Anatomie 1: Het circulatiestelsel
Het circulatiestelsel
Lesduur is: 90 minOnderdelen in deze les
Het circulatiestelsel
Open met het idee dat bloed niet zomaar rondstroomt, maar een vaste route volgt met een duidelijke bouw en functie van hart en bloedvaten.
Lesdoel
Ik kan de basiskennis van Anatomie 1 over het circulatiestelsel correct beschrijven en toepassen.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het circulatiestelsel?
Het circulatiestelsel vervoert voortdurend bloed door het lichaam.
Belangrijke functies:
transport van zuurstof en voedingsstoffen
afvoer van koolstofdioxide en afvalstoffen
verspreiding van hormonen
bijdrage aan temperatuurregeling
Leg de koppeling tussen structuur en functie: hart = pomp, bloedvaten = transportbanen, bloed = transportmiddel.
Onderdelen van het stelsel
Drie hoofdonderdelen werken samen:
hart: pompt bloed rond
bloedvaten: vervoeren bloed
bloed: brengt stoffen naar en van weefsels
Deze slide heeft geen instructies
Twee bloedsomlopen
Het lichaam gebruikt twee gekoppelde circulaties:
Kleine bloedsomloop
tussen hart en longen
opname van zuurstof
afgifte van koolstofdioxide
Grote bloedsomloop
tussen hart en rest van het lichaam
afgifte van zuurstof en voedingsstoffen aan weefsels
Benadruk dat beide bloedsomlopen tegelijk werken en samen één gesloten systeem vormen.
Route van het bloed
Lichaam → holle aders → rechterboezem → rechterkamer → longslagader → longen → longaders → linkerboezem → linkerkamer → aorta → lichaam
Gebruik deze slide als samenvattende route. Laat leerlingen zien dat zuurstofarm en zuurstofrijk bloed verschillende delen van de route volgen.
Ligging van het hart
Het hart ligt:
in de borstholte
achter het borstbeen
tussen de longen
iets links van de middenlijn
op het middenrif
Laat benoemen dat het hart niet volledig links ligt; dat is een veelvoorkomende misvatting.
Welke route hoort bij de kleine bloedsomloop?
Hart → longen → hart
Hart → lichaam → hart
Longen → lichaam → hart
Lichaam → longen → lichaam
Controleert of leerlingen kleine en grote bloedsomloop onderscheiden.
Vul de route van het bloed aan
In de kleine bloedsomloop gaat bloed van het hart naar de longen en terug. In de grote bloedsomloop stroomt bloed van het hart via de aorta naar het lichaam.
Benadruk dat de aorta bij de grote bloedsomloop hoort en de longen bij de kleine bloedsomloop.
Bouw van het hart
Het hart bestaat uit vier holten:
rechterboezem
rechterkamer
linkerboezem
linkerkamer
Boezems ontvangen bloed, kamers pompen bloed weg.
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijke delen van het hart
Onderdelen die je moet kennen:
boezems en kamers
aorta
bovenste en onderste holle ader
hartkleppen
longader en longslagader
kransslagaderen
Houd de focus op herkenning, ligging en functie van elk onderdeel.
Functie van de hartdelen
boezems vangen bloed op dat het hart binnenkomt
kamers pompen bloed uit het hart
aorta voert zuurstofrijk bloed naar het lichaam
holle aders brengen zuurstofarm bloed terug
longslagader voert bloed naar de longen
longaders brengen zuurstofrijk bloed terug naar het hart
Deze slide heeft geen instructies
Hartkleppen en bloedstroom
Hartkleppen zorgen dat bloed maar één kant op stroomt.
Zij:
openen als de druk vóór de klep hoger is
sluiten als bloed terug dreigt te stromen
helpen zo een gerichte bloedstroom in het hart te behouden
Noem dat kleppen terugstromen voorkomen. Je hoeft hier de namen van afzonderlijke kleppen niet uit te werken als dat niet in de leerstof zit.
Kransslagaderen
De kransslagaderen liggen aan de buitenkant van het hart.
Hun functie:
voorzien de hartspier van zuurstof
leveren voedingsstoffen aan het hartweefsel
Benadruk dat de hartspier zelf ook bloedvoorziening nodig heeft.
Nederlandse en Latijnse namen
boezem - atrium
kamer - ventriculus
aorta - aorta
holle ader - vena cava
hartklep - valva
longader - vena pulmonalis
longslagader - arteria pulmonalis
kransslagaderen - arteriae coronariae
Gebruik consequent enkelvoud of meervoud tijdens de uitleg zodat leerlingen de koppeling tussen Nederlands en Latijn helder zien.
Werking van het hart
De hartwerking verloopt in een vaste volgorde:
boezems vullen zich met bloed
boezems trekken samen
kamers vullen zich
kamers trekken samen
bloed wordt in longslagader en aorta gepompt
Koppel dit aan de richting van de bloedstroom en de functie van kleppen.
Wat is de functie van hartkleppen?
Zuurstof opnemen
Bloed terughouden
Bloed rondpompen
Terugstromen voorkomen
Distractoren sluiten aan bij functies van andere hartdelen en organen.
Vul de hartbouw aan
De boezems ontvangen bloed dat het hart binnenkomt. De kamers pompen bloed weg uit het hart. De aorta voert zuurstofrijk bloed naar het lichaam, terwijl de longslagader bloed naar de longen voert.
Laat leerlingen de functie koppelen aan de juiste structuur.
Slagaders, aders en haarvaten
Bloedvaten hebben verschillende taken:
slagaders voeren bloed van het hart weg
aders voeren bloed naar het hart toe
haarvaten vormen de plaats waar stoffen worden uitgewisseld
Corrigeer de veelgemaakte fout dat slagaders altijd zuurstofrijk bloed bevatten en aders altijd zuurstofarm. De longslagader en longaders zijn uitzonderingen.
Verschil tussen slagaders en aders
slagaders hebben een dikkere, stevigere wand
slagaders staan onder hogere druk
aders hebben een dunnere wand
aders bevatten vaak kleppen tegen terugstromen
Deze slide heeft geen instructies
Uitwisseling in haarvaten
In de haarvaten vindt uitwisseling plaats tussen bloed en weefsels.
Daar gaan onder andere:
zuurstof en voedingsstoffen van bloed naar cellen
koolstofdioxide en afvalstoffen van cellen naar bloed
Leg uit dat haarvaten hiervoor geschikt zijn door hun zeer dunne wand.
Waarom juist in haarvaten?
Haarvaten zijn geschikt voor uitwisseling omdat zij:
een wand van slechts één cellaag hebben
dicht bij de lichaamscellen liggen
een groot uitwisselingsoppervlak vormen
een langzame doorstroming mogelijk maken
Verbind hier structuur en functie: dunne wand maakt diffusie mogelijk.
Waar vindt uitwisseling van stoffen plaats?
In de aorta
In de boezems
In haarvaten
In hartkleppen
Toetst de kern uit de slides over bloedvaten en uitwisseling.
Vul de tekst over bloedvaten aan
Slagaders voeren bloed weg van het hart. Aders voeren bloed naar het hart toe. In haarvaten worden zuurstof en voedingsstoffen uitgewisseld met weefsels.
Controleer of leerlingen richting en functie van de verschillende vaten beheersen.
Waarom zijn haarvaten geschikt voor uitwisseling?
Dikke wand
Hoge druk
Één cellaag
Grote kleppen
Plausibele fout is verwarring met slagaders, die juist een dikkere wand en hogere druk hebben.
Belangrijke bloedvaten herkennen
Bloedvaten die je moet kennen:
a. carotis
a. subclavia
aorta
a. pulmonalis
v. subclavia
v. cava superior
v. cava inferior
v. pulmonalis
Maak duidelijk dat a. staat voor arteria en v. voor vena.
Ligging van belangrijke vaten
Slagaders
v. subclavia: onder het sleutelbeen
v. cava superior: voert bloed uit hoofd en armen terug
v. cava inferior: voert bloed uit onderlichaam terug
v. pulmonalis: van de longen naar het hart
a. carotis: in de hals
a. subclavia: onder het sleutelbeen
aorta: vanuit het hart naar het lichaam
a. pulmonalis: van het hart naar de longen
Aders
Deze slide heeft geen instructies
Bloeddruk
Bloeddruk is de druk van het bloed op de wand van de slagaders.
Die druk ontstaat doordat het hart bloed met kracht in de bloedvaten pompt.
Houd het eenvoudig en functioneel: focus op wat bloeddruk is en waar die vandaan komt.
Systolische en diastolische druk
bovendruk (systolisch): druk tijdens samentrekken van de kamers
onderdruk (diastolisch): druk tijdens ontspanning van het hart
Samen geven ze informatie over de kracht en toestand van de circulatie.
Koppel de termen aan de pompbeweging van het hart.
De prikkelautomaat
De prikkelautomaat regelt het ritme van het hart.
Vier onderdelen:
sinusknoop
AV-knoop
bundel van His
Purkinjevezels
Noem dat het hart een eigen prikkelvorming heeft en dus niet steeds een signaal van buiten nodig heeft om te starten.
Route van de elektrische prikkel
Sinusknoop → AV-knoop → bundel van His → Purkinjevezels
Gevolg:
eerst trekken de boezems samen
daarna trekken de kamers samen
Laat zien dat de volgorde van prikkelgeleiding past bij de pompwerking van het hart.
Welke Latijnse naam hoort bij longader?
Vena cava
Arteria pulmonalis
Vena pulmonalis
Arteriae coronariae
Toetst terminologie uit de namenlijst.
Vul de prikkelroute aan
De elektrische prikkel ontstaat in de sinusknoop en gaat daarna naar de AV-knoop. Vervolgens loopt de prikkel via de bundel van His naar de Purkinjevezels, waardoor de kamers samentrekken.
Volgorde is hier essentieel; laat eventueel hardop meelezen.
Welk onderdeel vind jij nu nog het lastigst?
Hartbouw
Bloedvaten
Bloeddruk
Prikkelautomaat
Deze slide heeft geen instructies
Samengevat
Het circulatiestelsel werkt goed doordat:
het hart als pomp functioneert
bloed in twee bloedsomlopen stroomt
slagaders, aders en haarvaten verschillende taken hebben
haarvaten stoffen uitwisselen met weefsels
de prikkelautomaat het hartritme aanstuurt
Gebruik deze slide om alle leerdoelen nog eenmaal met elkaar te verbinden.
Begrippenlijst
circulatiestelsel - het systeem van hart, bloedvaten en bloed dat stoffen door het lichaam vervoert
grote bloedsomloop - bloedcirculatie tussen hart en rest van het lichaam
kleine bloedsomloop - bloedcirculatie tussen hart en longen
boezem - hartdeel dat bloed ontvangt
kamer - hartdeel dat bloed uit het hart pompt
aorta - grote lichaamsslagader
holle ader - ader die bloed naar de rechterboezem terugvoert
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
hartklep - structuur die terugstromen van bloed voorkomt
longslagader - bloedvat dat bloed van het hart naar de longen voert
longader - bloedvat dat bloed van de longen naar het hart voert
kransslagaderen - slagaders die de hartspier van zuurstof voorzien
slagader - bloedvat dat bloed van het hart wegvoert
ader - bloedvat dat bloed naar het hart terugvoert
haarvat - klein bloedvat waar uitwisseling van stoffen plaatsvindt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
bloeddruk - druk van het bloed op de vaatwand
systolische druk - druk tijdens het samentrekken van de kamers
diastolische druk - druk tijdens ontspanning van het hart
prikkelautomaat - systeem dat het hartritme opwekt en geleidt
sinusknoop - plaats waar de hartprikkel ontstaat
AV-knoop - schakelpunt dat de prikkel doorgeeft aan de kamers
Purkinjevezels - vezels die de prikkel door de kamers verspreiden
Deze slide heeft geen instructies
