijn er meer geboorten dan sterfgevallen. In Nederland was in 2022 het geboortecijfer ongeveer 9 per 1000 inwoners. Het sterftecijfer was ongeveer 10. Daardoor was de natuurlijke bevolkingsgroei -1 per 1000 inwoners.
Laat leerlingen de volgorde van rekenen hardop verwoorden: geboortecijfer min sterftecijfer.
Waarom kan natuurlijke groei dalen in een ouder land?
Bespreek dat minder geboorten en meer ouderen samen zorgen voor minder groei of zelfs krimp. Verwachte elementen: kleinere gezinnen, mensen leven langer, meer ouderen, relatief meer sterfte.
Bevolkingsdichtheid
De bevolkingsdichtheid is het aantal mensen per km².
Met dit begrip vergelijk je hoe dicht mensen in een gebied bij elkaar wonen.
Een stad heeft meestal een hoge bevolkingsdichtheid, het platteland vaak een lage.
Deze slide heeft geen instructies
Lage dichtheid op het platteland
Veel ruimte voor landbouw
Woningen liggen verder uit elkaar
Minder bedrijven en voorzieningen
Daarom wonen er per km² minder mensen
Sluit aan bij bron 2: op het platteland wordt veel ruimte gebruikt voor landbouw. Daardoor blijft minder ruimte over voor dichte bewoning.
Hoge dichtheid in de stad
Veel woningen dicht bij elkaar
Mensen wonen soms boven elkaar, zoals in flats
Er zijn veel bedrijven en voorzieningen
Daardoor wonen er per km² veel mensen
Verwijs naar bron 3: Den Haag is de dichtstbevolkte stad van Nederland. Laat leerlingen het verband zien tussen ruimtegebruik en dichtheid.
Bevolkingsspreiding in Nederland
Bevolkingsspreiding is de manier waarop inwoners over een land verdeeld zijn
Die spreiding is in Nederland ongelijk
In de Randstad wonen veel meer mensen dan in veel andere delen van Nederland
Op de kaart zie je grote verschillen per gemeente
Gebruik de meegestuurde kaart hier expliciet. Laat zien dat niet alleen stad en platteland verschillen, maar ook regio's binnen één land.
Waarom is dichtheid niet overal gelijk?
In steden is veel ruimte voor wonen en werken
Op het platteland is veel ruimte voor landbouw
Waar veel voorzieningen en banen zijn, trekken meer mensen naartoe
Daarom verschilt de bevolkingsdichtheid van plek tot plek
Houd het geografisch: ruimtegebruik, functies van gebieden en spreiding van mensen. Vermijd een brede economische uitweiding.
Waarom is de bevolkingsdichtheid in steden vaak hoog?
veel landbouwgrond
huizen ver uit elkaar
veel wonen en werken
weinig voorzieningen
De afleiders sluiten aan bij kenmerken van het platteland.
Vul de juiste woorden in
De bevolkingsdichtheid is het aantal mensen per km². In Nederland is de bevolkingsspreiding ongelijk. In de Randstad wonen veel meer mensen dan in veel andere delen van het land.
Sluit aan op de kaart en de begrippen bevolkingsdichtheid, spreiding en Randstad.
Leeftijdsdiagram
Een leeftijdsdiagram laat de leeftijdsopbouw van de bevolking zien.
Elk staafje hoort bij een leeftijdsgroep. Links staan de mannen, rechts de vrouwen.
Zo zie je snel of er veel kinderen, volwassenen of ouderen zijn.
Gebruik de bron van Nederland 2023. Leg rustig de opbouw uit: leeftijd verticaal, aantallen horizontaal, mannen links en vrouwen rechts.
Leeftijdsgroepen aflezen
0-14 jaar: jongeren
15-64 jaar: werkende leeftijd
65 jaar en ouder: ouderen
Door naar de breedte van de balken te kijken, zie je welke groep groot of klein is
Noem dat deze indeling vaak wordt gebruikt om de bevolkingssamenstelling te beschrijven.
Nederland 2023 aflezen
Er zijn minder kinderen dan ongeveer 50 jaar geleden
Er zijn juist meer ouderen
De bevolking vergrijst
Dat past bij een hogere levensverwachting
Koppel deze waarneming aan de tekst in de bron. Vergrijzing komt zowel door vroegere grote generaties als doordat mensen langer leven.
Levensverwachting
De levensverwachting geeft aan hoe oud mensen gemiddeld worden.
Als mensen langer leven, worden de hogere leeftijdsgroepen in een leeftijdsdiagram groter.
Daardoor neemt het aandeel ouderen toe.
Maak hier de verbinding tussen bevolkingssamenstelling en natuurlijke groei: een ouder wordende bevolking kan bijdragen aan meer sterfte.
Wat laat het diagram zien?
Hoe de bevolking over leeftijden is verdeeld
Of een land veel jongeren of veel ouderen heeft
Of de bevolking aan het vergrijzen is
Hoe de bevolkingssamenstelling verandert
Laat dit dienen als samenvattende betekenis van het leeftijdsdiagram, niet als nieuwe stof.
Wat lees je af aan de linkerkant van een leeftijdsdiagram?
ouderen
vrouwen
mannen
jongeren
Controleert basisafleesvaardigheid van het diagram.
Vul de juiste woorden in
Een leeftijdsdiagram laat de leeftijdsopbouw van de bevolking zien. De groep van 65 jaar en ouder noem je ouderen. Als de levensverwachting stijgt, worden de hogere leeftijdsgroepen groter. Dan neemt de vergrijzing toe.
Herhaalt de kernwoorden uit het blok over leeftijdsopbouw en vergrijzing.
Waaraan zie je in een diagram dat een land vergrijst?
Bespreek dat leerlingen moeten noemen dat er relatief veel ouderen en minder kinderen te zien zijn, en dat dit past bij vergrijzing.
Wat heb jij vandaag het best begrepen?
Laat leerlingen kort terugblikken op hun eigen leerproces. Geen goed of fout.
Welk onderdeel vond je nog lastig?
Gebruik antwoorden om te bepalen wat volgende les herhaald moet worden. Geen goed of fout.
Begrippen
natuurlijke bevolkingsgroei - groei van de bevolking doordat er meer geboorten dan sterfgevallen zijn
geboorteoverschot - situatie waarin meer mensen geboren worden dan er sterven
sterfteoverschot - situatie waarin meer mensen sterven dan er geboren worden
geboortecijfer - aantal geboorten per 1000 inwoners per jaar
sterftecijfer - aantal sterfgevallen per 1000 inwoners per jaar
bevolkingsdichtheid - aantal inwoners per km²
bevolkingsspreiding - manier waarop inwoners over een land verdeeld zijn
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
bevolkingssamenstelling - opbouw van de bevolking, bijvoorbeeld naar leeftijd
leeftijdsopbouw - verdeling van inwoners over verschillende leeftijden
leeftijdsdiagram - diagram dat de leeftijdsopbouw van een bevolking laat zien
levensverwachting - leeftijd die mensen gemiddeld bereiken
Randstad - dichtbevolkt deel van Nederland met grote steden
platteland - gebied met veel open ruimte en vaak veel landbouw
Deze slide heeft geen instructies