Hoofdstuk 4 Waarnemen en Reageren
Hoofdstuk 4 Waarnemen en Reageren
Deze slide heeft geen instructies
Waarnemen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welke prikkels komen er op je af als je een filmpje kijkt?
Deze slide heeft geen instructies
Prikkels
De hele dag door ontvang je informatie vanuit je omgeving. We noemen dit prikkels.
Er zijn verschillende soorten prikkels:
1. Uitwendige prikkels; geur, stof, licht, geluid
2. Inwendige prikkels; honger, moe, dorst
Deze slide heeft geen instructies
Zintuigen
Vangen prikkels op.
Zijn gespecialiseerd om één soort prikkel op te vangen, zoals geluid met je oren. Dit noemen we een adequate prikkel voor de gehoorzintuigen in je oor.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Impulsen
Zintuigen ontvangen prikkels en zetten dit om in kleine elektrische signalen. Dit noemen we impulsen.
Zintuigen zijn verbonden met je hersenen door middel van zenuwen.
Deze slide heeft geen instructies
Centraal zenuwstelsel
Bestaat uit hersenen, ruggenmerg en zenuwen. Het ontvangt prikkels vanuit de zintuigen. Zenuwen vervoeren impulsen via het ruggenmerg naar de hersenen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Bewustwording
Je ontvangt prikkels met je ogen en neus. Je zintuigen zetten de prikkels om in impulsen. Je zenuwen sturen de impulsen naar je hersenen. Je hersenen ontvangen de impulsen. Je hersenen verwerken de impulsen. Je bent je nu bewust van wat je ziet en ruikt.
De hersenen geven een signaal (impuls), via het
ruggenmerg en de zenuwen naar de armspieren. Er gaat
ook een impuls naar de speekselklieren in je mond.
-> Reactie (respons): de arm beweegt : het meisje pakt patat
-> Reactie (respons): het meisje krijgt speeksel in je mond.
Deze slide heeft geen instructies
Gedrag: alle reacties op prikkels samen
Deze slide heeft geen instructies
Geluid is een prikkel
Waar
Niet waar
Deze slide heeft geen instructies
Koppel de juiste prikkel aan het juiste zintuig
Lichtzintuig
Reukzintuig
Smaakzintuig
Gehoorzintuig
Licht
Geur
Geluid
Stoffen in voedsel
Deze slide heeft geen instructies
Geluid is een inwendige prikkel
Waar
Niet waar
Deze slide heeft geen instructies
Welke prikkel hoort bij welk zintuig? Sleep het plaatje naar de juiste prikkel.
Geur
Licht
Smaak
Geluid
Aanraking
Deze slide heeft geen instructies
Je ruggenmerg maakt prikkels
Waar
Niet waar
Deze slide heeft geen instructies
Het centrale zenuwstelsel bestaat uit:
Hersenen, ruggenmerg
Ruggenmerg
Hersenen
Hersenen, ruggenmerg en zenuwen
Deze slide heeft geen instructies
Impulsen zijn elektrische signalen die gemaakt worden door zenuwen
Waar
Niet waar
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Sleep naar: Waarnemen of Reageren?
Waarnemen
Reageren
Je ziet een auto op je afkomen.
Je voelt dat het buiten warm is.
Je springt opzij.
Je doet je jas uit.
Deze slide heeft geen instructies
1
2
3
4
5
6
Fay merkt dat hij pijn heeft.
Fay raakt een hete pan aan.
In haar huid wordt de prikkel omgezet naar een bericht..
Fay trekt haar hand weg.
Haar hersenen sturen een bericht naar haar spieren..
Het bericht gaat naar zijn hersenen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Harde oogvlies en hoornvlies
Het harde (witte) oogvlies
beschermt het binnenste van het oog.
Het hoornvlies is doorzichtig en beschermt de voorzijde van het oog.
Oog zenuw is de plek waar je wit uit het oog ziet gaan.
Deze slide heeft geen instructies
Het oog:
Adequate prikkel => licht.
zintuig => lichtzintuig
orgaan => het oog
Deze slide heeft geen instructies
Onderdelen van het oog
https://biologiepagina.nl/Oefeningen/Oog/oog.htm
Deze slide heeft geen instructies
Gele vlek:
Licht op het netvlies
Alleen maar kegeltjes
Blinde vlek:
Op het netvlies
Geen staafjes en kegeltjes:
Oogzenuw gaat hier het oog uit!
Deze slide heeft geen instructies
Pupil
Pupil = opening in iris
= gat waardoor licht oog in gaat
Grotere pupil
1) meer licht op netvlies
2) zien bij weinig licht
Kleinere pupil
1) minder licht op netvlies
2) voorkomt beschadigingen netvlies
Deze slide heeft geen instructies
Het netvlies
Deze slide heeft geen instructies
BIOPLEK: werking netvlies
Deze slide heeft geen instructies
Kleurenblind
Werken de kegeltjes niet goed
Veel voorkomende: Roodgroen kleurenblindheid
Dan zie je geen getallen in de afbeelding
Deze slide heeft geen instructies
Wat is kleurenblind?
Deze slide heeft geen instructies
Kleurenblind
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welk onderdeel van het oog beschermt je oog niet?
wenkbrauw
ooglid
wimper
hoornvlies
Deze slide heeft geen instructies
Welke delen van het oog kunnen het oog draaien?
de oogleden
de oogzenuw
de oogspieren
de lens
Deze slide heeft geen instructies
Welke oogafwijking heb je als de lens niet bol genoeg wordt?
bijziend
verziend
Deze slide heeft geen instructies
Welk onderdeel van het oog zorgt voor de hoeveelheid lichtinval in het oog?
Netvlies
Pupil
Hoornvlies
Lens
Deze slide heeft geen instructies
Om te zien moet er licht in je oog komen. Waar gaat het licht langs naar je netvlies in je oog?
hoornvlies, pupil, lens, glasachtig lichaam, netvlies
lens, pupil, hoornvlies, netvlies, glasachtig lichaam
hoornvlies, netvlies, pupil, lens, glasachtig lichaam
netvlies, glasachtig lichaam, pupil, lens, hoornvlies
Deze slide heeft geen instructies
Gehoor
Deze slide heeft geen instructies
Het gehoor
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Hoe hoor je geluiden?
Geluid: zijn trillingen in de lucht.
Een gitaar kan geluid maken, doordat deze de lucht laat trillen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke onderdelen vind je in het uitwendige oor?
oorschelp, gehoorgang en trommelvlies
oorschelp, gehoorgang en oorsmeerkliertjes
oorschelp en oorsmeerkliertjes
oorschelp en gehoorgang
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de weg van het geluid naar je hersenen?
-->
-->
-->
-->
-->
-->
gehoorbeentjes trillen
vocht in het slakkenhuis trilt
zintuigcellen zetten prikkel om in impulsen
impulsen gaan naar hersenen
geluid zorgt voor trillingen in de lucht
trommelvlies gaat trillen
Deze slide heeft geen instructies
Herhaling: wat is de prikkel voor je...
Oog
Oor
Neus
Tong
Huid
licht
geluid
geurstoffen
smaakstoffen
temperatuur
pijn
vormen
Deze slide heeft geen instructies
Gehoor andere dieren
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Zenuwstelsel
Zenuwstelsel:
centrale zenuwstelsel en zenuwen
Deze slide heeft geen instructies
Bouw zenuwstelsel
Het zenuwstelsel:
centrale zenuwstelsel + zenuwen.
Centrale zenuwstelsel =
hersenen + ruggenmerg
Zenuwen verbinden het centrale zenuwstelsel met alle lichaamsdelen
Deze slide heeft geen instructies
Zenuwstelsel
Bouw en ligging zenuwstelsel
Perifere zenuwstelsel:
zenuwen die je lichaam verbinden
Deze slide heeft geen instructies
De zenuwen en hersenen maken deel uit van het zenuwstelsel.
Het zenuwstelsel bevat miljoenen zenuwcellen.
Deze slide heeft geen instructies
Zenuwcellen
Het zenuwstelsel bestaat uit zenuwcellen.
Cellichaam: bevat de celkern.
- liggen in het centrale zenuwstelsel.
Uitlopers: geleiden impulsen van/naar het cellichaam.
Deze slide heeft geen instructies
Bewegingszenuwcel
1. Van het centrale zenuwstelsel naar spieren
2. Liggen IN het centrale zenuwstelsel
3. Heeft een lange uitloper
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
In het zenuwstelsel zit ook het centrale zenuwstelsel. Dit ligt centraal in het zenuwstelsel. Welke organen behoren daar dus toe?
Alleen de hersenen
Ruggenmerg en zenuwen
Hersenen en ruggenmerg
Hersenen, ruggenmerg en zenuwen
Deze slide heeft geen instructies
Het zenuwstelsel bestaat uit het centrale zenuwstelsel en uit zenuwen.
juist
onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Zenuwen (en dus ook zenuwcellen) vervoeren ....
prikkels
impulsen
Deze slide heeft geen instructies
Zenuwen zijn lange ...........van zenuwcellen
draden
streepjes
punten
uitlopers
Deze slide heeft geen instructies
Hoe zitten je hersenen in elkaar?
De hersenen bestaan uit drie delen:
Grote hersenen (hersencentra)
Kleine hersenen (coördinatie)
Hersenstam (onbewuste processen)
Deze slide heeft geen instructies
De grote hersenen
Hersencentra
Gevoelscentra
Bewegingscentra
Deze slide heeft geen instructies
Hersencentra grote hersenen
Deze slide heeft geen instructies
Hersen ontwikkeling
Hersenen ontwikkelen tot 25 jaar
Alcohol verbreekt verbindingen tussen hersencellen
Verbindingen belangrijk voor goed functioneren
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Reflex:
NIET via de hersenen
Denk je NIET bij na
Doe je onbewust
Is altijd dezelfde snelle reactie
Beschermt je lichaam en voorkomt schade
Bewuste reactie:
Via de hersenen
Denk je bij na
Doe je bewust/extra
Kan heel snel gaan, maar je hebt er over nagedacht.
Reflexboog:
weg van de impulsen bij een reflex.
Deze slide heeft geen instructies
Reflexboog
zintuigcel
gevoelszenuwcel
schakelcellen in
ruggenmerg of hersenstam
bewegingszenuwcel
spier/klier
Deze slide heeft geen instructies
Reflexboog
Reflexboog =
de weg die impulsen bij een reflex afleggen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een reflex?
Snelle reactie
Onbewuste reactie
Vaste reactie
Alle antwoorden horen bij een reflex
Deze slide heeft geen instructies
De reflexboog van je knie reflex gaat via ....
het ruggenmerg
de hersenstam
de kleine hersenen
de grote hersenen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Hormonen
Hormonen zijn regelstoffen.
Hormoonklieren maken hormonen.
Hormoonklieren hebben geen afvoerbuis --> hormonen gaan via het bloed naar andere organen.
Deze slide heeft geen instructies
Hormonen
Hormoonklieren maken hormonen.
Gaan via bloed naar andere organen.
Afbeelding: https://asapeducate.com/science_notes/endocrine-system/
Wat doen de hormonen
Veranderingen in ons lichaam gestuurd door hormonen.
De klieren in geslachtsorganen reageren op de hypofysehormonen en maken vervolgens geslachtshormonen.
Deze slide heeft geen instructies
Hormonen
Eilandjes van Langerhans regelt suikerspiegel door hormonen glucagon en insuline.
Organen reageren op deze hormonen.
Glucagon zorgt voor afbraak glycogeen door lever en spieren.
Daarnaast afbraak vetten.
Deze slide heeft geen instructies
Insuline
Teveel glucose in bloed: eilandjes van langerhans in de alvleesklier maakt insuline.
Insuline: glucose wordt in de lever en spieren opgeslagen als glycogeen
Deze slide heeft geen instructies
Diabetes/suikerziekte
Twee soorten diabetes:
type 1: alvleeskliercellen zijn beschadigd, er wordt te weinig insuline gemaakt.
type 2: lichaamscellen zijn ongevoelig voor insuline, werkt niet meer (vaak bij overgewicht).
Insulinegehalte dan ook vaak te hoog!
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat zijn hormonen ?
Een deel van je hersenen
Organen die berichten geven
Regelstoffen, ze geven berichten aan organen
Onderdelen van het bloed
Deze slide heeft geen instructies
Hormonen
Impulsen
Deze slide heeft geen instructies
Gedrag
Alles wat een mens of dier doet, is gedrag.
Gedrag bestaat uit reacties op prikkels.
Stoppen voor rood licht is gedrag.
Door rood rijden is ook gedrag.
Deze slide heeft geen instructies
Aangeboren of aangeleerd?
Gedrag dat een dier of mens gelijk na de geboorte kan noem je aangeboren gedrag.
Gedrag dat je niet gelijk kan,
en nog moet leren noem
je aangeleerd gedrag.
Deze slide heeft geen instructies
Sociaal gedrag
Sociaal gedrag is gedrag van soortgenoten naar elkaar.
Mensen en dieren hebben sociaal gedrag.
Een prikkel of handeling bij sociaal gedrag heet een signaal.
Deze slide heeft geen instructies
Territoriumgedrag
Veel dieren hebben een eigen plek en zullen deze ook verdedigen. Al het gedrag wat hierbij hoort is territorium gedrag.
Aanvalsgedrag
Vluchtgedrag
Dreiggedrag
Overspronggedrag
Deze slide heeft geen instructies
Gedrag bestuderen
Respons: reactie op de prikkel.
Ethologie: studie naar gedrag.
Etholoog: iemand die gedrag bestudeert.
Ethogram: beschrijvingen van handelingen.
Protocol: Opsomming van de handelingen tijdens het onderzoek.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies